Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Lodowiec to wolno płynąca masa lodu powstałego z przekształcenia się pokładów wiecznego śnieguśniegśniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi i drugim po oceanach wody na świecie.

Aby lodowiec mógł powstać, musi zaistnieć szereg warunków, takich jak:

  • przewaga opadów nad topnieniem,

  • lokalne spłaszczenia lub wklęsłości terenu, sprzyjające gromadzeniu się śniegu,

  • temperatura ujemna (średnia roczna temperatura poniżej 0°C).

Opady śniegu występują na około 40% obszarów lądowych, ale tylko w wysokich szerokościach geograficznych i na obszarach wysokogórskich występuje dodatni bilans śniegu. Granicę obszaru o dodatnim bilansie śniegu określa się jako granicę wieloletniego śniegu. Granica wieloletniego śniegu zmienia się wraz z szerokością geograficzną. Najwyżej położona jest na obszarach zwrotnikowych. Tam lodowce mogą powstawać na wysokości od 5000 do 6000 m n.p.m. Wiąże się to także z małymi opadami. W strefie równikowej granica występuje na wysokości ok. 4500–5000 m n.p.m. W wyższych szerokościach geograficznych granica ta leży coraz niżej. W strefie umiarkowanej waha się w przedziale 1500–3500 m n.p.m., w środkowej Europie przebiega na wysokości około 2300 m n.p.m., a w pobliżu biegunów schodzi do poziomu morza. Jednak nawet w strefach polarnych powstawanie lądolodów możliwe jest tylko w warunkach klimatu morskiego. Dodatkowych mas śniegu mogą dostarczać wiatry, a w górach także lawiny.

RWtf3EryL6D9h
Granica wieloletniego śniegu w zależności od szerokości geograficznej
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o. na podstawie D. Makowska, Ziemia. Podręcznik geografii fizycznej dla szkoły średniej, WSiP, Warszawa 1998, licencja: CC BY-SA 3.0.

Bardzo ważnym warunkiem powstawania lodowców jest także występowanie stosunkowo rozległych, płaskich lub jeszcze lepiej wklęsłych powierzchni, na których może gromadzić się śnieg i stopniowo przekształcać się w lód.

Ujemna temperatura jest niezbędnym warunkiem tworzenia się lodowców, a średnia roczna temperatura musi być poniżej 0°C. Niestety, ze względu na globalne ocieplenie, obszarów takich jest obecnie coraz mniej. Powierzchnia lodowców na wszystkich kontynentach maleje.

Obszar akumulacji śniegu i przekształcania się go w lód lodowcowylód lodowcowy lód lodowcowy to pole firnowepole firnowe pole firnowe.

Powstawanie lodu lodowcowego przebiega w kilku etapach.

  1. Śnieg spada w postaci puchu. 90% jego objętości stanowi powietrze.

  2. Kryształki śniegu pod wpływem działania promieni słonecznych, wiatru, deszczu, nadtapiają się i zamarzają na przemian. Mniejsze kryształki szybciej topnieją, dlatego przy ponownym zamarzaniu woda krystalizuje się wokół niestopionych kryształków, tworząc ziarna o grubości około 1 mm, nazywane firnemfirnfirnem.

  3. Nowe warstwy świeżego śniegu wywierają coraz większe ciśnienie na warstwy stare, wyciskając z nich powietrze. Poszczególne ziarna firnu, nadtapiając się i zamarzając, powiększają swoją objętość i tworzą białą masę, zwaną lodem firnowymlód firnowylodem firnowym. Większe ziarna spojone są w tym lodzie drobnoziarnistym cementem lodowym.

  4. Lód lodowcowy powstaje na głębokości kilkudziesięciu metrów z przeobrażenia lodu firnowego. Lód lodowcowy jest utworem gruboziarnistym, złożonym z ziaren o wymiarach 10–50 mm. Ich wielkość wynika z zupełnego stopienia się mniejszych kryształów i przymarzania wody do większych kryształów. Wskutek tego lód lodowcowy jest pozbawiony cementu lodowego.

Ocenia się, że z warstwy świeżego śniegu o miąższości 15 metrów powstaje warstwa lodu lodowcowego o grubości zaledwie 1 mm. Czas tego przeobrażenia jest bardzo zróżnicowany: od zaledwie 3–5 lat w niektórych lodowcach Alaski aż po ponad 100 lat na północy Grenlandii.

RlnqeefkNV6GW
Zmiany właściwości śniegu i lodu w procesie przekształcania się w lód lodowcowy
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

firn
firn

forma przejściowa między śniegiem i lodem firnowym; gęstość: 0,4–0,8 g/cm³; powstaje w wyniku przeobrażenia się luźnych kryształów śniegu w agregaty ziaren lodu o średnicy dochodzącej do kilku milimetrów; proces ten zachodzi podczas wielokrotnego podtapiania, a następnie zamarzania śniegu

lód firnowy
lód firnowy

stadium pośrednie między firnem i lodem lodowcowym, odznacza się gęstością 0,8–0,9 g/cm³; składa się z kryształów lodu spojonych drobnokrystaliczną masą lodową, która powstała wskutek topnienia śniegu powierzchniowego

lód lodowcowy
lód lodowcowy

lód o budowie ziarnistej, będącej wynikiem kilku faz przemian pod wpływem nagromadzania się kolejnych warstw śniegu

pole firnowe
pole firnowe

obszar u początku lodowca górskiego, powyżej linii wieloletniego śniegu; najczęściej zajmuje kotliny górskie i rozległe zagłębienia; pole firnowe jest strefą akumulacji, w której dochodzi do nagromadzenia się mas śnieżnych i ich stopniowego przeobrażania się w firn, lód firnowy, lód lodowcowy; obszar zasilania lodowca

śnieg
śnieg

opad atmosferyczny w postaci kryształków lodu o kształtach głównie sześcioramiennych gwiazdek, łączących się w płatki śniegu; po opadnięciu na ziemię tworzy porowatą pokrywę śnieżną, także nazywaną śniegiem