Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki
Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:

informacje zawiązane z przemianami obyczajowymi i społecznymi epoki omówione w poniższych materiałach.

Sławomir Raube Oświeceniowa koncepcja człowieka: filozoficzna reforma antropologii politycznej

Oświecenie było w dziejach zachodniej myśli epoką, której cień pozostaje w Europie ciągle obecny. Dla jednych jest to cień, w którym myśl krąży w przestrzeni duchowej swobody, dla innych ten cień to mrok niewiary i uzurpacji samowystarczalności ludzkiej istoty. Recepcja dziedzictwa tego stulecia dobrze odzwierciedla samo pęknięcie w Epoce Rozumu, jak często nazywa się osiemnaste stulecie.

Wyniesienie Rozumu na najwyższą kondygnację nowej rzeczywistości miało aspekt aluzyjny; świadczyć miało bowiem, że poprzednie epoki nie dość jednoznacznie opowiadały się po stronie rozumu; dotyczyło to w głównej mierze średniowiecza i tych okresów w dziejach, kiedy rozumowi kazano pamiętać o granicach myślenia wskazywanych przez autorytety pozafilozoficzne. Również samo określenie „oświecenie” zawierało olbrzymi ładunek pozytywny, niejako samopochwały, oznaczało przecież nie wprost, że dopiero teraz nadszedł czas dojrzałości, że ludzkość wyszła wreszcie z okresu dzieciństwa, w której pogrążały ją religijne przeświadczenia i dogmaty oraz krępujące autorytety. To przekonanie podzielali prawie wszyscy wybitni myśliciele epoki, chociaż różnie rozkładali akcenty. [...]

Wspólne [...] było przeświadczenie, że w finałowe stadium wkroczył proces autonomizacji rozumu. Pierwszą płaszczyzną stawała się filozofia, a jej intelektualne promieniowanie miało prowadzić do poszerzania zakresów ludzkiej wolności i posługiwania się rozumem jako ostatecznym arbitrem spraw ludzkich i ziemskich. Na tym właśnie polega „racjonalizm” Oświecenia: rozum nie ogląda się już odtąd na krępujące tło wiary, autorytetów, balast tradycji, a nawet ograniczenia dotychczasowych instytucji politycznych w poszukiwaniu optymalnego stanu człowieka. W sferze moralnej refleksja dystansuje się od ustaleń metafizycznych i teologicznych; w problematyce społecznej filozofowie usiłują znaleźć racjonalną podstawę społeczeństwa politycznego. W tych wszystkich próbach różnej jakości obecna jest nieukrywana fascynacja naukami przyrodniczymi, czy jak się wtedy mówiło – filozofią eksperymentalną.

RAUBE Źródło: Sławomir Raube, Oświeceniowa koncepcja człowieka: filozoficzna reforma antropologii politycznej, „Elpis” 2005, nr 7/11/12, s. 15–16.
R1C3DPfe2AW6D
Wright of Derby Joseph, Doświadczenie z pompą próżniową, 1768
Źródło: National Gallery, Londyn, dostępny w internecie: Wikipedia Commons, domena publiczna.

Uczeni i intelektualiści XVIII wieku byli przekonani, że wszystko, co jest dostępne poznaniu za pomocą zmysłów i rozumu, można uporządkować i stworzyć jednolity system ścisłej wiedzy. Dążyli więc do zebrania i usystematyzowania różnorodnych zjawisk podlegających ludzkiemu poznaniu. Stworzyli monumentalne dzieło – Encyklopedię, wydawaną we Francji w latach 1751–1780. Ostateczny jej kształt był efektem zbiorowej pracy uczonych, filozofów, pisarzy, popularyzatorów wiedzy i wydawców, których określono wspólnym mianem encyklopedystówencyklopedyściencyklopedystów.

R1SJB7NO62dJn1
1. Strona tytułowa Encyclopédie (1751), red. Denis DiderotJean le Rond d'Alembert
2. Charles‑Nicolas Cochin, Fragment frontyspisu Encyclopédie (1772)
3–5. Przykłady stron z Encyclopédie, XVIII w.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Słownik

encyklopedyści
encyklopedyści

grupa francuskich intelektualistów, autorów i redaktorów Encyklopedii należeli do niej m.in. Denis Diderot (1713‑1784), Jean d’Alembert (1717‑1783), Jean‑Jacques Rousseau i Wolter

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida