Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał

W poniższym materiale pokażemy całą kolekcję nierówności trygonometrycznych, do rozwiązania których będziemy wykorzystywać wszystkie poznane dotychczas wzory i metody.

Przypomnijmy najpierw najbardziej typowe strategie rozwiązywania nierówności trygonometrycznych.

  1. Zawsze na początku piszemy, co jest dziedziną nierówności, czyli jaki jest zbiór elementów, dla których nierówność ma sens.

  2. Każdą nierówność staramy się sprowadzić do postaci: sinx>a, cosx>a lub tgx>a, gdzie a jest pewną liczbą rzeczywistą.

  3. Bardzo wygodną postacią nierówności, która ułatwia rozwiązanie, jest taka postać, w której po jednej stronie nierówności znajduje się iloczyn wyrażeń trygonometrycznych, a po drugiej liczba 0.

  4. Częstym motywem dla bardziej złożonych nierówności jest wprowadzenie podstawienia, które sprowadza nierówność trygonometryczną do postaci nierówności kwadratowej, wielomianowej lub wymiernej.

  5. W bardziej złożonych zadaniach musimy skorzystać z poznanych wzorów na: funkcje trygonometryczne sumy i różnicy argumentów, funkcje trygonometryczne podwojonego argumentu, sumę i różnicę funkcji trygonometrycznych.

Przykład 1

Wiadomo, że cos2x-78cosx-14. Obliczymy sinx2.

Rozwiązanie

Korzystając ze wzoru na cosinus podwojonego kątacosinus podwojonego kątawzoru na cosinus podwojonego kąta zapisujemy jedną z naszych nierówności w innej postaci:

2cos2x-1-78.

Robimy podstawienie: y=cosx.

Zapisujemy nierówności z nową zmienną:

2y2-1-78 oraz y-14.

Nierówność 2y2-1-78 zapisujemy jako: 2y218.

Stąd dostajemy -14y14.

Zatem mamy koniunkcję dwóch nierówności:

y14y-14, co oznacza, że:

y=-14.

Korzystamy ponownie ze wzoru na cosinus podwojonego kątacosinus podwojonego kątawzoru na cosinus podwojonego kąta i otrzymujemy:

sin2x2=1-cosx2=1-y2=1016.

Zatem dostajemy odpowiedź:

sinx2=104 lub sinx2=-104.

Przykład 2

Wyznaczymy wartości liczbowe, które może przyjmować tgx, jeżeli zachodzi nierówność: tgx>9-3cos2x3sin2x-2.

Rozwiązanie

Zakładamy, że: 3sin2x-20,cosx0.

Zapiszemy wzory na cosinus i sinus podwojonego kąta za pomocą funkcji tangens:

cos2x=cos2x-sin2x=cos2x-sin2xcos2x+sin2x=1-tg2x1+tg2x,

sin2x=2sinxcosx=2sinxcosxcos2x+sin2x=2tgx1+tg2x.

Podstawiamy: t=tgx.

Wówczas nierówność z zadania przyjmuje postać:

t>9-31-t21+t232t1+t2-2.

Przekształcamy kolejno do postaci nierówności wielomianowej:

t>6t2+3-t2+3t-1,

t+6t2+3t2-3t+1>0,

t+3t2+1t2-3t+1>0,

t+3t2+1t2-3t+1>0,

t+3t-3-52t-3+52>0.

Wówczas nierówność jest równoważna alternatywie warunków:

-3<t<3-52 lub t>3+52.

Stąd otrzymujemy warunki na tgx:

-3<tgx<3-52 lub tgx>3+52.

Przykład 3

Rozwiążemy nierówność sin2x-cosx+2sinx>12.

Rozwiązanie

Korzystając ze wzoru na sinus podwojonego kątasinus podwojonego kątawzoru na sinus podwojonego kąta zapisujemy naszą nierówność w innej postaci:

2sinxcosx-cosx+2sinx>12.

Przenosimy wszystkie składniki na lewą stronę:

2sinxcosx-cosx+2sinx-12>0.

Zauważmy, że mamy parzystą liczbę składników a pewne wspólne czynniki występują w parach. Wyłączamy zatem wspólne czynniki przed nawias:

2cosxsinx-12+2sinx-12>0.

Wyłączamy wspólny czynnik przed nawias i otrzymujemy postać iloczynową nierówności:

2cosx+2sinx-12>0.

Stąd otrzymujemy alternatywę warunków:

(sinx>12cosx>-22) lub (sinx<12cosx<-22).

Pierwszy warunek sinx>12cosx>-22 jest równoważny warunkowi sinx>12, czyli x(π6+2kπ,5π6+2kπ), gdzie k.

Drugi warunek sinx<12cosx<-22 jest równoważny warunkowi cosx<-22, czyli x(3π4+2kπ,5π4+2kπ) , gdzie k.

Uwzględniając alternatywę powyższych warunków otrzymujemy odpowiedź: x(π6+2kπ,5π4+2kπ), gdzie k.

Przykład 4

Udowodnimy, że dla dowolnej liczby rzeczywistej x zachodzi nierówność cossinx>sincosx.

Rozwiązanie

Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę nierówności:

cossinx-sincosx>0.

Korzystamy ze wzoru redukcyjnego:

sinπ2-sinx-sincosx>0.

Korzystamy ze wzoru na różnicę sinusówwzory na sumę oraz różnicę sinusówwzoru na różnicę sinusów i zapisujemy nierówność w postaci:

2sinπ2-sinx-cosx2cosπ2-sinx+cosx2>0.

Korzystamy ze wzoru na sinus sumy argumentówsinus sumy argumentówwzoru na sinus sumy argumentów i w innej postaci zapisujemy wyrażenie sinx+cosx:

sinx+cosx=222sinx+22cosx=

=2cosπ4sinx+sinπ4cosx=2sinπ4+x.

Stąd otrzymujemy szacowanie:

-2sinx+cosx2.

Ponieważ 2<π2, otrzymujemy nierówności: 0<π2-sinx-cosx<π.

Funkcja sinus w przedziale 0,π2 przyjmuje wartości dodatnie, zatem sinπ2-sinx-cosx2>0.

Korzystamy ze wzoru na sinus różnicy argumentówsinus różnicy argumentówwzoru na sinus różnicy argumentów i w innej postaci zapisujemy wyrażenie sinx-cosx:

sinx-cosx=222sinx-22cosx=

=2cosπ4sinx-sinπ4cosx=2sinx-π4.

Stąd otrzymujemy szacowanie:

-2sinx-cosx2.

Ponieważ 2<π2, więc 0<π2-sinx+cosx<π, czyli

0<π2-sinx+cosx2<π2.

Funkcja cosinus w przedziale 0,π2 przyjmuje wartości dodatnie, zatem cosπ2-sinx+cosx2>0.

Ponieważ dla dowolnej liczby rzeczywistej x zachodzą nierówności cosπ2-sinx+cosx2>0sinπ2-sinx-cosx2>0, zatem dla dowolnej liczby rzeczywistej x zachodzi nierówność:

2sinπ2-sinx-cosx2cosπ2-sinx+cosx2>0.

Zatem dla dowolnej liczby rzeczywistej x zachodzi nierówność: cossinx>sincosx.

Słownik

sinus sumy argumentów
sinus sumy argumentów

sinx+y=sinx·cosy+cosx·siny, dla x,y

sinus różnicy argumentów
sinus różnicy argumentów

sinx-y=sinx·cosy-cosx·siny, dla x,y

sinus podwojonego kąta
sinus podwojonego kąta

tożsamość trygonometryczna: sin2x=2sinxcosx prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x

cosinus podwojonego kąta
cosinus podwojonego kąta

tożsamość trygonometryczna: cos2x=cos2x-sin2x prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x

wzory na sumę oraz różnicę sinusów
wzory na sumę oraz różnicę sinusów
sinx+siny=2sinx+y2·cosx-y2
sinx-siny=2sinx-y2·cosx+y2

dla dowolnych x,y