Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Język jako system

Język jest systemem, co oznacza, że jego elementy są ze sobą powiązane. Systemowość ujawnia się w hierarchicznej budowie, w której można wyróżnić poziomy: fonologicznyfonologiafonologiczny, morfologicznymorfologiamorfologiczny, składniowy i znaczeniowy. Język stanowi otwarty system - wciąż powstają nowe wyrazy i zachodzą powolne zmiany w jego gramatycznej budowie. Jedna z ważniejszych cech języka to konwencjonalność - znaki odsyłają do rzeczywistości na mocy pewnej umowy.

R14v3gblo7g9J
Ilustracja Jana Rembowskiego z Nauki czytania i pisania dla dzieci, 1910
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Język jako sposób poznawania świata

Język determinuje sposób poznania i rozumienia świata: im większy zasób słownictwa człowieka, tym bardziej złożony jest jego obraz świata. Język pełni zatem funkcję poznawczą (inaczej nazywaną kognitywną, przedstawieniową, symboliczną). Znaki językowe odsyłają za pośrednictwem pojęć do określonego wycinka rzeczywistości i w pewien sposób go zastępują. Funkcja ta umożliwia użytkownikom języka zdobywanie informacji o świecie. Nierozerwalnie łączy się z nią rola języka jako narzędzia informowania (komunikowania). Funkcja komunikatywna jest zorientowana na informację, którą nadawca chce przekazać odbiorcy, zatem - podobnie jak w przypadku funkcji przedstawieniowej - jest ona ukierunkowana na kontekst, czyli rzeczywistość pozajęzykową.

R1U6Oa37fy3OB
Henryk Gotlib, Rozmowa, po 1923
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Język jako narzędzie porozumiewania się

Język jest narzędziem porozumiewania się społeczności, pełni więc funkcję socjalizującą. Dzięki temu, że człowiek posługuje się konkretnym językiem, przynależy do wspólnoty o określonej tożsamości, kształtowanej przez tę grupę. Język umożliwia tworzenie, zbieranie, magazynowanie i przekazywanie całej wiedzy, stanów duchowych i emocjonalnych, przeżyć oraz doświadczeń poprzednich pokoleń w postaci różnego rodzaju tekstów kultury. Odgrywa zatem rolę kulturotwórczą.

Dzięki funkcji socjalizującej języka jego użytkownicy mogą odgrywać określone role społeczne, a także rozpoznawać role odgrywane przez innych. Na przykład zwrot: „Szanowny Panie Profesorze” wskazuje na funkcję pełnioną przez odbiorcę komunikatu, a jednocześnie świadczy o prestiżu i szacunku, jakim jest otaczany. Krańcowo inne nacechowanie ma komunikat: „Podły kłamco!”, wskazujący na negatywną rolę społeczną, jaką odgrywa obiorca komunikatu.

Umiejętność właściwego interpretowania sytuacji społecznych oraz funkcji pełnionych przez ich uczestników nazywana jest sprawnością socjolingwistyczną.

RvOpeD1QLSPqQ
Władysław Podkowiński, Rozmowa, 1894
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Słownik

fonologia
fonologia

(gr. phōnḗ – głos, dźwięk, lógos – nauka) – dział językoznawstwa zajmujący się opisem podstawowych jednostek systemu dźwiękowego języka oraz relacji między nimi

interlokutor
interlokutor

(łac. interlocutio – rozmowa) – rózmówca

morfologia
morfologia

(gr. morphḗ – kształt, lógos – nauka) – dział gramatyki zajmujący się budową wyrazów

socjolingwistyka
socjolingwistyka

(łac. socio + linugua ) nauka zajmująca się funkcjonowaniem języka w społeczeństwie

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida