Kultura według nauk

Termin „kultura” jest terminem wieloznacznym. Rozumiany jest w różny sposób, w zależności od dziedziny nauki:

R1dObsP42MYOk
w etnografii Przedmioty materialne i zachowania ludzkie związane z danym regionem, przejawiające się w zachowanych przysłowiach, zwyczajach, obyczajach, pieśniach., w antropologii Przedmioty materialne, zachowania człowieka, aktywność gospodarcza, instytucje, rozrywka, religia, język., w socjologii Obszar związany z życiem i działalnością zbiorowości ludzkich., w psychologii Myśli, motywacje i zachowania jednostek i społeczności wynikające z reguł obowiązujących w danej społeczności i przejawiające się w nakazach, zakazach, ocenach, sądach, formach ekspresji., w kulturoznawstwie Sztuka i działalność artystyczna będąca efektem ludzkich działań., w archeologii Rzeczy materialne znalezione na miejscu wykopalisk, wykonane w zamierzchłych czasach.

Kultura w ujęciu historycznym

W ujęciu historycznym najlepiej chyba definiuje ją Stefan Czarnowski, który kładzie nacisk na wymiar dziedziczenia kultury:

Społeczeństwo i polityka

Kultura to ogół wytworów działalności ludzkiej, materialnych i niematerialnych, wartości i uznawanych sposobów postępowania, zobiektywizowanych i przyjętych w dowolnych zbiorowościach, przekazywanych innym zbiorowościom i następnym pokoleniom.

cytat2 Źródło: Społeczeństwo i polityka, red. Wojciech Jakubowski, Konstanty A. Wojtaszczyk, Warszawa 2007, s. 55.

Biorąc pod uwagę tę definicję, można kulturę podzielić m.in. na:

  • materialnąkultura materialnamaterialną (wytwory działalności rąk ludzkich);

  • niematerialnąkultura niematerialna (duchowa)niematerialną (wytwory myśli ludzkiej, wartości, sposoby postępowania).

Kultura, według Czarnowskiego, jest też przekazywana „z pokolenia na pokolenie”. Z tego powodu jej rozwój można śledzić m.in. dzięki ewolucji kultury materialnej:

RaHEWnOuyq7Qo1
Prezentacja.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Kultura wpływa też na życie społeczne. Jest bowiem, według Czarnowskiego, przekazywana innym zbiorowościom i następnym pokoleniom. Wynika z tego, że poprzez kulturę człowiek socjalizuje się, ustalane są wzorce jego zachowania i jest kształtowana jego osobowość. Dzięki kulturze człowiek przyswaja sobie wartości, normy, zwyczaje czy upodobania. Dodatkowo, uczestnicząc w niej, sam ją może tworzyć.

Inne definicje kultury

Definicje psychologiczne

Definicje psychologiczne kładą nacisk na to, w jaki sposób jednostki odbierają kulturę, analizują mechanizmy uczenia się jej, formowania nawyków czy wpływu na jednostkę. Definicję psychologiczną kultury sformułował m.in. Stanisław Ossowski.

Stanisław Ossowski Kultura szkoły: od relacji społecznych do języka uczniowskiego

Kultura jest pewnym zespołem dyspozycji psychicznych przekazywanych w łonie danej zbiorowości przez kontakt społeczny i uzależniony od całego systemu stosunków międzyludzkich.

cytat3 Źródło: Stanisław Ossowski, [w:] Krzysztof Polak, Kultura szkoły: od relacji społecznych do języka uczniowskiego, Kraków 2017, s. 15.

Definicje genetyczne

Definicje genetyczne kładą nacisk na pochodzenie, genezę kultury. Określają kulturę jako przeciwstawienie natury i poprzez jej charakter jako produktu stosunków społecznych. Autorem tego typu definicji jest m.in. Jerzy Kmita:

Jerzy Kmita Późny wnuk filozofii. Wprowadzenie do kulturoznawstwa

Kultura to zbiór przekonań normatywnych i dyrektywnych powszechnie respektowanych w danej społeczności.

kmita Źródło: Jerzy Kmita, Późny wnuk filozofii. Wprowadzenie do kulturoznawstwa, Poznań 2007, s. 57.

Definicje strukturalne

Definicje strukturalne podkreślają powiązania wewnętrzne elementów kultury i całościowy charakter poszczególnych kultur. Wyróżnia się cztery kategorie elementów kultury:

  • materialno‑techniczne;

  • społeczne;

  • ideologiczne;

  • psychiczne.

Tego typu definicje stworzył m.in. Claude Levi‑Strauss.

Kultura masowa i kultura 2.0

Dzięki postępowi naukowo‑technicznemu kultura stała się dostępna dla szerokiego grona ludzi. Uczestniczyć w niej może każdy. Jednak postęp doprowadził także do jej komercjalizacji i powstania tak zwanej kultury masowej.

Kultura masowa zazwyczaj jest przeciwstawiana kulturze elitarnej, która przekazuje treści trudne w odbiorze, erudycyjne, podczas gdy ta pierwsza – treści służące rozrywce, zdecydowanie łatwiejsze w odbiorze. Kultura masowa stała się popularna dzięki środkom masowego przekazu. Ma też tendencję do unifikowania gustów i zachowań odbiorców – następuje więc homogenizacja kultury. Rozpowszechniać ją i nadać jej kierunek może każdy, kto ma wpływ na treści rozpowszechniane przez środki masowego przekazu.

Nieodzowną częścią kultury, także masowej, jest obecnie cyberkultura, czyli połączenie techniki i kultury. Nazywana niekiedy kulturą 2.0 jest nową rzeczywistością łączącą sprzęt komputerowy, internet, wirtualną rzeczywistość i nieraz także sztuczną inteligencję.

Do jej najważniejszych cech należą:

RzatcSvU4SGcc1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: najważniejsze cechy cyberkulturyElementy należące do kategorii najważniejsze cechy cyberkulturyNazwa kategorii: wirtualnośćNazwa kategorii: multimedialnośćNazwa kategorii: rezygnacja z instytucji kulturalnychNazwa kategorii: interaktywnośćNazwa kategorii: pomieszanie świata realnego i fikcyjnegoNazwa kategorii: brak głównego ośrodka, który nadawałby jej kierunekKoniec elementów należących do kategorii najważniejsze cechy cyberkultury
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

kultura materialna
kultura materialna

wytwory działalności człowieka służące do zaspokajania jego potrzeb

kultura niematerialna (duchowa)
kultura niematerialna (duchowa)

wytwory myśli ludzkiej (sztuka, literatura, muzyka, idee)