Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Walka z terroryzmem

Współczesny świat nie znalazł jeszcze recepty na wyeliminowanie terroryzmu i zapewnienie ludzkości spokojnej egzystencji. Jednak coraz dokładniejsze poznawanie i rozumienie tego zjawiska pozwala na wypracowywanie dość sprawnych mechanizmów obronnych. Jednym z takich mechanizmów jest bezpośrednia walka z terroryzmem. Może ona przybierać formy:

ROP4EDz3nZ03j
defensywne polegające na umacnianiu własnych struktur i budowaniu gotowości na potencjalne ataki terrorystyczne,, typowo ofensywne uderzające w struktury terrorystyczne przy użyciu wszelkich metod, sił i środków.

W literaturze przedmiotu funkcjonuje pogląd, że walka z terroryzmem jest możliwa przez likwidację jego przyczyn. Należy jednak zdać sobie sprawę, że nie jest to takie proste, ponieważ czasem trudno jednoznacznie określić podłoże tego typu zjawiska. Często jest to wypadkowa wielu elementów, a dodatkowo może zaistnieć kilka teorii motywujących takie czy inne zachowanie. Nie sposób więc wypracować jednolitej koncepcji, która wskaże skuteczne metody walki z tym zagrożeniem. W takiej sytuacji znacznie lepiej jest zmniejszyć możliwości sprawnego funkcjonowania ugrupowań terrorystycznych, choćby przez odcięcie ich od ośrodków zaopatrujących w broń, urządzenia techniczne czy przez ograniczenie finansowania. Wydaje się, że ta metoda ma racjonalne podłoże i większe szanse na sprawdzenie się w rzeczywistości.

Istotnym elementem systemu przeciwdziałania terroryzmowi jest profilaktyka przygotowująca społeczeństwo do ewentualnego ataku. Jeszcze ważniejsze jest rozpoznanie i zdefiniowanie zjawiska, zidentyfikowanie grupy stosującej metody terroru, określenie jej zamiarów i możliwości realizacyjnych. Na przeciwległym biegunie tych czynności znajduje się sprawnie funkcjonujący system zwalczania: zarówno środki fizyczne, jak i regulacje ustawowe. Ostatni element systemu to reagowanie kryzysowe: administracja rządowa i samorządowa, system ratowniczy.

Początek regulacji międzynarodowych

Regulacje prawne dotyczące kwestii zwalczania terroryzmu pojawiły się już w początkach XX wieku. Należy jednak wspomnieć, że pierwsze akty prawne traktowały temat szeroko (wówczas terroryzm we współczesnym rozumieniu tego pojęcia jeszcze nie funkcjonował) i obejmowały kwestie bezpieczeństwa. Jednak z biegiem lat dyskusje na ten temat stawały się coraz bardziej konkretne. Przykładem może być choćby konferencja przeprowadzona w 1926 roku pod agendą Międzynarodowego Prawa KarnegoMiędzynarodowe Prawo KarneMiędzynarodowego Prawa Karnego, podczas której po raz pierwszy zaproponowano i przyjęto definicję terroryzmu międzynarodowegoterroryzm międzynarodowyterroryzmu międzynarodowego. Kolejne konferencje rozwijały i precyzowały zagadnienia dotyczące terroryzmu.

  • Na konferencji kopenhaskiej w 1935 roku zaprezentowano pierwszy raport na temat terroryzmu, wskazujący jego międzynarodowy wymiar.

  • Na sesji w Madrycie w 1976 roku uznano między innymi, że terroryści są wrogami ludzkości i jako tacy powinni znaleźć się poza prawem.

  • Na kongresie w Budapeszcie w 1999 roku zajmowano się przeciwdziałaniem terroryzmowi.

Regulacje prawne

R15qX1LAwRcZH1
Flaga ONZ
Źródło: domena publiczna.

Zjawisko terroryzmu nie tylko było przedmiotem dyskusji na konferencjach i sesjach naukowych, ale zajęły się nim także organizacje międzynarodowe. W 1937 roku pod auspicjami Ligi Narodów została przyjęta konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu terroryzmu. Dokument ten precyzował pojęcie terroryzmu i wskazywał metody oraz środki ścigania i karania sprawców zamachów. W latach 60. zagadnieniem tym zajęła się ONZ i uchwaliła od tego czasu wiele rezolucji i konwencji mniej lub bardziej bezpośrednio dotyczących omawianego problemu. W ramach ONZ oraz Rady Europy powstał i funkcjonuje międzynarodowy, prawny model walki z terroryzmem. Jego główne założenia oparte są na szeroko pojętej współpracy pomiędzy państwami. Model ten zakłada ponadto obowiązek podejmowania przez poszczególne państwa samodzielnych działań w obrębie swojego terytorium w sferze zwalczania przejawów terroryzmu.

W początkowym okresie funkcjonowania Wspólnoty Europejskiej terroryzm był przedmiotem obrad na poziomie ministrów spraw wewnętrznych, sprawiedliwości i ministrów spraw zagranicznych. W czerwcu 1976 roku utworzono grupę TREVI. Jej zadaniem było opracowywanie strategii walki z przestępczością zorganizowaną (nielegalny handel narkotykami oraz terroryzm). Zintesyfikowano wówczas współpracę techniczną, wymianę informacji, powołano krajowe centra spotkań oraz zmieniono system szkoleń policjantów, szczególnie oddziałów specjalistycznych. W 1986 roku powołano Grupę Roboczą ds. Zwalczania Terroryzmu Międzynarodowego. Jednocześnie do przyjętego w tym samym roku Jednolitego aktu europejskiego dołączono deklarację łączącą swobodę przypływu osób z wymianą informacji dotyczących m.in. terroryzmu.

Ważnym krokiem było także przyjęcie traktatu z Maastricht, w którym w Tytule VI zaznaczono, że współpraca państwa ma także dotyczyć współpracy policyjnej, ukierunkowanej m.in. na zapobieganie i zwalczanie terroryzmu. Na tej podstawie powołano Komitet K.4, który miał nad tym czuwać. 6 lipca 1995 roku podpisano Konwencję o Europolu określającą cele i zasady funkcjonowania Europejskiego Urzędu Policji. W artykule 2.1 Konwencji stwierdzono, że celem Europolu jest poprawa skuteczności i umożliwienie współpracy władz państw członkowskich m.in. w przeciwdziałaniu i zwalczaniu terroryzmu.

Rw3Uaivr7Wr9d1
Flaga UE
Źródło: domena publiczna.

W obrębie Unii Europejskiej kwestie zwalczania terroryzmu regulują obecnie dwa zasadnicze dokumenty: Strategia Unii Europejskiej w zakresie zwalczania terroryzmu z 2005 roku oraz zaktualizowany w tymże roku Plan działania dotyczący zjawiska terroryzmu. Strategia jest głównym aktem systematyzującym omawianą problematykę i wskazującym cztery płaszczyzny zwalczania omawianego zjawiska.

RpzL0ApNbeI1B
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: [bold]zwalczanie terroryzmu[/]
    • Elementy należące do kategorii [bold]zwalczanie terroryzmu[/]
    • Nazwa kategorii: [bold]zapobieganie[/] — polegające na zastosowaniu wszelkich możliwych metod i środków w celu zminimalizowania liczby osób chcących wstąpić do organizacji terrorystycznych
    • Nazwa kategorii: [bold]ochrona[/] — dotycząca działań zabezpieczających zarówno osoby, jak i infrastrukturę przed atakami terrorystów
    • Nazwa kategorii: [bold]ściganie[/] — obejmujące proces zwalczania wszelkich przejawów terroryzmu
    • Nazwa kategorii: [bold]reagowanie[/] — polegające na wypracowaniu modelu zarządzania kryzysowego w celu ograniczenia skutków ataku terrorystycznego
    • Koniec elementów należących do kategorii [bold]zwalczanie terroryzmu[/]
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ponadto strategia wyznacza rodzaje działań do realizacji w sferze przeciwdziałania terroryzmowi:

  • skorygowanie w obrębie Unii mechanizmów służących ochronie ludności;

  • wypracowanie metod służących do oceny ryzyka wystąpienia zagrożeń; ma to być element określający zdolność do reagowania w sytuacjach kryzysowych (zamach);

  • poprawę współpracy i koordynacji organizacji międzynarodowych w odniesieniu do reagowania na ataki terrorystyczne oraz podobne zdarzenia kryzysowe;

  • wymianę doświadczeń w kwestii pomocy ofiarom ataku i ich rodzinom.

Powyższy dokument podkreśla, że za walkę z terroryzmem bezpośrednio odpowiedzialne są państwa członkowskie, a sama Unia Europejska może tylko zaproponować współpracę.

Zaleca się także, aby poszczególne kraje członkowskie powołały narodowe systemy zarządzania kryzysowego łączące ogniwa władzy zdolne do natychmiastowej reakcji na zamach terrorystyczny. Centra zarządzania kryzysowego krajów członkowskich powinny ze sobą współpracować i być przygotowane na zagrożenie o wymiarze ponadnarodowym. Pożądane jest też organizowanie ćwiczeń antyterrorystycznych.

RZ0TBiUbrIpTD1
Flaga NATO
Źródło: domena publiczna.

Zgodnie ze stanowiskiem NATO wobec działań terrorystycznych państwa członkowskie są zobowiązane w zasadzie tylko do reagowania kryzysowego w przypadku zamachu terrorystycznego. Jest więc to cały zespół przedsięwzięć organizacyjnych i planistycznych zapewniających sprawne funkcjonowanie struktur państwowych i ochrony ludności; obejmuje on prawie wszystkie dziedziny organizacji państwa.

Proces cywilnego przygotowania i zarządzania należy do kompetencji wewnętrznych państwa wynikających z członkostwa w NATO, które koordynuje działania państw członkowskich w tym zakresie. Szczególnie ważnym wydarzeniem, które wpłynęło na politykę NATO w stosunku do terroryzmu był atak terrorystyczny na WTC z 11 września 2001 r. Jens Stoltenberg, szef sojuszu, podczas uroczystości upamiętniających to wydarzenie w 2019 roku powiedział:

Jens Stoltenberg

Atak z 11 września był atakiem na Stany Zjednoczone, ale też na wszystkich członków Sojuszu. Od tego dnia Europa i Ameryka Północna wspólnie walczyły z terroryzmem.

8 Źródło: Jens Stoltenberg, 11.09.2019 r., dostępny w internecie: twitter.com [dostęp 21.01.2021 r.].

Wóczas NATO do Afganistanu wysłało oddziały wojskowe z Kanady i Europy, aby wspomagały walczące tam z talibami oddziały amerykańskie. Od tej pory nastąpiło zacieśnienie współpracy państw członkowskich NATO w tej kwestii.

RCIxdC6tN8peK1
Logo OBWE (ang. Organization for Security and Co-operation in Europe)
Źródło: domena publiczna.

Istotny wkład w zwalczanie terroryzmu wniosła OBWE, wskazując podczas szczytu w Bukareszcie w 2001 roku na podstawowe kierunki walki z terroryzmem. W sformułowanym wówczas dokumencie – Bukareszteńskim planie działania na rzecz walki z terroryzmem określono trzy kierunki aktywności państw członkowskich w tej materii:

R1QDUSEILn3ga1
R1CmiKF2folPO1
Prezentacja.
Oprac. na podst.: Tomasz Aleksandrowicz, Terroryzm międzynarodowy, Warszawa 2008, s. 125–126.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Efektywne przeciwdziałanie terroryzmowi i zwalczanie go powinny być realizowane w obrębie następujących obszarów:

R1LfqtyCfQmbd
Zapobieganie wszelkiego rodzaju przedsięwzięcia podejmowane w celu powstrzymania osób lub ugrupowań zmierzających do stosowania działań terrorystycznych. Zapobieganie terroryzmowi powinno sprowadzać się przede wszystkim do rozpoznania zagrożeń poprzez stosowanie działań operacyjno‑rozpoznawczych. Stosować je mają wszelkiego rodzaju służby państwowe powołane właśnie w tym celu. Zaletą tego typu działań jest możliwość przewidywania potencjalnych niebezpieczeństw ze wskazaniem ewentualnych celów ataku. Zgromadzona w ten sposób wiedza pozwala na podjęcie oraz zastosowanie odpowiednich metod i środków, zaś skuteczność tego typu działań jest uzależniona od doświadczenia i sprawności wyżej wymienionych, wyspecjalizowanych agend państwowych (wywiad, kontrwywiad) oraz międzynarodowej współpracy i wymiany doświadczeń w sferze walki z terroryzmem., Zwalczanie wysiłki zmierzające do zidentyfikowania struktur terrorystycznych, unieszkodliwienia ich i uniemożliwienia odtworzenia istniejących struktur; fizyczna likwidacja terroryzmu, będąca domeną wszelkich jednostek i oddziałów antyterrorystycznych, wyspecjalizowanych w tego typu przedsięwzięciach., Ochrona efektywne zabezpieczenie przed atakiem terrorystycznym osób i infrastruktury., Reagowanie wysiłki zmierzające do zminimalizowania skutków ewentualnego zamachu terrorystycznego. Prognozowanie analiza rzeczywistych i potencjalnych celów, środków i metod stosowanych przez terrorystów, szacowanie ofiar, wskazywanie możliwych sprawców.

Elementem powiązanym z pięcioma wymienionymi obszarami jest likwidacja skutków zamachu terrorystycznego. Konsekwencją czynu agresji są zniszczenia, ofiary śmiertelne wśród ludności, stan zastraszenia itp. Likwidacja skutków zamachu powinna polegać więc na ewakuacji ludności, ratownictwie, udzielaniu pomocy poszkodowanym. Aby skutecznie realizować te zadania, konieczne jest wypracowanie modelu postępowania i współpracy między poszczególnymi ogniwami administracji państwowej, wyspecjalizowanych służb i struktur międzynarodowych.

Słownik

międzynarodowe prawo karne
międzynarodowe prawo karne

zespół norm prawa karnego, które odnoszą się do przestępstw z elementem obcym, takim jak przestępstwo popełnione przez cudzoziemców lub przestępstwo za granicą; polega na łączeniu instytucji międzynarodowej współpracy w różnych sprawach karnych, np. ekstradycja czy wykonanie obcych wyroków skazujących

terroryzm międzynarodowy
terroryzm międzynarodowy

rodzaj terroryzmu, w którym terroryści działają na całym świecie; jest uzasadniony ideologicznie, dotyczy zawsze wielu krajów i społeczeństw; cele ataków są rozmieszczone w różnych miejscach na świecie (nie istnieje ograniczenie terytorialne dla działań terrorystów); członkowie ugrupowań o charakterze terrorystycznym nie są obywatelami jednego państwa (dodatkowo rozszerzają działalność siatki terrorystycznej w państwach, których są obywatelami)

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida