Skutki polityczne

Konflikty zbrojnekonflikt zbrojnyKonflikty zbrojne przyczyniają się do militaryzacji władzy i odejścia od zasad państwa prawnego. Nasilają autorytaryzm i sprzyjają naruszeniom procesów demokratycznych, co przekłada się na większą liczbę przypadków łamania praw człowieka.

R2yXORTfMM9MJ
W wyniku konfliktów zbrojnych dochodzi do zmian przebiegu granic państwowych. Boliwia utraciła nadmorskie prowincje w czasie wojny o Pacyfik pod koniec XIX w. Od tamtej pory rząd tego kraju nie przestaje wierzyć, że uda mu się je odzyskać. Przejawem tej wiary jest utrzymanie marynarki wojennej (marynarze bez morza). W 2013 r. Boliwia wystąpiła z wnioskiem do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze, domagając się od Chile przekazania części utraconych terenów. Pozew został jednak oddalony w 2018 r.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Skutki społeczno‑demograficzne

Demograficznie skutki konfliktów zbrojnych wykraczają znacznie poza straty ludnościowe. Przyczyniają się bowiem do wzrostu liczby osób, które w wyniku wojny doznały trwałych szkód fizycznych i psychicznych. Powoduje to znaczne nasilenie niepełnosprawności, chorób psychicznych, samobójstw i patologii (np. alkoholizm, narkomania wśród weteranów). Ponadto konflikty prowadzą do zaburzenia struktury płciowej i wiekowej danych społeczności. W procesie jej reprodukcji pojawiają się  istotne zmiany. W latach 1864‑1870 w Paragwaju z powodu wojny zginęło 90% mężczyzn. W związku z tym w czasach pokoju przyzwalano a wręcz zachęcano męską populację (w tym rzekomo księży) do posiadania dzieci z wieloma kobietami. Zmiany w strukturze demograficznej komplikują także zarządzanie instytucjami publicznymi i prywatnymi (np. studenckie roczniki z niżu zmniejszają potrzeby kadrowe na uczelniach wyższych).

R1DTHxRx8n3DL
Państwa, które doświadczyły wojny często charakteryzują się „pofalowaną” piramidą wieku i płci, w której wyraźnie zaznaczają się wyże i niże demograficzne. Na piramidzie Japonii wyże i niże to głównie efekt II wojny światowej. Notowano wówczas niską liczbę urodzeń przy jednoczesnej wysokiej umieralności (zwłaszcza w 1944 i 1945 r. – naloty dywanowe, m.in. na Tokio, atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki). Po wojnie nastąpiła odbudowa i rozwój państwa, w tym jego potencjału ludnościowego. W latach 50. XX w. miała miejsce kulminacja liczby urodzeń i pewien rodzaj wyżu demograficznego, tzw. wyżu kompensacyjnego. To szybki i niekontrolowany wzrost liczby urodzeń spowodowany biologicznym dążeniem społeczeństwa do wyrównania strat wojennych. Kolejne zmiany w piramidzie powtarzają się mniej więcej co 30 lat – tyle czasu potrzeba, by następne pokolenie weszło w wiek dorosły i miało wpływ na liczbę urodzeń. Taka pokoleniowa powtarzalność w strukturze wieku nazywana jest echem demograficznym.
Źródło: dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 4.0.

Konflikty są przyczyną masowych przemieszczeń ludności (migracji) w celu uniknięcia skutków działań zbrojnych, zarówno bezpośrednich (utrata życia i zdrowia), jak i pośrednich (głód, bieda, choroby). W drugiej dekadzie XXI w. migracje przymusowe przybrały na sile. Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) szacuje, że pod koniec 2019 r. roku liczba osób wysiedlonych ze swoich domów w wyniku przemocy zbrojnej, łamania praw człowieka, prześladowań i poważnego zakłócenia porządku publicznego wyniosła 79,5 milionów. To o ok. 30 mln więcej niż 10 lat wcześniej. W tej grupie znalazło się 26 mln uchodźców. Warto  nadmienić, że 40% przesiedlonych stanowiły osoby poniżej 18 roku życia.

Przemieszczenia ludności na skutek konfliktów zbrojnych rodzą problemy w państwach sąsiednich. Po pierwsze, niezadowoleni ze swej sytuacji przesiedleńcy mogą buntować się bądź wspierać ugrupowania opozycyjne wobec dotychczasowych władz politycznych. Po drugie, uchodźcy mogą być postrzegani jako nadmierne obciążenie z punktu widzenia możliwości danego kraju, szczególnie w przypadku państw słabiej rozwiniętych (globalnego Południa). Po trzecie, mogą być oni postrzegani jako zagrożenie dla równowagi społecznej, kulturowej czy etnicznej państwa przyjmującego. Po czwarte, dochodzi do napięć związanych z dostępem do dóbr i usług między starymi i nowymi mieszkańcami danych terenów. Obcy mogą być także wyzyskiwani. Zwłaszcza w przypadku konfliktów w Afryce Środkowej (Demokratyczna Republika Konga) widzimy wyraźnie, iż formacje zbrojne traktują obozy dla uchodźców jako miejsce schronienia, prowadząc z nich walkę zbrojną zagrażającą życiu okolicznej ludności cywilnej.

Rd8tPSuGq0WSq
Zwłaszcza w miastach konflikty zbrojne prowadzą do głębokich przemian demograficznych i społecznych. Zwiększa się tu liczba ludności w wyniku napływu przesiedleńców z prowincji. Było to szczególnie widoczne w Kolumbii w czasie wojny domowej (1964–2016). Na wsiach jest trudniejszy dostęp do wielu dóbr; często postrzega się je jako mniej bezpieczne, ze względu na słabszą kontrolę władz i swobodniej działające grupy zbrojne. W przeludnionych na skutek konfliktów ośrodkach miejskich na globalnym Południu rośnie problem slumsów, ponieważ miasta nie są w stanie powiększać zasobów mieszkaniowych dla masowo napływających osób.
Źródło: Alison McKellar, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY 2.0.

Poważnym problemem globalnym jest angażowanie w konflikty zbrojne dzieci. Cierpią one nie tylko w czasie działań wojennych. Wielu najmłodszych, będąc ofiarami, staje się nierzadko także oprawcami w trakcie konfliktu. Nie umieją odnaleźć się w sytuacji pokoju, wobec czego dobrowolnie dołączają do formacji zbrojnych bądź angażują się w działalność przestępczą. Należy zauważyć jednak, że większość małoletnich żołnierzy (dzieci żołnierzy) jest werbowana pod przymusem. Zawieszenie edukacji połączone z brakiem wizji na poprawę sytuacji przyczynia się do pojawienia się tzw. straconego pokolenia.

Konflikty zbrojne w istotny sposób osłabiają więzi i relacje społeczne między przedstawicielami poszczególnych narodowości, wyznań oraz grup społecznych. Jest to problem zwłaszcza krajów dotkniętych wojnami domowymi (np. Bośni i Hercegowiny). Prowadzi to do pogłębiania się podziałów społecznych i wzajemnej nienawiści, które są na tyle silne, że niemal niemożliwa staje się pokojowa koegzystencja.

Konflikty skutkują również zmianami w codziennych aktywnościach ludności. 30 lat po zakończeniu wojny domowej w stolicy Libanu, Bejrucie, wielu mieszkańców wciąż nie przekracza dawnej linii frontu oddzielającej wschodnią chrześcijańską część od zachodniej muzułmańskiej. Mieszkają, pracują i spędzają czas wolny najczęściej w swoim obszarze miasta. Granica ta na dekady utrwaliła się w świadomości społecznej.

Skutki gospodarcze

Wśród bezpośrednich skutków konfliktów zbrojnych należy wskazać zniszczenia infrastruktury. Obiekty infrastruktury komunikacyjnej, telekomunikacyjnej i energetycznej są jednym z najważniejszych celów działań wojennych. Co więcej, w trakcie trwania konfliktu obniża się efektywność utrzymania nienaruszonej infrastruktury, co wynika z malejących wpływów budżetowych przy jednoczesnym wzroście wydatków na cele wojskowe. W związku z tym dochodzi do ograniczenia zdolności państwa do ożywienia gospodarczego w okresie po zakończeniu działań zbrojnych.

Konflikty wywierają również wielki wpływ na gospodarki państw zaangażowanych w nie. Ograniczają możliwości rozwoju, prowadząc często do załamania gospodarczego, czyli recesji. Zgodnie z wynikami badań J. Ohiorhenuana i F. Stewarta prowadzonymi w latach 1990 i 2000 w wyniku konfliktu zbrojnego wartość PKB na jednego mieszkańca (per capita) zmniejszyła się o ok. 80% w Afganistanie i Liberii, 70% w Gruzji oraz ok. 60% w Tadżykistanie, Kambodży i Nikaragui.

Koszty militarne ograniczają wydatki na inne cele. Szczególnie odczuwalne jest to w opiece zdrowotnej i społecznej czy edukacji, co niezwykle dotkliwie przekłada się na jakość życia mieszkańców. W trakcie konfliktu załamaniu ulega także polityka fiskalna państwa. Dzieje się to nie tylko z powodu spadku konsumpcji (mało dochodów z podatku od sprzedaży), ale także ze względu na niemożność egzekucji należnych podatków.

Konsekwencją długotrwałego konfliktu jest zerwanie relacji handlowych, co istotnie hamuje szanse na odbudowę gospodarki. Problem utraconych więzi gospodarczych dodatkowo pogłębia międzynarodowa izolacja związana z sankcjami gospodarczymisankcje gospodarcze (ekonomiczne)sankcjami gospodarczymi, które uniemożliwiają zaciąganie kredytów z wielu źródeł. Co więcej, w związku z uszczupleniem zasobów kadry naukowej, dydaktycznej i elit biznesowych dochodzi do długoletniego odtwarzania kapitału ludzkiego, co skutecznie hamuje tempo odbudowy gospodarczej kraju po konflikcie.

R1JV9VGoyRRqu
Konflikty demoralizują gospodarkę. W warunkach konfliktu zbrojnego głównymi aktorami w tzw. szarej strefie stają grupy przestępcze, które w celu osiągania szybkiego zysku wykorzystują sytuację charakteryzującą się wszechobecną korupcją, słabością lub brakiem władzy centralnej, w tym jej aparatu przymusu, a także nieszczelnością granic. Niezwykle często rozwój szarej strefy wiąże się z rozwojem tzw. czarnego rynku obejmującego handel takimi towarami jak broń, narkotyki, nielegalny alkohol i papierosy. Co istotne, funkcjonowanie rozwiniętej szarej strefy i czarnego rynku jest niezwykle trudne do opanowania przez instytucje państwowe również po zakończeniu działań wojennych, stając się jedną z najważniejszych przeszkód w zakresie odbudowy gospodarki.
Źródło: V. Vizu, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.

Warto pamiętać, że w obecnie zglobalizowanym świecie skutki gospodarcze konfliktów zbrojnych nie dotykają wyłącznie państw zaangażowanych w nie lub państw, na obszarze których toczą się walki. Konsekwencje ekonomiczne (i oczywiście nie tylko) może ponieść każdy kraj.

Słownik

konflikt zbrojny
konflikt zbrojny

rodzaj przemocy zbrojnej, która opiera się na dążeniu do osiągnięcia celów państwa (koalicji, grupy społecznej); dzieje się to poprzez wzajemne działania zbrojne z użyciem sił zbrojnych bądź uzbrojonych, zorganizowanych grup

sankcje gospodarcze (ekonomiczne)
sankcje gospodarcze (ekonomiczne)

ograniczenia nakładane przez inne państwa na gospodarkę jednego lub kilku krajów; obejmują najczęściej: cła (opłaty za przewóz dóbr), embarga (zakaz przewozu dóbr), kontyngenty wywozowe albo wwozowe (zakaz przewozu dóbr), ograniczenia monetarne (zakaz przewozu waluty, blokowanie kont bankowych)