nacjonalizm
Definicja: nacjonalizm

(z łac. natio — naród, nacja) — ideologia, przedstawiana również jako doktryna polityczna, w której najwyższą wartością są ideały i cele narodu. Realizacja narodowych celów jest związana z polityczną organizacją państwa narodowego. W ideologii nacjonalizmu naród jest organiczną wspólnotą jednostek, połączonych niematerialną więzią wspólnego pochodzenia, kultury, historii i religii. W nacjonalizmie obecne są odwołania do wyjątkowości narodu oraz misji dziejowej, jaką naród ma do spełnienia. Celem ideologii nacjonalistycznej jest budowanie potęgi narodu, co usprawiedliwia niekiedy stosowane środki — bezprawie, przemoc, dowolność w stanowieniu i interpretowaniu prawa, arbitralne ustanawianie norm etycznych.

Tło historyczne

Nacjonalizm jest zjawiskiem stosunkowo nowym w politycznych dziejach człowieka. Nie występował ani w starożytności, ani w chrześcijańskim, uniwersalistycznym średniowieczu. Jego zalążki pojawiły się pod koniec średniowiecza na zachodzie Europy, zwłaszcza we Francji, jako forma obrony zwyczajów i przywilejów lokalnych, które należało chronić przed uniwersalistyczną siłą zewnętrzną, którą reprezentowało prawo rzymskie i Kościół uosabiany przez autorytet papieża.

R1blrBYLEWX74
Prezentacja multimedialna.

Założenia

Rr68o6Sxbz9it1
Prezentacja.

Przedstawiciele i oponenci

Nacjonalizm nowożytny wyrósł na gruncie niemieckim, ale później rozwijał się wszędzie tam, gdzie pojawiły się dogodne dla niego warunki. Niemieccy nacjonaliści z reguły odżegnywali się od chrześcijaństwa, proponując w zamian tradycję starogermańską, bardziej odpowiadającą duchowi Niemiec, albo też chcieli wprowadzić poprawki do chrześcijaństwa. Paul de Lagarde (1827‑1891), teolog i orientalista, zanegował wartość chrześcijaństwa w jego dotychczasowej postaci, chciał religijnej odnowy Niemiec, o czym świadczy nawet tytuł jego pracyNationale Religion (Narodowa religia). Proponował oczyszczenie chrześcijaństwa z „naleciałości żydowskich”. Nacjonalizm niemiecki w wieku XX, po dojściu Hitlera do władzy, przerodził się w nazizm. Można powiedzieć, że nacjonalizm był gruntem, z którego wyrósł zarówno faszyzm, jak i nazizm.

Nacjonaliści francuscy reprezentujący ruch o nazwie Action Française nawiązywali do zasad ancien régime’uancien régimeancien régime’u i podkreślali swój rojalistyczny oraz konserwatywno‑katolicki charakter. Ich głównymi teoretykami byli Maurice Barrès (1862–1923) i Charles Maurras (1868–1952). W ich pismach występuje odrzucenie demokracji, aprobata dla autorytarnego wodza w państwie, antysemityzm. Ruch nacjonalistyczny we Francji skompromitował się, kolaborując z nazistami podczas II wojny światowej.

W Portugalii nacjonalizm za sprawą Antónia de Oliveiry Salazara. (1889–1970) przyjął szczególną formę korporacjonizmukorporacjonizmkorporacjonizmu, ale także identyfikował się z religią katolicką, podobnie w Hiszpanii za rządów generała Franco (1892–1975). Trochę inną formę przyjął nacjonalizm ukraiński, którego główny teoretyk, Dmytro Dońców, wyraził postulat, iż każdy naród powinien posługiwać się osobną, własną etyką. Oczywiście, z założeniem, iż etyka własnego narodu jest lepsza od pozostałych. W Polsce nacjonalizm rozwinął się w ugrupowaniach prawicowych, w pierwszej połowie XX w. Głównym teoretykiem był Roman Dmowski (1864–1939), który odwoływał się do katolicyzmu Polaków, krytykował demokrację, ale nie tak zaciekle jak francuscy czy niemieccy nacjonaliści.

RTw0MZYChbco01
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Nacjonalizm.

Do głównych oponentów nacjonalizmu można zaliczyć myślicieli związanych z ideologią liberalizmu (także konserwatywnego), ale też socjalistów traktujących swoje ideały ponadnarodowo. Liberałowie zarzucali nacjonalistom pozbawienie ludzi wolności. Już w XIX w. Anglik Lord Acton (1834–1902), klasyk liberalnego katolicyzmu, pisał w Teorii narodowości:

1
John Acton Teoria narodowości

Największym przeciwnikiem praw narodowych jest nowoczesna teoria nacjonalizmu. Czyniąc teoretycznie państwo i naród współmierne ze sobą, w praktyce teoria ta sprowadza wszystkie inne narodowości będące w granicach państwa do pozycji podrzędnej. Nie może uznać ich równymi narodowi rządzącemu – który tworzy państwo – ponieważ wówczas państwo przestałoby być narodowe. Stosownie więc do stopnia humanitaryzmu i cywilizacji tego dominującego ciała, które domaga się wszystkich praw wspólnoty – niższe narodowości albo zostają wytępione, albo sprowadzone do niewolnictwa, albo wyjęte spod prawa, albo postawione w stan zależności.

act Źródło: John Acton, Teoria narodowości.

Socjaliści zaś, z marksistami na czele, a także anarchiści uważali nacjonalizm za burżuazyjny przeżytek, którego przyczyny znikną z postępującą walką klas. Nacjonalizm był dla nich problemem przejściowym, czymś co tylko zaciemniało interesy klasowe. W drugiej połowie XX w., po doświadczeniach II wojny światowej oraz upadku systemów totalitarnychtotalizm albo totalitaryzmtotalitarnych, myśl nacjonalistyczna nie była szeroko popularna. Niemniej jednak wiele współczesnych konfliktów ma podłoże etniczne, często podsycane przez lokalnych nacjonalistów (np. wojna na terytorium byłej Jugosławii). Współcześnie w Europie, właściwie w każdym państwie istnieje partia czy ugrupowanie polityczne odwołujące się do uczuć narodowej przynależności.

1
Polecenie 1

Uzupełnij mapę myśli. Jakie są główne założenia nacjonalistycznych ideologii? Kogo można uznać za prekursorów ideologii nacjonalizmu? Kim są oponenci? Jakie elementy nacjonalizmu potrafisz zidentyfikować?

RLTTfzV1tezQJ1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: NacjonalizmElementy należące do kategorii NacjonalizmNazwa kategorii: OponenciElementy należące do kategorii OponenciNazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii OponenciNazwa kategorii: PrzedstawicieleElementy należące do kategorii PrzedstawicieleNazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii PrzedstawicieleNazwa kategorii: Przykłady ideiElementy należące do kategorii Przykłady ideiNazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Nazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii Przykłady ideiKoniec elementów należących do kategorii Nacjonalizm
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Stwórz wypunktowaną listę hasłową na temat nacjonalizmu. Odpowiedz w niej na następujące pytania: Jakie są główne założenia nacjonalistycznych ideologii? Kogo można uznać za prekursorów ideologii nacjonalizmu? Kim są oponenci? Jakie elementy nacjonalizmu potrafisz zidentyfikować?

R9kItO0QRZrAR
(Uzupełnij).

Słownik

ancien régime
ancien régime

(fr. ancien régime stary ład, porządek, władza) określenie na porządek polityczny zniesiony przez zmiany rewolucyjne; początkowo dotyczący panowania dynastii Walezjuszów i Burbonów we Francji

industrializacja
industrializacja

(łac. industrialis – przemysłowy) uprzemysłowienie, wprowadzenie do gospodarki wielkoprzemysłowej mechanizacji produkcji; przekształcenie się społeczeństwa tradycyjnego w społeczeństwo przemysłowe

internacjonalizm
internacjonalizm

(łac. inter – między, natio – naród) pogląd głoszący równość wszystkich narodów; idea międzynarodowej przyjaźni i współpracy

korporacjonizm
korporacjonizm

(łac. corporatio – związek, połączenie części, corpus – ciało) doktryna społeczno‑gospodarczo‑polityczna traktująca państwo i społeczeństwo jako połączone organizmy; postulująca integrację wszystkich grup społecznych i ich interesów oraz włączenie ich w proces rządzenia

totalizm albo totalitaryzm
totalizm albo totalitaryzm

(łac. totalis – cały, całkowity) system rządów, który w największym możliwym stopniu dąży do pełnej kontroli publicznego i prywatnego życia swoich obywateli

volkizm
volkizm

(niem. volk – lud, naród) niemiecka ideologia o charakterze neoromantycznym, skłaniająca się ku neopogańskim poglądom, że naród musi wrócić do swoich tradycyjnych i religijnych korzeni, by stworzyć jednolite politycznie, rasowo i kulturalnie społeczeństwo