Pamięć jest procesem zapisywania, przechowywania i odtwarzania doświadczeń z naszej aktywności. Żyjąc gromadzimy ślady pamięciowe – engramyengramengramy. Wykorzystujemy je planując i działając. Różnice między engramami, procesami ich tworzenia i czasem ich przechowywania w układzie nerwowym są przyczyną powstania kilku klasyfikacji pamięci.

bg‑green

Klasyfikacja pamięci ze względu na trwałość engramu

W związku z różnym czasem przechowywania śladów pamięciowych w ośrodkowym układzie nerwowym, wyróżnia się cztery rodzaje pamięci: sensoryczną, krótkotrwałą, długotrwałą oraz operacyjną.

Pamięć sensoryczna

Jest określana jako ultrakrótka (jej czas trwania wynosi do ok. 0,5 sek.) i charakteryzuje się dużą pojemnością, czyli mnogością jednocześnie odbieranych bodźców. Ten rodzaj pamięci służy do krótkotrwałego, ok. półsekundowego, przechowywania informacji docierających do narządów zmysłów i w nich jest zlokalizowana. Zasadniczo wszystko co widzimy, słyszymy, czujemy, nawet jeżeli nie jesteśmy tego świadomi – jest gromadzone w pamięci sensorycznej. Przykładowo: po dotknięciu czujemy przez pewien czas dotyk, mimo że nie jesteśmy już w kontakcie z przedmiotem, którego dotknęliśmy. To samo z dźwiękiem, ruchem itp.

Pamięć krótkotrwała (świeża)

Trwa od kilku sekund do kilku minut i ma znacznie ograniczoną pojemność. Aby informacje utrzymały się w pamięci świeżej, wymagają ciągłych powtórzeń. Dzieje się tak np. przy zapamiętywaniu nowego numeru telefonu. Ten typ pamięci łatwo ulega zaburzeniom po dotarciu nowych, konkurencyjnych bodźców. Jeśli informacje magazynowane w pamięci krótkotrwałej nie są powtarzane ulegają osłabieniu i są wypierane przez nowe ślady pamięciowe. Engramy pamięci świeżej, w wyniku procesów konsolidacjikonsolidacja pamięcikonsolidacji, przekazywane są do pamięci odległej.

Pamięć długotrwała (odległa)

Gromadzi ślady pamięciowe nieograniczonej ilości doznań. Utrzymuje się długo, często nawet całe życie. Engramy z pamięci odległej nie wymagają ciągłego powtarzania. Ten rodzaj pamięci stanowi trwały magazyn zakodowanych śladów pamięciowych o praktycznie nieograniczonej pojemności i czasie przechowywania. Pamięć długotrwała występuje w dwóch postaciach:

  • deklaratywnej (opisowej)

  • proceduralnej

Pamięć operacyjna (bezpośrednia)

To rodzaj pamięci wykorzystywany w czasie wykonywania skomplikowanych czynności. Pamięć bezpośrednia związana jest z jednoczesnym wykorzystywaniem różnych engramów (pamięci sensorycznej, świeżej i odległej) w celu zaplanowania i wykonania konkretnego zadania. Przykładem zadań wykonywanych w oparciu o pamięć operacyjną może być jazda samochodem na określonej trasie, a także gra na instrumencie muzycznym z wykorzystaniem zapisu nutowego.

Powyższy podział na rodzaje pamięci opiera się na rozróżnieniu powstawania krótkotrwałych, wielotygodniowych i wieloletnich śladów pamięciowych. Pamięć można jednak dzielić także ze względu na to, który ze zmysłów dostarcza jej materiału.

R1bzgS99FrryL1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Rodzaje pamięci
    • Elementy należące do kategorii Rodzaje pamięci
    • Nazwa kategorii: wzrokowa
    • Nazwa kategorii: słuchowa
    • Nazwa kategorii: ruchowa
    • Koniec elementów należących do kategorii Rodzaje pamięci
Rodzaje pamięci ze względu na rodzaj działającego na nią bodźca.
Źródło: licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑green

Klasyfikacja pamięci ze względu na naturę engramu

Z kolei w zależności od charakteru informacji przechowywanych w ośrodkowym układzie nerwowym, pamięć podzielono na dwie podstawowe kategorie: deklaratywną oraz proceduralną.

Pamięć deklaratywna (opisowa) to pamięć zdarzeń, faktów i doznań, o których można świadomie opowiedzieć albo przywołać jako wspomnienie. Uczenie się oparte na pamięci deklaratywnej jest świadome, zachodzi szybko, ale równie szybko przychodzi zapominanie. Upośledzenie tego rodzaju pamięci określane jest mianem amnezjiamnezjaamnezji. W obrębie pamięci deklaratywnej wyróżniono dwa podtypy – pamięć epizodyczną i semantyczną.

  • pamięć epizodyczna to pamięć zdarzeń zachodzących z naszym udziałem, w określonym miejscu i czasie, np. wspomnienia z wyjazdu do Sopotu.

  • pamięć semantyczna to pamięć znaczenia słów, stałych zasad, faktów, pojęć. Gromadzimy ją przez całe życie. Można powiedzieć, że jest to pamięć rodzaju „wiem że...”, np.: wiem, że Sopot jest częścią Trójmiasta, leży nad Bałtykiem, ma piękne molo. Nie trzeba jechać do Sopotu, aby zdobyć te informacje i je zapamiętać.

Pamięć proceduralna określana również jako zapamiętywanie sposobów postępowania. Ten rodzaj pamięci ma charakter nieświadomy, tworzy się wolno, wymaga wielu powtórzeń i poprawia się z czasem przy kolejnych powtórzeniach. Pamięć ta gromadzi ślady pamięciowe dotyczące umiejętności i sprawności ruchowej. Wyuczone umiejętności i zachowania zapamiętywane są na lata albo nawet całe życie. Czynności wykonywane w oparciu o pamięć proceduralną to np.: chodzenie, pływanie, jazda na rowerze, czy gra na gitarze.

Słownik

amnezja
amnezja

czasowe lub trwałe upośledzenie pamięci deklaratywnej. W zależności od charakteru wyróżnia się amnezję wsteczną (niepamięć zdarzeń przeszłych) oraz następczą (niezdolność do tworzenia nowych śladów pamięciowych)

engram
engram

ślad pamięciowy. Czasowa zmiana w ośrodkowym układzie nerwowym, powstająca w wyniku odebrania bodźca zewnętrznego

konsolidacja pamięci
konsolidacja pamięci

zmiana pamięci świeżej w odległą, czyli utrwalanie śladów pamięciowych. Proces zależny od czasu, w jego wyniku nieutrwalone ślady pamięciowe przekształcają się w formy trwałe