Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Edukacja

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Art. 35

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury.

cytat1 Źródło: Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 19.06.2020 r.].

Realizacja tego prawa odbywa się dzięki bezpłatnej nauce języka, własnej historii, kultury czy geografii (Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty art. 13.1). Mniejszości narodowemniejszość narodowaMniejszości narodoweetnicznemniejszość etnicznaetniczne oraz społeczność kaszubska korzystają ze zwiększonej, w stosunku do ogółu szkół, subwencji oświatowej.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym

4. 1. Nauka języka mniejszości lub języka regionalnego w szkołach może być organizowana:

1) w formie dodatkowej nauki języka mniejszości lub języka regionalnego;
2) przez prowadzenie zajęć edukacyjnych w dwóch językach: języku polskim i języku mniejszości lub języku regionalnym;
3) przez prowadzenie zajęć edukacyjnych w języku mniejszości lub języku regionalnym.

3 Źródło: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, dostępny w internecie: isap.sejm.gov.pl [dostęp 19.06.2020 r.].

Organizuje ją dyrektor szkoły na wniosek składany przez rodziców ucznia, w terminie do 20 września każdego roku szkolnego. Złożenie wniosku przez rodziców oznacza, że przez cały okres nauki w danej szkole uczeń objęty będzie nauką języka mniejszości, a prowadzone w szkole zajęcia zaliczone zostaną do obowiązkowych zajęć edukacyjnych ucznia. Możliwe jest złożenie oświadczenia o rezygnacji z nauki języka mniejszości.

R1HLw9OakfY441
Wykres kolumnowy. Liczba placówek edukacyjnych, w których była możliwość uczenia się języka kaszubskiego w latach szkolnych 2009/10–2017/18.. Lista elementów:
  • 1. zestaw danych:
    • Rok szkolny: Przedszkole
    • 2009/2010: 20
    • 2010/2011: 27
    • 2011/2012: 29
    • 2012/2013: 40
    • 2013/2014: 22
    • 2014/2015: 38
    • 2015/2016: 29
    • 2016/2017: 36
    • 2017/2018: 20
  • 2. zestaw danych:
    • Rok szkolny: Szkoła podstawowa
    • 2009/2010: 182
    • 2010/2011: 197
    • 2011/2012: 231
    • 2012/2013: 253
    • 2013/2014: 277
    • 2014/2015: 291
    • 2015/2016: 305
    • 2016/2017: 318
    • 2017/2018: 330
  • 3. zestaw danych:
    • Rok szkolny: Gimnazjum
    • 2009/2010: 52
    • 2010/2011: 60
    • 2011/2012: 82
    • 2012/2013: 92
    • 2013/2014: 103
    • 2014/2015: 112
    • 2015/2016: 116
    • 2016/2017: 124
    • 2017/2018: 122
  • 4. zestaw danych:
    • Rok szkolny: Liceum
    • 2009/2010: 5
    • 2010/2011: 5
    • 2011/2012: 7
    • 2012/2013: 9
    • 2013/2014: 11
    • 2014/2015: 10
    • 2015/2016: 13
    • 2016/2017: 14
    • 2017/2018: 14
  • 5. zestaw danych:
    • Rok szkolny: Inne szkoły średnie
    • 2009/2010: 0
    • 2010/2011: 0
    • 2011/2012: 2
    • 2012/2013: 2
    • 2013/2014: 13
    • 2014/2015: 15
    • 2015/2016: 21
    • 2016/2017: 21
    • 2017/2018: 21
  • 6. zestaw danych:
    • Rok szkolny: Szkoła specjalna
    • 2009/2010: 0
    • 2010/2011: 0
    • 2011/2012: 0
    • 2012/2013: 0
    • 2013/2014: 0
    • 2014/2015: 1
    • 2015/2016: 1
    • 2016/2017: 1
    • 2017/2018: 1
Oprac. na podst.: Nauczanie języków mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego na poszczególnych etapach edukacyjnych (w podziale na liczbę szkół i liczbę uczniów), mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl.
Źródło: dostępny w internecie: mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl [dostęp 21.10.2021 r.].

Stowarzyszenia, szkoły i instytucje kulturalne i religijne

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Art. 35

2. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej.

cytat2 Źródło: Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 19.06.2020 r.].

Art. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach stanowi, że obywatele polscy realizują prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach, które w zakresie swoich celów statutowych mogą reprezentować interesy zbiorowe swoich członków wobec organów władzy publicznej. Od momentu wejścia w życie tej ustawy w 1989 r. zarejestrowało się około 150 nowych stowarzyszeń mniejszości.

Kolejnym krokiem dającym nowe możliwości działania organizacji mniejszości było wprowadzenie Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. (Dz.U 2010 nr 234 poz. 1536), która jako jedną ze sfer zadań publicznych wymienia działalności na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego i działalności na rzecz integracji cudzoziemców. Na tej podstawie rokrocznie przyznawane są przez samorządy dotacje na projekty służące ochronie praw mniejszości.

R7uL9Y33XgS2r
Obchody Święta Kultury Białoruskiej w Białymstoku, 20.06.2021 r. zorganizowanego przez Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne
Źródło: Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne/Facebook.com, tylko do użytku edukacyjnego.

Religia

W myśl art. 53 Konstytucji RP każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Wyniki sondażu przeprowadzonego wśród mniejszościowych kościołów i związków wyznaniowych na temat nauczania ich religii (w szkole lub poza nią) wskazują, że 58,3% z nich prowadzi lekcje religii dla dzieci i młodzieży swojego wyznania. Zgodnie z przepisami kościoły i związki wyznaniowe, organizując samodzielnie lekcje religii, mają możliwość wystąpienia o bezpłatne udostępnienie do tego celu sal lekcyjnych, choć nie jest to praktyka powszechna.

Prawo do swobodnego posługiwania się językiem mniejszości w życiu prywatnym i publicznie

Na podstawie art. 9 ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, przed organami gminy, obok języka urzędowego, jako język pomocniczy może być używany język mniejszości. Dotyczy to jednak tylko gmin, w których liczba mieszkańców należących do mniejszości jest nie mniejsza niż 20% i które zostały wpisane do Urzędowego Rejestru Gmin.

R19wvoMeLZYkz
Gminy, w których wprowadzono język regionalny lub język mniejszości jako język pomocniczy.
Źródło: Aotearoa, licencja: CC BY 3.0.

Prawo dostępu do publicznych środków masowego przekazu

Do zadań publicznej radiofonii i telewizji, wynikających z art. 21 ust. 2 pkt 9 ustawy o radiofonii i telewizji, należy uwzględnianie potrzeb mniejszości poprzez emitowanie programów informacyjnych w językach mniejszości narodowych i etnicznych oraz w językach regionalnych. Zadania te realizują regionalne oddziały TVP oraz lokalne radia publiczne. Na tworzenie i rozpowszechnianie programów regionalnych wydano w 2018 r. łącznie 192 077 000 zł, w tym na produkcję audycji dla mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym 802 000 zł.

*
RqKOjojdL0gOm1
Dwujęzyczny magazyn przedstawiający współczesne życie społeczności kaszubskiej emitowany przez TVP Gdańsk. Czy zdarzyło ci się kiedyś obejrzeć program emitowany dla innej mniejszości przez inne regionalne oddziały Telewizji Polskiej?
Źródło: dostępny w internecie: gdansk.tvp.pl [dostęp 21.10.2021 r.], tylko do użytku edukacyjnego.

Prawie wszystkie czasopisma mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym dotowane są z budżetu państwa przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych. W roku 2016 wydawnictw tych było 41. Niektóre mniejszości wydają więcej niż jedno czasopismo. Ogólna kwota w budżecie ministra spraw wewnętrznych i administracji, przeznaczona na ich ukazywanie się, w 2016 r.  wyniosła 3.415.290 zł.

Zakaz dyskryminacji z uwagi na pochodzenie narodowe, etniczne i wyznanie

Zakaz ten wynika z wielu ustaw i traktatów międzynarodowych. Obciążony jest karą pozbawienia wolności do lat dwóch na podstawie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Art. 196, 256, 257).

Rw0KvELi7zWK2
Wykres kolumnowy. Liczba stwierdzonych przestępstw z nienawiści. Lista elementów:
  • 1. zestaw danych:
    • rok: 2015 r,
    • Liczba stwierdzonych przestępstw z nienawiści: 791
  • 2. zestaw danych:
    • rok: 2016 r,
    • Liczba stwierdzonych przestępstw z nienawiści: 765
  • 3. zestaw danych:
    • rok: 2017 r,
    • Liczba stwierdzonych przestępstw z nienawiści: 726
Według policyjnych statystyk liczba stwierdzonych przestępstw motywowanych nienawiścią (art. 119, 256, 257 k.k.) w roku 2017 nieznacznie zmalała w stosunku do lat poprzednich.

Oprac. na podst. Policjanci podsumowują 2017 rok, statystyka.policja.pl [online, dostęp 20.07.2020].
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Jak wynika z badania przeprowadzonego na zlecenie Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, jedynie 5% przestępstw z nienawiści jest zgłaszanych na policję przez pokrzywdzonego lub inną osobę. Rodzaj tych przestępstw zmienia się. Od 2016 r. to muzułmanie oraz osoby utożsamiane przez sprawców z tym właśnie wyznaniem najczęściej byli podmiotem ataków motywowanych uprzedzeniami. W porównaniu do roku 2015 liczba ta wzrosła prawie dwukrotnie, do 363. Tendencja utrzymywała się też w 2017 r.

Przywileje wyborcze dla komitetów wyborczych organizacji mniejszości

Rf4ZpMCt5o74c1
Logo Komitetu wyborców Mniejszości Niemieckiej. Czy w Senacie III RP zasiadał kiedyś przedstawiciel tej mniejszości?
Źródło: domena publiczna.

Zgodnie z art. 196 i art. 197 Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy w podziale mandatów w okręgach wyborczych uwzględnia się wyłącznie listy kandydatów na posłów tych komitetów wyborczych, których listy otrzymały co najmniej 5% (i co najmniej 8% dla koalicji) ważnie oddanych głosów w skali kraju. Jednak komitety wyborcze utworzone przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych mogą korzystać ze zwolnienia z tego warunku.

Równość w dostępie do zatrudnienia

Gwarancje przestrzegania zasady niedyskryminacji w stosunkach pracy zawarte zostały w przepisach art. 18 [3d] Kodeksu pracy oraz ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U z 2016 r. poz. 645). Niższy poziom zatrudnienia to duży problem mniejszości romskiej w Polsce.

Słownik

integracja społeczna
integracja społeczna

działania na rzecz poprawy ważnych aspektów życia społecznego osób należących do mniejszości, w szczególności warunków bytowych oraz dostępu do systemu oświaty, rynku pracy, systemu zabezpieczenia społecznego, a także opieki zdrowotnej

język regionalny
język regionalny

język tradycyjnie używany na terytorium danego państwa przez jego obywateli, którzy stanowią grupę liczebnie mniejszą od reszty ludności tego państwa, i różniący się od oficjalnego języka tego państwa; zgodnie z ustawą jedynym takim językiem w Polsce jest język kaszubski, należący do grupy lechickiej, obecnie używany przez ok. 100 tys. osób (Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, art. 19)

mniejszość
mniejszość

grupa ludności danego państwa różniąca się od większości obywateli swoją przynależnością narodową, językową, wyznaniową czy rasową

mniejszość narodowa
mniejszość narodowa

mniejszość mieszkająca na terenie Polski składająca się z polskich obywateli, identyfikująca się z jakimś innym państwem i jego kulturą; (Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, art. 2)

mniejszość etniczna
mniejszość etniczna

mniejszość mieszkająca na terenie Polski, składająca się z polskich obywateli, nieidentyfikująca się z jakimś innym państwem i jego kulturą; (Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, art. 2)

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida