Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Podsumowanie analizy Prologosu

Warstwa językowa

Ukształtowanie tekstu głównego wyznacza sposób wypowiadania kwestii – regularne metrum wiersza (w oryginale w dialogach postaci – trymetr jambicznytrymetr jambicznytrymetr jambiczny). Tekst główny dostarcza także informacji na temat miejsca akcji (wypowiedzi Edypa i Kapłana). W Prologosie występuje dialog sytuacyjny i dyskusyjny, rozmowy bohaterów dostarczają informacji na temat:

  • sytuacji panującej w Tebach (miasto pustoszy zaraza),

  • środków zaradczych, podjętych przez Edypa (wysłanie Kreona do wyroczni),

  • wieści, którą Kreon przynosi z Delf (przyczyną zarazy jest zmaza – zbrodnia popełniona na Lajosie).

Dialog dyskusyjny posuwa akcję naprzód – rozmowa Kreona z Edypem jest rozpoczęciem „śledztwa”, czyli poszukiwania zabójcy Lajosa i stanowi ważny moment akcji (jej zawiązanie). Brak didaskaliów określających miejsce akcji i wygląd postaci wynika z obowiązujących konwencji teatralnych.

Postacie

RJFksXmiHHf6g1
Gustave Moreau, Edyp i Sfinks, ok. 1888
Źródło: domena publiczna.

Głównym bohaterem utworu jest Edyp – władca Teb. Informacji na jego temat dostarczają:

  • wypowiedzi samego bohatera (autocharakterystyka – cieszy się sławą wśród swych poddanych, martwi się losem poddanych i stara się zrobić wszystko, by uwolnić miasto od zarazy, uczyni wszystko, co rozkażą bogowie),

  • wypowiedź Kapłana, przypominającego zasługi Edypa dla Teb (uwolnił miasto od Sfinksa).

Dialogi Edypa z Kapłanem i Kreonem ukazują Edypa jako dobrego władcę, bohatera – pogromcę Sfinksa, człowieka stanowczego, rozsądnego i pobożnego.

Wyznaczniki gatunku

Prologosie można wyraźnie dostrzec elementy charakterystyczne dla tragedii greckiej jako gatunku: przestrzeganie zasady decorum – głównym bohaterem jest król, bohaterowie mówią językiem podniosłym, a ich wypowiedzi są ukształtowane zgodnie z określonymi wzorcami metrycznymi. Zachowana została tutaj także zasada jedności miejsca – Kreon relacjonuje swoją wizytę w Delfach (nie jest ona ukazana na scenie). Fabuła utworu została zaczerpnięta z mitu o Labdakidach.

Podsumowanie analizy Epejsodionu I

Warstwa językowa

Rozmowa Edypa z Tyrezjaszem została ukształtowana jako dialog dyskusyjny, jednak dialog ten pełni tu wiele funkcji:

  • wzbogaca portret psychologiczny Edypa o cechy negatywne (porywczość, pycha, zbytnia pewność siebie, podejrzliwość),

  • wprowadza filozoficzne sensy utworu (problem prawdziwego poznania),

  • posuwa akcję do przodu.

Postacie

Epejsodion I ukazuje Edypa i Tyrezjasza. Działania Edypa wynikają z pozycji społecznej, jaką zajmuje, i cech jego charakteru (motywacja psychologiczna). Bohater kieruje się rozsądkiem i ocenia sytuację z pozycji władcy, dlatego też interpretuje zachowanie Tyrezjasza jako przejaw spisku, przygotowanego przez Kreona, w którym widzi człowieka pragnącego przejąć władzę w Tebach i wykorzystującego w tym celu przepowiednię. Edyp kilkakrotnie podważa prawdziwość przepowiedni w rozmowie z Tyrezjaszem – cechy charakteru króla wpływają na rozwój zdarzeń (motywacja psychologiczna). Ważną rolę odgrywa motyw ślepoty, wiążący się z problemem prawdziwego poznania – Edyp ufa rozumowi, uznając wieszczą sztukę Tyrezjasza
za kuglarstwo (Tyrezjasz nie był w stanie rozwiązać zagadki Sfinksa ani znaleźć mordercy Lajosa). Fizyczna ślepota Tyrezjasza to symbol wieszczych zdolności i prawdziwej wiedzy, obejmującej przeznaczenie. Chór reprezentuje tebańską starszyznę, jednak posiada cechy jednostkowe, jest traktowany przez postacie dramatu, jako jedna zbiorowa postać. Chór komentuje wydarzenia (starając się załagodzić spór między Edypem i Kreonem) oraz uczestniczy w dialogu,
ale nie pełni funkcji dramatycznej (nie wpływa na rozwój akcji).

Wyznaczniki gatunku

W początkowym fragmencie Epejsodionu I wyraźnie manifestuje się ironia tragiczna – nieświadomy prawdy Edyp rzuca klątwę na mordercę Lajosa, czyli samego siebie, mówiąc przy tym o zamordowanym jako człowieku, którego chciałby traktować jak swojego ojca.

RTyGbdHrkNZRP
Król Edyp w reżyserii Franka M. Whitinga, University of Minnesota Theatre Arts & Dance, 1954
Źródło: flickr, licencja: CC BY-NC 2.0.

Podsumowanie analizy Epejsodionu II

Postacie

Epejsodionie II ważną rolę odgrywa Jokasta. Podobnie jak Edyp, jest postacią pogłębioną psychologicznie. Jej działaniami kierują:

  • przekonanie o omylności wyroczni (jest przekonana, że wróżba dotycząca Lajosa nie spełniła się – nie zginął on z ręki syna, lecz według wersji sługi, który zdołał uciec został zabity przez rozbójników),

  • miłość do Edypa (łączą ich bliskie związki uczuciowe i wzajemne zaufanie).

Wyznaczniki gatunku

Ironia tragiczna przejawia się w Epejsodionie II w dwóch postaciach:

  • jako dwuznaczna wypowiedź postaci, nieświadomej jej ukrytego sensu,
    który jest znany czytelnikowi (widzowi) lub ujawni się w toku wydarzeń,

  • jako zasada rządząca kompozycją akcji – kolejne zdarzenia, które mają uspokoić Edypa i przekonać go, że przypuszczenia dotyczące jego winy są błędne, wywołują u niego niepokój, prowokując do wyjaśnienia prawdy.

R13iKJ1H8x2Qj
Martha LiptonFranklin Lusk w spektaklu na podstawie dramatu Król Edyp
Źródło: flickr, licencja: CC BY-NC-ND 2.0.

Słownik

trymetr jambiczny
trymetr jambiczny

(łac. versus trimeter iambicus) – starożytna, iloczasowa miara wierszowa (metrum), używana w starożytnej Grecji i Rzymie