Polecenie 1

Zapoznaj się z prezentacją multimedialną i wykonaj kolejne polecenia.

1,1
RRAMVGuFso6D8
Nagranie dźwiękowe dotyczy przemian politycznych w Europie i ich wpływu na sytuację państw socjalistycznych w Azji Wschodniej – Chińskiej Republice Ludowej i Koreańskiej Republice Ludowo‑Demokratycznej.

W 1989 r. rozpoczął się rozkład systemu komunistycznego w Europie. Proces ten w znacznie słabszym stopniu dotknął komunistyczne państwa pozaeuropejskie. Przemiany polityczne w Europie wpłynęły na sytuację państw socjalistycznych w Azji Wschodniej – Chińskiej Republiki Ludowej i Koreańskiej Republiki Ludowo‑Demokratycznej, ale nie spowodowały zmiany panujących w nich systemów politycznych.

RLxRWtzdYRD14
Godło Chińskiej Republiki Ludowej
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1thqN1LBUxnF
Godło Korei Północnej
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
1,1
R1AWtJtd6ztsp
Deng Xiaoping
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Dla Chin przełomowym momentem była śmierć Mao Zedonga we wrześniu 1976 roku. W 1977 r. wicepremierem i wiceprzewodniczącym Komitetu Centralnego został Deng Xiaoping. Kariera polityczna Denga Xiaopinga obfitowała w liczne zwroty i zawirowania. W pierwszej fazie rewolucji kulturalnej został poddany krytyce i pozbawiony wszystkich stanowisk, a nawet zesłany do pracy w fabryce. Jednak w 1972 r. Mao pozwolił mu wrócić do Pekinu i powierzył mu stanowisko wicepremiera.

1,1

W grudniu 1978 r. III Plenum KC KPCh zaakceptowało zaproponowany przez Denga nowy kurs, którego istotą były reformy gospodarcze i otwarcie Chin na świat.

Deng w 1981 r. przystąpił do realizacji reform gospodarczych, w ramach których w 1984 r.  została przeprowadzona reforma rolna, polegająca między innymi na likwidacji systemu kolektywnego na wsi.

W wyniku reformy rolnej Denga zlikwidowano komuny ludowe i zastąpiono je gospodarstwami indywidualnymi, które dzierżawią ziemię od państwa. Dzięki tym zmianom Chiny osiągnęły samowystarczalność w produkcji zbóż – głównie ryżu, a nawet uzyskały nadwyżki eksportowe. 

R1UcRGI4drTYe
Rolnik na chińskim polu ryżu.
Źródło: Markus23~commonswiki, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.5.
1,1
R12Gu0Y2Wecfq
Ciężki przemysł stalowy w Benxi w lutym 2013 r.
Źródło: Andreas Habich, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Równocześnie stopniowo wprowadzano w Chinach gospodarkę rynkową, zostały też stworzone warunki do budowy sektora prywatnego w gospodarce.

W 2010 r. Chiny stały się drugą (po Stanach Zjednoczonych) pod względem wielkości i najszybciej rozwijająca się gospodarką narodową na świecie.

1,1

Przemianom gospodarczym towarzyszyło otwarcie się Chin na świat, w wyniku czego stały się one aktywnym graczem na arenie międzynarodowej.

W ramach otwierania się na świat Chiny zacieśniły współpracę ze Stanami Zjednoczonymi, dzięki czemu do Chin popłynął amerykański kapitał inwestycyjny.

RBWJ1ukB5BfXl
Deng Xiaoping z prezydentem Jimmym Carterem, 1979 rok.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
1,1
RIH6zUr8HIvta
Specjalne strefy ekonomiczne w Chinach.
Źródło: Alanmak~commonswiki, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.5.

Na wybrzeżu zostały utworzone specjalne strefy gospodarcze, wydzielone pod względem administracyjnym i celnym. Ich zadaniem jest pozyskiwanie kapitału zagranicznego, dlatego obowiązują w nich dogodne warunki do inwestycji zagranicznych - np. 15% podatek liniowy i prawo transferu zysków.

1,1

Reformy gospodarcze nie pociągnęły jednak za sobą zasadniczych zmian ustrojowych - Deng Xiaoping pozostawał zwolennikiem dominacji Komunistycznej Partii Chin.

Formalna struktura państwa ma charakter fasadowy, a Komunistyczna Partia Chin całkowicie kontroluje instytucje państwowe ChRL, definiując ich struktury, reguły funkcjonowania i skład personalny.

R2Rqj2Sq8yD3V
KPCh – Komunistyczna Partia Chin,CKW KC KPCh – Centralna Komisja Wojskowa Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin,ALW – Armia Ludowo‑Wyzwoleńcza,LPKKCh – Ludowa Polityczna Konferencja Konsultatywna Chin
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1,1
R13g6LmCmzQiI
Starożytny i nowoczesny, Tiencin, Chiny.
Źródło: Shubert Ciencia, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.

Szybkie przemiany gospodarcze przyniosły jednak również ujemne skutki społeczne. Należały do nich szybko rosnące nierówności społeczne oraz patologie – zwłaszcza korupcja. Poważnym problemem była również nieznana za rządów Mao inflacja, która dotykała przede wszystkim urzędników i innych pracowników utrzymywanych z budżetu państwa.

1,1

Dużym rozczarowaniem był również brak wyczekiwanych reform politycznych. W 1989 r. doszło do masowych protestów na Placu Niebiańskiego Spokoju. Wieczorem 17 kwietnia studenci zorganizowali pierwszy marsz na plac Tiananmen – Plac Niebiańskiego Spokoju, a już miesiąc później na plac Tiananmen przeszło milion ludzi. Protesty zostały jednak krwawo stłumione przez wojsko.

RdnIGXJ1AqXBD
Plac Tiananmen w maju 1988 r.
Źródło: Derzsi Elekes Andor, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
1,1
RVGZHtGUT3V5Y
Wieża Idei Dżucze w Pjongjangu.
Źródło: Michail Kapustin, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Również Korea Północna nie dokonała przebudowy swojego dotychczasowego systemu politycznego. Mimo formalnego istnienia trzech partii politycznych Koreańska Republika Ludowo‑Demokratyczna jest de facto państwem o ustroju jednopartyjnym, w którym władzę sprawuje Partię Pracy Korei. Państwową ideologią Korei Północnej jednak nie jest komunizm, a stworzona przez Kim Ir Sena idea dżucze.

Opiera się ona na czterech naczelnych zasadach:

  • samodzielności ideologicznej, czyli odrzuceniu obcych wzorców,

  • niezależności w polityce, której istotą jest nieuleganie zewnętrznym naciskom politycznym, samodzielności ekonomicznej i zdolności do

  • samodzielnej obrony kraju. 

1,1

Dla gospodarki Korei Północnej dużym ciosem był rozpad ZSRS. Wstrzymanie dostaw ropy naftowej z Rosji spowodowało kryzys energetyczny. Od początku lat 90. XX w. zaczął pogłębiać się również kryzys żywnościowy. Sytuację łagodziły dostawy żywności z Chin, Korei Południowej i Stanów Zjednoczonych uzyskiwane przez autorytarny reżim w zamian za obietnicę wstrzymania badań nad bronią atomową.

Korei Północnej wciąż grozi klęska głodu.

R4LqrlHOYkzlO
Darowizna bydła domowego z Korei Południowej dla głodujących mieszkańców Korei Północnej.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
1,1
R1Mk0DnhT9dCX
Kaesŏng – miasto w południowej części Korei Północnej.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.5.

Na gospodarkę Korei Północnej silny wpływ wywiera kilka kluczowych czynników. Do najważniejszych należy ideologia dżucze, która oznacza dążenie do maksymalnej autarkii, czyli niezależności gospodarczej. W praktyce oznacza to gospodarczą samoizolację. Drugim czynnikiem jest ścisłe podporządkowanie gospodarki potrzebom armii. Trzecim – ścisłe podporządkowanie kluczowych gałęzi gospodarki przywódcom politycznym – najpierw Kim Ir Senowi, później Kim Dzong Ilowi.

1,1

Od 2002 r. władze Korei Północnej zaczęły bardzo ostrożnie wprowadzać zasady gospodarki rynkowej. Zaopatrzenie w żywność ma poprawić ograniczony wolny rynek produktów rolnych w postaci targów, jarmarków w stolicy, w Kesong i na pograniczu koreańsko‑chińskim.

Utworzono specjalny region administracyjny Kesong, który posiada pełną autonomię wewnętrzną i jest powiązany gospodarczo z Koreą Południową.

2005 r.  powstało w nim 15 południowokoreańskich fabryk, a pod koniec 2007 r. działało tam już 250 przedsiębiorstw. W 

R19d6Lbhm5IUl
Zakłady przemysłowe w Kaesŏngu.
Źródło: Mimura, licencja: CC BY-SA 3.0.
Głośność lektora
Głośność muzyki
Polecenie 2

Przeanalizuj godło Koreańskiej Republiki Ludowo‑Demokratycznej i wymień te jego elementy, które wskazują na związki Korei Północnej z ideologią komunistyczną.

R1554rPryjn7p
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Polecenie 3

Porównaj przemiany gospodarcze w Korei Północnej i Chinach na przełomie XX i XXI wieku.

R11EyvLqhyFQk
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).