Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Postępowanie karne

Postępowanie karne toczy się zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania karnego. Rządzi się ono swoimi zasadami, wśród których istotne znaczenie mają:

  • zasada prawdy materialnej;

  • zasada domniemania niewinności;

  • zasada prawa do obrony.

Zgodnie z zasadą prawdy materialnej podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne. W myśl zasady domniemania niewinności oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. Natomiast zasada prawa do obrony mówi o prawie do osobistej obrony swoich interesów przez oskarżonego w każdy dostępny sposób oraz do korzystania z pomocy obrońcy.

Celami tego postępowania są:

  • wykrycie sprawcy przestępstwa i pociągnięcie go do odpowiedzialności;

  • zwalczanie przestępstw i zapobieganie im;

  • uwzględnienie prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego, przy jednoczesnym poszanowaniu jego godności;

  • rozstrzygnięcie sprawy w rozsądnym terminie.

Uczestnicy postępowania karnego

R1eQsTEcJqBkh1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: [bold]uczestnicy [br]postępowania[br] karnego[/]{color=#cc0099}Elementy należące do kategorii [bold]uczestnicy [br]postępowania[br] karnego[/]Nazwa kategorii: organy procesowe[br] (sądy){color=#990066}Nazwa kategorii: strony procesowe[br] (oskarżyciel, oskarżony){color=#cc66cc}Nazwa kategorii: reprezentanci [br]stron procesowych [br](obrońcy, pełnomocnicy,[br] przedstawiciele[br] ustawowi){color=#cc33cc}Nazwa kategorii: osobowe [br]źródła dowodowe [br](biegli sądowi,[br] świadkowie){color=#ff33ff}Koniec elementów należących do kategorii [bold]uczestnicy [br]postępowania[br] karnego[/]{color=#cc0099}
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Organy procesowe

Sąd jest organem rozstrzygającym w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego. Jest też organem kontrolnym w stosunku do organów prowadzących postępowanie przygotowawcze.

Sąd rejonowy orzeka w I instancji we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw przekazanych ustawą do rozpoznania przez inny sąd.

Sąd okręgowy orzeka w I instancji w sprawach o zbrodnie oraz występki zastrzeżone do jego właściwości. Rozpoznaje też środki odwoławcze od orzeczeń wydanych w I instancji przez sądy rejonowe.

Sąd apelacyjny rozpoznaje środki odwoławcze od wydanych w I instancji orzeczeń sądów okręgowych i inne sprawy przekazane mu w drodze ustawy.

Sąd Najwyższy rozpoznaje kasacje oraz środki odwoławcze i inne sprawy w wypadkach określonych w ustawie.

R14ypwBzAzcQe
Zastanów się, czy w postępowaniu karnym występują ci sami uczestnicy, co w postępowaniu cywilnym.
Źródło: Adrian Grycuk, licencja: CC BY-SA 3.0.

Strony procesowe

W postępowaniu przygotowawczym stronami są:

  • pokrzywdzony – osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo;

  • podejrzany – osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo te zarzuty przedstawiono.

Stronami postępowania karnego są uczestnicy tego postępowania, którzy działają w nim we własnym imieniu i mają interes prawny w określonym jego rozstrzygnięciu.

R1Ruq71KHdAbT1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: [bold]strony procesowe[br] w postępowaniu[br] przed sądem[/]{value=45}{color=#990066}Elementy należące do kategorii [bold]strony procesowe[br] w postępowaniu[br] przed sądem[/]Nazwa kategorii: oskarżyciel{value=25}{color=#cc0000}Elementy należące do kategorii oskarżycielNazwa kategorii: oskarżyciel [br]publiczny{value=30}{color=#FF0000}Elementy należące do kategorii oskarżyciel [br]publicznyNazwa kategorii: organ państwowy,[br] który we własnym[br] imieniu wnosi i popiera[br] oskarżenie w sprawach[br] o przestępstwa ścigane[br] z oskarżenia publicznego;[br] oskarżycielem publicznym[br] przed wszystkimi sądami[br] jest prokurator{value=40}Koniec elementów należących do kategorii oskarżyciel [br]publiczny{value=30}{color=#FF0000}Nazwa kategorii: oskarżyciel[br] posiłkowy{value=30}{color=#ff0033}Elementy należące do kategorii oskarżyciel[br] posiłkowyNazwa kategorii: w sprawach[br] ściganych z oskarżenia[br] publicznego to pokrzywdzony,[br] który może działać[br] obok oskarżyciela publicznego[br] (oskarżyciel posiłkowy uboczny)[br] lub zamiast niego [br](oskarżyciel posiłkowy[br] samoistny){value=40}Koniec elementów należących do kategorii oskarżyciel[br] posiłkowy{value=30}{color=#ff0033}Nazwa kategorii: oskarżyciel[br] prywatny{value=30}{color=#ff3333}Elementy należące do kategorii oskarżyciel[br] prywatnyNazwa kategorii: pokrzywdzony,[br] który wniósł i popiera[br] oskarżenie o przestępstwa[br] ścigane z oskarżenia[br] prywatnego{value=40}Koniec elementów należących do kategorii oskarżyciel[br] prywatny{value=30}{color=#ff3333}Koniec elementów należących do kategorii oskarżyciel{value=25}{color=#cc0000}Nazwa kategorii: oskarżony{value=25}{color=#a7a7a7}Elementy należące do kategorii oskarżonyNazwa kategorii: osoba, [br]przeciwko której[br] wniesiono do sądu[br] akt oskarżenia{value=30}Koniec elementów należących do kategorii oskarżony{value=25}{color=#a7a7a7}Koniec elementów należących do kategorii [bold]strony procesowe[br] w postępowaniu[br] przed sądem[/]{value=45}{color=#990066}
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1duHx4PVkYfq
Obraz Johna Morgana Ława przysięgłych. Rozważ, czy w polskim procesie karnym instytucja ławy przysięgłych zdałaby egzamin. Przedstaw swoje argumenty.
Źródło: domena publiczna.

Przebieg postępowania karnego

Postępowanie karne przebiega w kilku ściśle określonych etapach.

Postępowanie przygotowawcze

Postępowanie przygotowawcze jest pierwszym stadium postępowania karnego, które dotyczy przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego. Jest ono wszczynane tylko w sytuacji, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Może ono przybrać postać śledztwa lub dochodzenia. Śledztwo prowadzi się w sprawach, w których rozpoznanie w I instancji należy do sądu okręgowego, oraz w sprawach określonych przepisami występków. W pozostałych przypadkach prowadzi się dochodzenie. Śledztwo prowadzi prokurator. Powinno się ono zakończyć w ciągu trzech miesięcy (z możliwością dalszego przedłużenia).

Celem postępowania przygotowawczego jest:

  • ustalenie, czy popełniono przestępstwo;

  • ujęcie sprawcy;

  • zebranie niezbędnych danych dotyczących sprawcy;

  • wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiaru szkody;

  • zebranie dowodów dla sądu.

Postępowanie przygotowawcze kończy się sporządzeniem aktu oskarżenia albo umorzeniem postępowania przygotowawczego. Jeżeli spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe umorzenie postępowania, prokurator może zamiast aktu oskarżenia sporządzić i skierować do sądu wniosek o takie umorzenie.

Postępowanie przed sądem I instancji

R1JNmnQvrAyfe1
Prezentacja.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Postępowanie przed sądem II instancji

Zgodnie z określoną w Konstytucji RP zasadą instancyjności postępowania sądowego, istnieje możliwość wniesienia odwołania od wyroku wydanego przez sąd I instancji. Orzeczenie sądu I instancji można zaskarżyć w całości lub w części. Można też zaskarżyć samo uzasadnienie orzeczenia. Oskarżyciel publiczny (prokurator) ma prawo wnieść środek odwoławczy także na korzyść oskarżonego.

Odwołujący się powinien wskazać zaskarżone rozstrzygnięcie, sformułować swoje zastrzeżenia i zarzuty oraz podać, czego się domaga. Równocześnie może wskazać nowe fakty lub dowody, jeżeli nie mógł ich powołać w postępowaniu przed sądem I instancji. Oskarżony może też cofnąć wniesiony środek odwoławczy. Środkami odwoławczymi są apelacjazażalenie. Apelację wnosi się od wyroku sądu I instancji w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Zażalenie wnosi się na postanowienia sądu zamykające drogę do wydania wyroku i inne postanowienia w wypadkach przewidzianych przez ustawę. Wnosi się je w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia.

Po rozpatrzeniu środka odwoławczego sąd II instancji – zgodnie z zakazem reformationis in peiuszakaz reformationis in peiuszakazem reformationis in peius – orzeka utrzymanie w mocy orzeczenia sądu I instancji, jego zmianę lub uchylenie (w całości lub części).

bg‑violet

Rozstrzygnięcia sądu odwoławczego mogą być weryfikowane w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Należą do nich kasacja i wznowienie postępowania.

Postępowanie prywatnoskargowe

Oprócz ogólnego postępowania karnego, którego model został wyżej opisany, polskie prawo karne przewiduje też postępowania szczególne, do których do nich przepisy dotyczące postępowania zwyczajnego. Należy do nich postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego, w ramach którego prowadzone sprawy nieco mniej skomplikowane. Prywatny akt oskarżenia w takim postępowaniu wnosi strona bezpośrednio do sądu - wystarczy, że będzie zawierał oznaczenie osoby oskarżonego i zarzuconego mu czynu oraz wskazanie dowodów, na których opiera się oskarżenie.

Rozprawę główną poprzedza posiedzenie pojednawcze, które prowadzi sędzia albo referendarz sądowy. Na wniosek albo za zgodą stron sąd może zamiast posiedzenia pojednawczego wyznaczyć odpowiedni termin dla przeprowadzenia postępowania mediacyjnegopostępowanie mediacyjnepostępowania mediacyjnego. Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na posiedzeniu pojednawczym bez usprawiedliwienia uważa się za odstąpienia od oskarżenia i umarza postępowanie. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego prowadzący kieruje sprawę na rozprawę główną. Natomiast w przypadku pojednania stron postępowanie zostaje umorzone. Wraz z pojednaniem strony mogą zawrzeć ugodę, która dotyczy roszczeń pozostających w związku z oskarżeniem. Jeśli do pojednania nie dojdzie, sprawa kierowana jest na rozprawę główną.

Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na rozprawie głównej uważa się za odstąpienie od oskarżenia. Oskarżony może także złożyć wzajemny akt oskarżenia o ścigany z oskarżenia prywatnego czyn pozostający w związku z czynem mu zarzucanym. Sąd rozpoznaje wówczas obie sprawy. Oskarżenie wzajemne jest niedopuszczalne, jeżeli prokurator wcześniej wszczął postępowanie albo przyłączył się do postępowania.

Słownik

lex retro non agit
lex retro non agit

(łac.) prawo nie działa wstecz

niepoczytalność
niepoczytalność

stan psychiczny wyłączający możliwość rozeznania znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem

postępowanie mediacyjne
postępowanie mediacyjne

dobrowolny i poufny proces dochodzenia przez strony do porozumienia w obecności neutralnego i bezstronnego mediatora

zakaz reformationis in peius
zakaz reformationis in peius

zakaz pogorszania sytuacji strony odwołującej się

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida