Polecenie 1

Zapoznaj się informacjami dotyczącymi neoliberalizmu, a następnie odpowiedz na pytania:

  • Opisz, jak formowała się doktryna neoliberalizmu.

  • W opozycji do jakich doktryn formułował się neoliberalizm?

R1P8S0wTHNGVD
(Uzupełnij).
R1Zb05mSgMUNw

Tło historyczne

R4FxtgnyEwQ2o

Doktryna

RIJDBcxHxE0QF
1,1,1

Neoliberalizm zakłada, że ingerencja państwa w życie społeczno‑gospodarcze ogranicza wolność człowieka. Wolność jednostki i władza państwowa wzajemnie się wykluczają. Rozszerzenie władzy prowadzi do ograniczenia wolności obywateli.

Neoliberalizm przeciwstawia się przekonaniu, że istnieje możliwość planowania życia społecznego i ekonomicznego. Zgodnie z jego doktryną skutkiem planowania może być powstanie państwa totalitarnego. Planowanie jest w tym ujęciu „drogą do zniewolenia”, ponieważ powoduje arbitralność wyboru celów oraz służących do ich osiągnięcia metod.

Wolność ekonomiczna jest podstawą wolności osobistej i rozwija świadomość ludzkiej podmiotowości. Państwo, które podejmuje decyzje w imieniu swoich obywateli, jest dyktaturą. Państwo nie powinno ingerować w procesy gospodarcze, lecz powinno umożliwiać samoistne powstawanie ładu społecznego, ograniczając się do pilnowania i respektowania prawa.

RqlGTDxhTs77Z1
Ilustracja interaktywna. Ilustracja przedstawia okładkę z napisem Famous Fantastic Mysteries. Na okładce znajduje się półnagi mężczyzna z rozkutymi kajdankami, który trzyma piorun. Za nim uśmiechnięta kobieta w prześwitującej, która nimi kilku mężczyzn skutych kajdanami. Elementy ilustracji interaktywnej. 1. Libertarianie absolutyzują wolność i indywidualizm. Państwo traktują jako instytucję zbędną i nieuzasadnioną zarówno z punktu moralnego, jak i praktyki ekonomicznej. 2. Rothbard był zwolennikiem wolnych stowarzyszeń samoczynnie powstających, w których rękach powinna się znajdować także władza stosowania przymusu. Dlatego proponował prywatne sądy, policję i oczywiście całkowitą likwidację państwa., 3. Inną propozycją libertarianizmu jest myśl Ayn Rand, autorki m.in. Powrotu człowieka pierwotnego (1971), czy popularnych powieści Źródło, Atlas zbuntowany oraz licznych esejów. Rand egoizm uważa za obiektywną i pozytywną cechę człowieka. 4. Egoizm to dbałość o własne interesy. Egoizm w tym znaczeniu nie ma pejoratywnego zabarwienia, jest po prostu czymś immanentnym dla charakteru każdego człowieka. Z tak pojmowanym egoizmem jest związana racjonalistyczna filozofia Arend i absolutyzm moralny. Przejawem racjonalizmu i zarazem uzasadnienia dla działań kierowanych egoizmem jest wolny rynek.
Powieść Ayn Rand Hymn została ukazana w czerwcu 1953 r. w magazynie „Pulpy Famous Fantastic Mysteries". Rand tworzyła w czasach wielkiego buntu młodzieży akademickiej lat sześćdziesiątych i rozwoju ruchów egalitarystycznych. Sama w kolektywizmie i socjalizmie widziała przejawy rozkładu moralnego społeczeństw.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Postacie neoliberalizmu

ReDOnlWrETXjw
RWd31pUs0yRiI
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
1

Ludwig von Mises (1881‑1973)

Autor Liberalism in The Classical Tradition (Liberalizm w klasycznej tradycji, 1927) oraz Human Action (Ludzkie działanie 1949) sprowadza liberalizm do pojęcia własności. Prywatna własność spowodowała podział pracy i ról społecznych poszczególnych jednostek w społeczeństwie. Wolny rynek pozwolił człowiekowi przestać być niewolnikiem swojej pracy i umożliwił mu odpowiedzialne i racjonalne zarządzanie własnością. Dzięki istnieniu własności możliwe są wolność i pokój, ponieważ brak przymusu i równe traktowanie uczestników rynku przez prawo daje wszystkim taką samą możliwość pomnażania dóbr. Ludzie nie są równi z natury, ale powinni być równi wobec prawa. Tylko w tak urządzonym społeczeństwie jest możliwy pokój.

R1TKzNAcNuPgL
R15c99hFckPsN
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
1

August Friedrich von Hayek (1899‑1992)

Najpełniejszą charakterystykę neoliberalizmu stanowi myśl Augusta Friedricha von Hayeka (1899‑1992). Główne jego dzieła to: The Constitution of Liberty (Konstytucja wolności, 1962), The Road to Serfdom (Droga do zniewolenia, 1944), Law, Legislation and Liberty (Prawo, Prawodawstwo i Wolność, 1973; 1976; 1979), a także liczne publikacje piętnujące ingerencję państwa w procesy gospodarcze, wolność pozytywną i wszelkiego rodzaju przejawy polityki socjalnej. Siłę społeczeństwa tworzy wolność w podejmowaniu indywidualnych decyzji. Indywidualizm Hayeka jest antyracjonalistyczny, ponieważ uważa on, że nie można racjonalnie zaplanować życia społecznego. Taki sposób podejmowania decyzji jest nierealny ze względu na zbyt dużą ilość czynników wpływających na rozwój społeczno‑ekonomiczny. Jest także niemoralny, bo zabija prywatną przedsiębiorczość i zmienia jednostki w niewolników państwa. Tylko wolny rynek, w którym ludzkie działania są ukierunkowane na realizację egoistycznych interesów, tworzy dobro ogólne. Takie społeczeństwo funkcjonuje w warunkach wewnętrznego chaosu, jednak jego wytworem – dowodzi Hayek – jest postęp cywilizacyjny. Indywidualizm zakłada silne powiązania jednostek, które współdziałają, by osiągać własne i ogólne cele.

REwfJKDnefzVu
R1GSUKa2ZfD0m
Źródło: Callimacus, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
1

Raymond Aron (1905‑1983)

Bardziej umiarkowane stanowisko prezentował Raymond Aron, autor m.in. L’Opium des Intellectuels (Opium intelektualistów, 1955), Democratie et totalitarisme (Demokracja i totalitaryzm, 1962), Essai sur les libertés (Esej o wolnościach, 1965). Aron zajmował się przede wszystkim problemem demokracji, która dla większości neoliberałów była tylko środkiem do zachowania wolności (indywidualnych, ekonomicznych, gospodarczych). Dla Arona demokracja jest celem samym w sobie. Przedstawia ją jako system opozycyjny wobec totalitaryzmu. Demokracja pozwala na istnienie wolności negatywnych. Aron odrzuca determinizm społeczny, według którego społeczeństwa, rozwijając się ku jakiemuś ustrojowi, podporządkowują gospodarkę polityce.

Wolność według Augusta Friedricha von Hayeka

RR0ynFo2C0E28
RuvdETDmI2G8j
Wolność pozytywna zakłada wolność „do”, czyli wyraża myśl, że człowiek nie może być wolny, jeżeli nie będzie dysponował odpowiednimi środkami do samorealizacji.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
1

Teoria wolności wypływa z indywidualizmu. Wolność jest tu rozumiana negatywnie jako brak przymusu. Wolności jako braku przymusu czy wolności indywidualnej przeciwstawia Hayek wolność polityczną, wolność wewnętrzną i wolność jako możliwość działania. Wszystkie zawierają aspekty pozytywne. Wolność polityczna odnosi się do udziału w wyborach rządu w procesie legislacyjnym i w kontroli nad administracją. Hayek twierdzi, że nie musi być rzeczywiście wolnym ktoś, kto ma udział w tej grupowej wolności. Są ludzie, którzy nie korzystają z wolności politycznej, np. mieszkańcy Dystryktu Columbia, cudzoziemcy w Stanach Zjednoczonych albo osoby zbyt młode, żeby korzystać z prawa głosu — a cieszą się wolnością osobistą.

RlcpFwo2HSedB
R1Scnyh28PpbM
Wolność osobista to wolność „wewnętrzna” ,„metafizyczna” czy „subiektywna” i odnosi się do tego, w jakiej mierze jednostka kieruje się w swoich działaniach raczej własną wolą, przekonaniem niż chwilowym impulsem albo okolicznościami. Hayek twierdzi, że przeciwieństwem wolności osobistej nie jest przymus, lecz emocje lub niewiedza. Stąd wzięły się powiedzenia, że człowiek bywa niewolnikiem własnych namiętności lub wiedza czyni wolnym. Dalej jednak człowiek ten jest wolny w sensie braku przymusu.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
1

Wolność „jako możliwość działania” w ujęciu autora Konstytucji wolności bywa błędnie utożsamiana z wysoką pozycją społeczną czy bogactwem. Wolność negatywnawolność negatywnaWolność negatywna jest dobrem ściśle związanym z wolnym rynkiem i jest konieczna dla zapewnienia postępu społecznego. Wolność pozwala w pełni rozwinąć twórcze siły jednostek, ale oznacza też brak zabezpieczenia ze strony państwa, co zmusza jednostkę do odpowiedzialności za siebie.

R1WSNi9zPLsd5
RNMiYM6KzDws7
Hayek występował przeciwko pozytywizmowi prawniczemu, który zakłada, że prawo to wola suwerena. Taka koncepcja prawa zakłada według Hayeka, że można nakazać i zakazać każdego działania, co jest pierwszym krokiem do zdławienia wolnej przedsiębiorczości i wprowadzenia systemu planowego.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
1

Nowatorskim rozwiązaniem ze strony Hayeka była odpowiedź na sformułowanie tzw. nowego dylematu hobbesowskiego, który sformułował John Gray w Limited Governement: A positive Agenda (O rządzie ograniczonym). Sedno tego dylematu stanowi pytanie: po co nam jest potrzebne państwo? Według Thomasa Hobbesa państwo uwalnia nas od wojen, dlatego zawarliśmy umowę społeczną i oddaliśmy władzę suwerenowi (u Hobbesa suwerenem jest władca), aby zaprowadził pokój. Współczesne państwo, jak twierdzi Gray, nie stoi już na straży pokoju, lecz powoduje walkę między grupami interesów o państwowe środki. Hayek przeciwstawia się Hobbesowskiej interpretacji suwerenności, według której władza jest źródłem prawomocności. Uważał, że związek między suwerenem a prawem stanowionym doprowadzi do pozytywizmu prawniczego, czyli uznawania decyzji suwerena za prawo.

Co jest stanem pożądanym dla jednostki w państwie neoliberalnych zasad? Wolność negatywna czy wolność pozytywna? Uzasadnij swoją odpowiedź.

R1OmJJt8GdHkM
(Uzupełnij).

Oponenci

RVH01XlhntEcY

Do głównych przeciwników neoliberalnej koncepcji państwa należy personalizm chrześcijański. Według personalistów państwo powinno prowadzić politykę ukierunkowaną na realizację dobra wspólnego. Natomiast z pojęciem dobra wspólnego związane jest traktowanie człowieka jako istoty zdeterminowanej do życia we wspólnocie. Państwo w związku z tym powinno zapewnić warunki do godnego życia, a więc występuje tu prymat wolności materialnejwolność materialnawolności materialnej.

Głośność lektora
Głośność muzyki
RFU5mbIe1GLWE
Nagranie dźwiękowe lekcji.
Jan Paweł II, Centesimus annus, 48.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 2

Co jest – według Jana Pawła II – przeszkodą w rozwoju gospodarki? Jak oceniasz tę myśl?

RNSzS6q22BKJf
(Uzupełnij).
1
Polecenie 3

Aby podsumować dotychczasową wiedzę, stwórz notatkę o postaciach neoliberalizmu. Uzupełnij mapę myśli o informacje znalezione w tekście.

RxyNUTAVgTGY61
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Neoliberalizm
    • Elementy należące do kategorii Neoliberalizm
    • Nazwa kategorii: Ludwig von Mises
      • Elementy należące do kategorii Ludwig von Mises
      • Nazwa kategorii: poglądy i założenia
      • Koniec elementów należących do kategorii Ludwig von Mises
    • Nazwa kategorii: August Friedrich von Hayek
      • Elementy należące do kategorii August Friedrich von Hayek
      • Nazwa kategorii: poglądy i założenia
      • Koniec elementów należących do kategorii August Friedrich von Hayek
    • Nazwa kategorii: Raymond Aron
      • Elementy należące do kategorii Raymond Aron
      • Nazwa kategorii: poglądy i założenia
      • Koniec elementów należących do kategorii Raymond Aron
      Koniec elementów należących do kategorii Neoliberalizm
RT1yFBEmXBK7d
(Uzupełnij).

Słownik

laissez–faire
laissez–faire

(fr. pozwólcie czynić) pogląd, według którego nie powinno się mnożyć ponad potrzebę bytów państwowych

wolność materialna
wolność materialna

pogląd, według którego człowiek po zapewnieniu pewnego minimum socjalnego może dopiero doświadczać prawdziwej wolności

wolność negatywna
wolność negatywna

wolność od przymusu ze strony państwa jak i innych podmiotów