Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się aby dodać do ulubionych Ten materiał nie może być udostępniony Dodaj całą stronę do teczki
R164odVyLOrFd

Polska spichlerzem Europy

Widok Gdańska ok. 1570 roku
domena publiczna

Pomorze Gdańskie znów w Polsce

Jak pamiętacie, Polska przez wiele lat zabiegała o zwrot Pomorza Gdańskiego, które Krzyżacy zagarnęli na początku XIV wieku. Kolejne starania i wojny nie przyniosły rezultatu. Dopiero królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi udało się po długiej wojnie zawrzeć pokój z Krzyżakami. Został on podpisany w 1466 roku w Toruniu. Na jego mocy Polska odzyskała Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i Warmię. Ziemie te odtąd nazywano Prusami Królewskimi. Reszta terenów, które pozostały w rękach krzyżackich nazwana została Prusami Zakonnymi. Polska miała nad nimi zwierzchnictwo.

Polecenie 1
  • Wskaż na mapie obszar Prus Królewskich i Prus Zakonnych.

  • Odczytaj nazwę morza, nad którym położony jest port w Gdańsku.

  • Powiedz, w jakim państwie leżą dziś ziemie określane jako Prusy Królewskie.

R11D2fwgoHNaW1
Wojna trzynastoletnia
Krystian Chariza i zespół, Wojna trzynastoletnia,
j0000008FPB5v32_0000000W

Rolnictwo podstawą bogactwa Polski

W Europie Zachodniej w XV i XVI wieku szybko rozwijały się duże miasta. Ich mieszkańcy potrzebowali coraz więcej żywności, której ceny w XVI wieku poszły w górę. Korzystali z tego właściciele ziemscy w Polsce. Podstawą polskiej gospodarki było bowiem rolnictwo i produkcja zboża. Poza tym odzyskanie Pomorza Gdańskiego dawało możliwość swobodnego handlu za pośrednictwem portu w Gdańsku.

Folwarki

Szlachta chciała uprawiać jak najwięcej zboża, które z wielkim zyskiem sprzedawała za granicę. W tym celu zakładała folwarki, duże majątki ziemskie.

Polecenie 2

Przyjrzyj się ilustracji, a następnie wykonaj ćwiczenie.

R1aIJm9bYzA0z1
Chłopi przy pracy
domena publiczna
Ćwiczenie 1
RkIRJ1f0b8cc61
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008FPB5v32_000EX001

Obowiązki chłopów

W średniowiecznej Polsce prawo do posiadania ziemi mieli: król, szlachta i Kościół. Chłopi otrzymywali od właściciela wsi ziemię do uprawy, którą mogli dziedziczyć. Nie była ona jednak ich własnością. W związku z tym na chłopach ciążyły różne obowiązki związane z zapłatą za użytkowanie ziemi. Jednym ze sposobów płacenia za ziemię było odrabianie tak zwanej pańszczyzny, czyli obowiązkowej pracy w folwarku. W XVI wieku obowiązkowa pańszczyzna chłopska w folwarkach wynosiła 2–3 dni w tygodniu. Chłopi w folwarku pod nadzorem szlachcica uprawiali pola, siali i zbierali zboże, które potem młócili, kosili trawę, pracowali w lesie przy wyrębie drzew, wypasali bydło, opiekowali się stawami rybnymi.

RPkpiZPVH9M0N1
Chłopi pracowali w polu pod okiem nadzorcy
domena publiczna
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
Dla zainteresowanych

W dawnych wiekach ubiór w dużym stopniu odzwierciedlał zamożność i pozycję społeczną człowieka. Inaczej ubierała się zamożna szlachta, a inaczej ludność uboga. Chłopi nosili skromne ubranie: koszulę, szerokie spodnie, czasem również narzucaną na wierzch sukmanę. Najczęściej było ono samodzielnie wykonane z lnu lub wełny. Kobiety nosiły proste spódnice sięgające za kolana i lniane koszule. Latem w dni powszednie chodzono najczęściej w łapciach, innego rodzaju obuwie było drogie.

Polecenie 3

Przyjrzyj się ilustracjom, a następnie wykonaj ćwiczenia.

Ryc4bVXPM8sxA1
Ćwiczenie 2
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008FPB5v32_000EX002

Szkutą do Gdańska

R2pzI856l34k31
Model szkuty
Maciej Szczepańczyk, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0

Zboże na sprzedaż za granicę musiało być przewiezione do portu nad Bałtykiem. Transport lądowy zboża (na wozach ciągniętych przez konie) był bardzo drogi i nieopłacalny. Znacznie tańsze było spławianie zboża rzekami. W tym celu budowano specjalne statki z płaskim dnem, które mogły pływać po płytkich rzekach, zwane szkutami. Używano też tratew zbitych z drewnianych bali. Transportem towarów zajmowali się flisacy.

Polecenie 4
  • Odczytaj nazwy rzek, którymi spławiano zboże.

  • Wymień porty morskie, z których wypływały statki ze zbożem.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
RK19kmpXq2Kbm1
Gospodarka Rzeczypospolitej w XVI w.
Krystian Chariza i zespół, Gospodarka Rzeczypospolitej w XVI w.,
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

W miastach, które leżały wzdłuż Wisły, budowano ogromne budynki, służące do przechowywania zboża. Nazywano je spichlerzami.

R6GaF7BMlxBPT1
Spichrze w Grudziądzu
Włodzimierz Wysocki, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0
j0000008FPB5v32_000EX003

W Gdańsku

Zboże mniejszymi rzekami spławiano w kierunku Wisły, a następnie Wisłą do Gdańska, gdzie sprzedawano je miejscowym kupcom. Do Gdańska przypływały holenderskie statki, które przewoziły polskie zboże do Holandii, Francji, Anglii. Handel zbożem przynosił wielkie zyski zarówno szlachcie, jak i gdańskim kupcom. Dzięki handlowi Gdańsk stał się największym i najzamożniejszym miastem całej Rzeczypospolitej.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Port w Gdańsku był jednym z największych na Bałtyku. Sprawne działanie zapewniały mu urządzenia służące do załadunku i rozładunku statków. Jednym z nich był specjalny dźwig, tak zwany żuraw gdański. Do dziś jest on jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Gdańska.

R1V6S6oVqG5BR1
Żuraw gdański
Rafal Konkolewski, Żuraw gdański, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.5

Handel wiślany w pierwszej połowie XVII wieku

Polecenie 5

Przeanalizuj tabelę przedstawiającą liczbę statków wysyłanych do Gdańska przez najbogatsze rodziny szlacheckie, a następnie wykonaj ćwciczenia.

Rodzina szlachecka

Liczba statków ze zbożem wysłanych do Gdańska

Zamoyscy

271

Ossolińscy

167

Firlejowie

153

Tęczyńscy

150

Ćwiczenie 3.1
RHrtgShm3z5Da1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3.2
R7HCrVjCucE0k1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3.3
R59kfROhwdEmy1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3.4
Ry7DpX9OoAqVn1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 6

Przyjrzyj się ilustracji przedstawiającej port w Gdańsku, a następnie wykonaj ćwiczenie.

RK1eFlLiN8ddq1
Port w Gdańsku
Wojciech Gerson, Gdańsk w XVII wieku, 1865, domena publiczna
RqBF17fxzuoKa1
Ćwiczenie 4
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008FPB5v32_000EX006

Polska spichlerzem Europy

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
Polecenie 7

Przeczytaj uważnie tekst, a następnie wykonaj ćwiczenia.

Opis Polski w roku 1565Felwiusz Ruggieri
Felwiusz Ruggieri Opis Polski w roku 1565

Szlachta sprzedaje wyłącznie własne zboże, które jest największym bogactwem tego kraju. Spławione do Wisły rzekami do niej wpadającymi, idzie Wisłą do Gdańska, gdzie jest składowane w umyślnie na ten cel zbudowanych spichlerzach w osobnej części miasta, dokąd straż nikomu w nocy wejść nie pozwala. Zboże polskie karmi całe prawie Niderlandy, ale nawet okręty portugalskie i innych krajów przybywają po zboże polskie do Gdańska, gdzie ich czasem 400 i 500 nie bez zadziwienia zobaczysz. Litewskie zboże idzie rzeką Niemen do Morza Bałtyckiego. Prócz zboża Polska dostarcza innym krajom lnu, konopi, skór, miodu, wosku, smoły,[…], bursztynu, drzewa do budowy okrętów, wełny, bydła, koni, owiec i piwa. Z innych krajów sprowadza […] sukna, płótno, kobierce. Ze Wschodu przywozi się tu drogie kamienie i klejnoty, z Moskwy futra, których nie ma w Polsce lub jest ich za mało, a mieszkańcy potrzebują ich do ochrony przed zimnem lub dla przepychu. Stamtąd pochodzą również ryby solone i suszone, srebro, złoto i mosiądz. Woły sprowadzane są z Mołdawii, wino z Węgier, Moraw, Austrii, trochę też z Włoch i Grecji. Wina francuskie i hiszpańskie przywożone są do Gdańska, gdzie kupuje je szlachta. W Gdańsku handluje się również korzeniami i przyprawami, których szlachta używa w kuchni wielkie ilości. Na wszystko to wydaje bardzo dużo pieniędzy, które ma ze sprzedaży zboża.

j0000008FPB5v32_00000_BIB_001Felwiusz Ruggieri, Opis Polski w roku 1565, [w:] Jan Gintel, Cudzoziemcy o Polsce, t. 1, Kraków 1971.
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
Ćwiczenie 5.1
R1OVvqcBWDtVh1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5.2
R1KgUHnitQ60M1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008FPB5v32_0000005J

Podsumowanie

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
1
Ćwiczenie 6
RWbXPEmJ1fX4j1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Polecenia

  1. Przypomnij, kto pracował w folwarku i jakie prace wykonywał.

  2. Wyjaśnij, w jaki sposób szlachta dostarczała zboże do Gdańska.

  3. Powiedz, dlaczego Rzeczpospolitą nazywano spichlerzem Europy?

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida