Człowiek w społeczeństwie

Aktywność człowieka (obywatela) w społeczeństwie wynika z kilku założeń składających się na jego podmiotowość.

R1ReQMKFv2xRo1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: człowiek w społeczeństwieElementy należące do kategorii człowiek w społeczeństwieNazwa kategorii: Potrafi przekraczać istniejące uwarunkowania społeczne, kulturowe, ekonomiczne, polityczne i nie można go do nich zredukować.Nazwa kategorii: Jest świadomy, odpowiedzialny, ma wolną wolę oraz poczucie tożsamości. W rezultacie, w obronie wyznawanych przez siebie wartości, może wykazywać się odwagą cywilną i ryzykować utratę swojej dotychczasowej pozycji społecznej.Nazwa kategorii: Wychowuje się w określonej kulturze, która jest źródłem jego aktywności i na którą także on wpływa.Nazwa kategorii: Podejmując jakiekolwiek działania, naraża się na ryzyko ich niepowodzenia oraz ponoszenie za nie odpowiedzialności.Nazwa kategorii: Samodzielnie nawiązuje relacje społeczne, które wpływają zarówno na jego osobowość, jak i podejmowane działania.Koniec elementów należących do kategorii człowiek w społeczeństwie
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Czym jest aktywność obywatelska?

Aktywnością obywatelskąaktywność obywatelskaAktywnością obywatelską jest udział obywateli w życiu politycznym, gospodarczym, kulturalnym i społecznym zarówno państwa, jak i wspólnoty lokalnej. Aktywność ta jest aktywnością świadomą i dobrowolną.

Aktywność obywatelska przejawia się m.in. udziałem w wyborach, kontrolowaniem lub sprawowaniem władzy, przynależnością do organizacji społecznych lub stowarzyszeń, dbaniem o ład i porządek publiczny, reagowaniem na przejawy łamania przyjętych zasad, zaangażowaniem się w pomoc potrzebującym oraz samoorganizowaniem się obywateli w sprawach dotyczących wspólnego dobra.

RSDxDG5lJn3X6
Wolontariat jest jedną z form aktywności obywatelskiej. Zastanów się, w jakich obszarach możesz podjąć się działalności wolontariackiej.
Źródło: Roman Synkevych, domena publiczna.

Kapitał społeczny

Pojęcie kapitału społecznegokapitał społecznykapitału społecznego pomaga zrozumieć problem zaangażowania obywateli w życie zarówno państwa, jak i społeczności lokalnej. Z jednej strony państwo ma do czynienia z przedstawicielami społeczności lokalnych, którzy chcą wpływać na działania państwa, a z drugiej – zadaniem państwa jest podnoszenie standardów i jakości życia obywateli, co pomaga w kształtowaniu kapitału ludzkiego i społecznego. Zależność jest też odwrotna: z punktu widzenia efektywności i tempa rozwoju społeczno‑gospodarczego (więc także rozwoju kapitału społecznego) ważna jest skala zaangażowania obywatelskiego i poziom aktywności mieszkańców.

Kapitał społeczny jest różnie definiowany.

Pierre Bourdieu The Forms of Capital (Formy kapitału)

Zbiór rzeczywistych i potencjalnych zasobów, jakie związane są z posiadaniem trwałej sieci mniej lub bardziej zinstytucjonalizowanych związków wspartych na wzajemnej znajomości i uznaniu, lub (…) z członkostwem w grupie, która dostarcza każdemu ze swych członków wsparcia w postaci kapitału posiadanego przez kolektyw wiarygodności (…).

Bourdieu Źródło: Pierre Bourdieu, The Forms of Capital (Formy kapitału), tłum. Monika Adamczyk, Nowy Jork 1986.

Bourdieu podkreśla znaczenie liczby znajomych jako element istotny dla zaangażowania społecznego jednostki.

James Coleman definiuje kapitał społeczny jako zdolność ludzi do współpracy w grupie lub organizacji. W rezultacie realizuje się wspólne interesy i podnosi efektywność wspólnego działania. Dzieje się to w ramach struktury społecznej, gdzie ludzie podejmują działania zgodnie z panującymi zasadami, normami i obowiązkami, ale przy tym mają pewne oczekiwania i zobowiązania. Czynnikiem ważnym, według Colemana, są relacje, więzi międzyludzkie.

Francis Fukuyama zauważył związek między kapitałem społecznym i działalnością społeczną, polityczną i gospodarczą oraz wpływ kultury i tradycji szczególnie na działalność gospodarczą. Z tych powodów kapitał społeczny definiuje on jako nieformalne wartości i normy etyczne, wspólne dla członków danej grupy, które umożliwiają skuteczne współdziałanie. Szczególnie ważne dla dobrego funkcjonowania jest wzajemne zaufanie.

Robert Putnam z kolei uważa, że na kapitał społeczny składają się trzy elementy: zaufanie, normy wzajemności i sieci (układy) obywatelskiego zaangażowania. Cechy te kreują efekty zewnętrzne dla całej wspólnoty. Zatem, podobnie jak Fukuyama, kładzie nacisk na zaufanie i wartości.

Ciekawe, że w odróżnieniu od kapitału finansowego, zużywanie kapitału społecznego prowadzi do jego pomnożenia.

Typy kapitału społecznego

R1ZK9KEhM5NTX
Kapitał wiążący Charakterystyczny dla grup, gdzie istnieją silne więzi społeczne (rodzina, grupa etniczna) oraz grup ekskluzywnych, cechujących się zamkniętymi stosunkami międzyludzkimi. Ten rodzaj kapitału jest szczególnie narażony na skutki negatywne, takie jak wykluczenie jednostek, które nie spełniają określonych kryteriów, czy ograniczenie swobody członków., Kapitał pomostowy Istnieje w przypadku więzi słabszych i przecinających się, tam gdzie występuje większy dystans w stosunkach międzyludzkich – ludzie należą do różnych społeczności (np. w biznesie)., Kapitał podległościowy Związany z relacjami rządzący – podwładny (relacje pionowe).

Budowanie kapitału społecznego

W latach 1970–1989 Robert Putnam przeprowadził we Włoszech badania nad kształtowaniem kapitału społecznego. Okazało się, że między północą i południem kraju istnieją znaczne różnice: społeczności, w których wypracowano na przestrzeni wieków kapitał społeczny przejawiający się normami wzajemności i sieciami obywatelskiego zaangażowania, zdecydowanie łatwiej podejmują się dobrowolnej współpracy.

Robert Putnam Demokracja w działaniu: tradycje obywatelskie we współczesnych Włoszech

Kapitał społeczny odnosi się do takich cech organizacji społeczeństwa, jak: zaufanie, normy i powiązania, które mogą zwiększyć sprawność społeczeństwa, ułatwiając skoordynowane działania: Tak jak i inne postaci kapitału, kapitał społeczny jest produktywny, umożliwia bowiem osiągnięcie pewnych celów, których nie dałoby się osiągnąć, gdyby go zabrakło.

Putnam1 Źródło: Robert Putnam, Demokracja w działaniu: tradycje obywatelskie we współczesnych Włoszech, Kraków 1995, s. 258.

Można powiedzieć, że mechanizm współpracy buduje wzajemne zaufanie, które jest przenoszone na inne sfery życia społecznego. Jest też fundamentem dla projektowania i wdrażania kolejnych działań.

Robert Putnam Demokracja w działaniu: tradycje obywatelskie we współczesnych Włoszech

Jeśli poziome sieci obywatelskiego zaangażowania pomagają ich uczestnikom rozwiązywać dylematy zbiorowego działania, to tym bardziej powinny sprzyjać sukcesowi instytucji w szerszym społeczeństwie.

Putnam2 Źródło: Robert Putnam, Demokracja w działaniu: tradycje obywatelskie we współczesnych Włoszech, Kraków 1995, s. 273.
RxO1T1lYqsjFO
Zastanów się, jakie czynniki mogą wpływać na wzrost lub spadek obywatelskiego zaangażowania. Co zmieniło się na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat?
Źródło: David Todd McCarthy, domena publiczna.

Słownik

aktywność obywatelska
aktywność obywatelska

udział obywateli w życiu politycznym, gospodarczym, kulturalnym i społecznym zarówno państwa, jak i wspólnoty lokalnej; to aktywność świadoma i dobrowolna

kapitał społeczny
kapitał społeczny

zasoby, których wartość opiera się na wzajemnych relacjach i zaufaniu społecznym