Funkcje legislatywy

RpSlsEyvPKKrp1
Logo Sejmu RP
Źródło: domena publiczna.

Pozycja władzy ustawodawczejwładza ustawodawcza, legislatywa, władza prawodawczawładzy ustawodawczej w państwie demokratycznym jest zdeterminowana przez funkcje, jakie pełni parlament. Klasyczne funkcje większości parlamentów, w tym Rzeczypospolitej Polskiej, to: ustawodawcza, kontrolna, ustrojodawcza, kreacyjna oraz współuczestniczenia w określaniu polityki państwa. Funkcje te w Rzeczypospolitej Polskiej nie są równomiernie pełnione przez obie izby parlamentu. Funkcję ustawodawczą pełni zarówno Sejm RP, jak i Senat RP, na co wskazuje art. 95 Konstytucji RP. Jednak funkcję kontrolną pełni wyłącznie sejm. Funkcję ustrojodawczą, zwaną przez część konstytucjonalistów funkcją ustawodawczą sensu largo, pełnią obie izby parlamentu. Podobnie jest z funkcją kreacyjną i współuczestniczenia w określaniu polityki państwa. W nauce stosuje się różnorodne klasyfikacje funkcji państwa. W zależności od stosowanych kryteriów w literaturze przedmiotu wymienia się od dwóch do pięciu funkcji.

Funkcja ustawodawcza

W myśl Konstytucji RP (art. 10 i art. 95 ust. 2) władza ustawodawcza znajduje się w ręku Sejmu RP i Senatu RP.

Ustawy są tworzone w procedurze zwanej tokiem ustawodawczym (legislacyjnym), który składa się z następujących etapów:

RRQrQEOPjRVla1
Etap 1 Wykonanie inicjatywy ustawodawczej, zgłoszenie projektu ustawy. Etap 2 Rozpatrzenie projektu ustawy przez sejm w trzech czytaniach. Etap 3 Rozpatrzenie ustawy przez senat, z możliwością zgłoszenia poprawek bądź wnioskowania o odrzucenie ustawy. Etap 4 Rozpatrzenie przez sejm stanowiska senatu. Etap 5 Ogłoszenie ustawy w Dzienniku Ustaw RP.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Prawo zgłoszenia inicjatywy ustawodawczej Konstytucja RP w art. 118 przyznaje:

RNStPXu79myE51
Widok na Kancelarię Sejmu RP i kompleks budynków sejmowych. Jak myślisz, czemu służy ich koncentracja w jednym miejscu?
Źródło: sejm.gov.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
  • grupie co najmniej 15 posłów lub komisji sejmowej;

  • Senatowi RP jako całej izbie, ale Regulamin Senatu RP wymaga, by projekt był zgłoszony przez komisję senacką lub co najmniej 10 senatorów;

  • Prezydentowi RP,

  • Radzie Ministrów;

  • grupie co najmniej 100 tys. obywateli mających prawo wyborcze do sejmu (inicjatywa ludowa).

Funkcja ustrojodawcza

Funkcja ta może być realizowana w różny sposób. Może to być uchwalenie nowej konstytucji, rewizja konstytucji polegająca na zmianie zasad naczelnych w niej zawartych lub nowelizacji jej zapisów bez naruszania podstaw ustroju państwa. Z inicjatywą zmiany Konstytucji RP może wystąpić co najmniej ⅕ ustawowej liczby posłów, Senat RP i Prezydent RP. Tym samym już kwestia inicjatywy wskazuje, że zmiana ustawy zasadniczej następuje w trybie szczególnym.

Z art. 235 Konstytucji RP wynika, że zmiana może nastąpić jedynie w przypadku uchwalenia ustawy w jednakowym brzmieniu przez sejm i następnie senat. Ustawa o zmianie konstytucji musi być uchwalona przez sejm większością co najmniej ⅔ głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Następnie musi to powtórzyć senat bezwzględną większością głosów przy quorum liczącym co najmniej połowę ustawowej liczby senatorów. Podmioty uprawnione do inicjatywy zmiany konstytucji mogą domagać się przeprowadzenia referendum zatwierdzającego w terminie do 45 dni od dnia uchwalenia ustawy przez Sejm RP. Do zmiany konstytucji dochodzi, jeśli opowie się za nią większość głosujących. Następnie marszałek sejmu przedstawia Prezydentowi RP ustawę do podpisu. Prezydentowi nie przysługuje weto, więc ma 21 dni na podpisanie ustawy i zarządzenie jej publikacji w Dzienniku Ustaw RP.

Funkcja kontrolna

Jest uzupełnieniem funkcji ustawodawczej i kreacyjnej parlamentu. Art. 95 ust. 2 Konstytucji RP powierzył Sejmowi RP wykonywanie funkcji kontrolnej nad działalnością Rady Ministrów w zakresie określonym przepisami konstytucji i ustaw. Sejm wykonuje funkcję kontrolną za pomocą:

  • udzielania rządowi absolutorium za wykonanie ustawy budżetowej;

  • udzielania wotum zaufania po powołaniu Rady Ministrów przez Prezydenta RP;

  • pociągnięcia członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu za naruszenie konstytucji lub ustaw na wniosek Prezydenta RP lub co najmniej 115 posłów;

  • zlecenia przeprowadzenia kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli;

  • kierowanych do członków Rady Ministrów interpelacjiinterpelacja poselskainterpelacjizapytań poselskichzapytanie poselskiezapytań poselskich oraz pytań w sprawach bieżących;

  • komisji śledczych powołanych dla zbadania określonej sprawy.

Funkcja kreacyjna

Sprowadza się ona do powoływania i odwoływania określonych organów państwowych lub wpływania na częściowy ich skład osobowy. Funkcja ta może być realizowana:

R1Mh9ZbGJuBhp
samodzielnie przez sejm
  • wybór dwóch zastępców przewodniczącego i 16 członków Trybunału Stanu;
  • wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego;
  • wybór Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów;
  • wybór nowego Prezesa Rady Ministrów w ramach tzw. konstruktywnego wotum nieufności udzielonego rządowi;
, przez sejm za zgodą senatu
  • powołanie Prezesa Najwyższej Izby Kontroli;
  • Rzecznika Praw Obywatelskich;
  • Rzecznika Praw Dziecka;
  • Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych;
  • powołanie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu;
  • powołanie Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej;
  • , przez sejm na wniosek prezydenta
    • powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego;
    , odrębnie przez sejm i senat poprzez wybór części składu osobowego określonego organu;
    • Krajowej Rady Sądownictwa (4 członków sejm, 2 senat);
    • Krajowej Rady Prokuratury (4 sejm, 2 senat);
    • Rady Polityki Pieniężnej (3 sejm, 3 senat);
    • Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (2 sejm, 1 senat);
    • Rady Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (5 sejm, 2 senat).
    RtdIan4SaSsvW
    Widok na salę obrad. Zastanów się, gdzie znajduje się miejsce marszałka Sejmu RP.
    Źródło: Kancelaria Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, licencja: CC BY-SA 3.0.

    Funkcja współuczestniczenia w określaniu polityki państwa

    W myśl Konstytucji RP zaliczamy do niej:

    R7njggdv4TLHt1
    Wyrażanie zgody na ratyfikację lub wypowiedzenie niektórych umów międzynarodowych (Sejm RP i Senat RP). Decydowanie o wojnie i o zawarciu pokoju (Sejm RP i Senat RP). Konieczność aprobaty sejmu dla programu działań nowej Rady Ministrów – premier ma obowiązek wygłosić exposé i uzyskać wotum zaufania. Wyrażenie zgody na przedłużenie stanu wyjątkowego i stanu klęski żywiołowej oraz możliwość uchylenia rozporządzenia Prezydenta RP o wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątkowego (Sejm RP).
    Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

    Realizacja funkcji współuczestniczenia w określaniu polityki państwa wymaga współdziałania władzy ustawodawczej i wykonawczej.

    Oczywiście władza ustawodawcza większości z nas kojarzy się z ustanawianiem obowiązującego prawa, czyli ustaw oraz konstytucji. Wyraża się to w postaci toku legislacyjnego – jest to specjalny proces ustawodawczy, według którego parlament uchwala ustawy.

    Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym należy do parlamentu, ale w pewnym stopniu może być także sprawowana przez obywateli. Odbywa się to za pomocą instytucji demokracji bezpośredniej – referendum, ludowej inicjatywy ustawodawczej, weta ludowego.

    Słownik

    interpelacja poselska
    interpelacja poselska

    (z łac. interpellatio – przerwanie, zakłócenie); jedna z form polskiej kontroli parlamentarnej; polega na wystosowaniu pisemnego pytania przez posła na Sejm RP do Prezesa Rady Ministrów lub konkretnego ministra; interpelacja daje członkom parlamentu prawo do składania zapytania w każdej sprawie, prawo żądania odpowiedzi i prawo wyciągania z nich wniosków

    władza ustawodawcza, legislatywa, władza prawodawcza
    władza ustawodawcza, legislatywa, władza prawodawcza

    element teorii podziału władz Johna Locke'a, a następnie Monteskiusza; dla których domeną władzy ustawodawczej jest stanowienie powszechnie obowiązującego prawa

    zapytanie poselskie
    zapytanie poselskie

    jedna z form polskiej kontroli parlamentarnej; polega na skierowaniu pisemnego zapytania przez posła lub grupę posłów na Sejm RP do Rady Ministrów lub konkretnego ministra, do prezesa NIK lub do prezesa NBP; istnieje ustawowy obowiązek udzielenia na nie odpowiedzi pisemnej w terminie 21 dni