Rdzeń kręgowy jest bezpośrednio połączony z mózgowiem – stanowi kontynuację rdzenia przedłużonego i wychodzi z czaszki przez otwór potyliczny. Składa się z 31 neuromerów – segmentów, z których wychodzą nerwy rdzeniowe. Z każdego neuromeru odchodzi jedna para nerwów rdzeniowych.

bg‑gray1

Wyróżniamy:

  • 8 segmentów szyjnych;

  • 12 segmentów piersiowych;

  • 5 segmentów lędźwiowych;

  • 5 segmentów krzyżowych;

  • 1 segment guziczny.

Neuromery nie leżą dokładnie na wysokości odpowiedniego kręgu kręgosłupa, tylko powyżej (np. 6 neuromer piersiowy leży na wysokości 5 kręgu piersiowego, a wszystkie segmenty lędźwiowe rdzenia na wysokości 2 ostatnich kręgów piersiowych). Rdzeń kręgowy kończy się na wysokości drugiego kręgu lędźwiowego. Od ostatniego segmentu ciągnie się bardzo cienka nić końcowa, czyli szczątkowa końcówka rdzenia kręgowego, biegnąca przez lędźwiowy i krzyżowy odcinek kręgosłupa.

R1XgeMaonWDin1
Rdzeń kręgowy na całej długości jest chroniony przez kręgosłup oraz trzy opony mózgowo‑rdzeniowe.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Rdzeń kręgowy od zewnątrz tworzy istota białaistota białaistota biała, która otacza leżącą wewnątrz istotę szarąistota szaraistotę szarą. Na przekroju poprzecznym widoczne jest, że istota szara przyjmuje charakterystyczny kształt zbliżony do litery „H”. Jej pasma tworzą skierowane ku przodowi rogi brzuszne (przednie) oraz zwrócone ku tyłowi rogi grzbietowe (tylne).

1
RaLXpz6HIs3fL1
Obracający się model 3d rdzenia kręgowego.
Budowa rdzenia kręgowego.
Źródło: Przedmiotowy model 3D został opracowany przez Englishsquare.pl Sp. z o.o. na podstawie materiału źródłowego zakupionego w ramach serwisu www.turbosquid.com. Jakiekolwiek dalsze użycie tego modelu 3D podlega wszelkim ograniczeniom opisanym w licencji opublikowanej na przywołanej stronie internetowej.

Model 3D przedstawia budowę rdzenia kręgowego.

1. Rdzeń kręgowy

Jest przewodem biegnącym w kanale kręgowym. Odchodzą od niego nerwy rdzeniowe. W odróżnieniu od budowy wewnętrznej mózgowia w przekroju rdzenia kręgowego istota szara leży centralnie, a istota biała – zewnętrznie. Rdzeń kręgowy odpowiada za przekazywanie sygnałów nerwowych z ciała (narządów wykonawczych) do mózgowia i odwrotnie. Kontroluje też odruchy bezwarunkowe.

2. Istota szara rdzenia kręgowego

Położona jest centralnie w przekroju rdzenia kręgowego, tworzy kształt litery H. Część poprzeczna łączy rogi przednie – ruchowe – oraz rogi tylne – czuciowe – rdzenia kręgowego.

3. Istota biała rdzenia kręgowego

Położona jest wokół istoty szarej, tworząc trzy sznury: przedni, boczny i tylny.

4. Róg grzbietowy (tylny, czuciowy)

Zbudowany jest z ciał neuronów odbierających informacje z neuronów czuciowych. Jego aksony przesyłają odebraną informację dalej – w stronę mózgu.

5. Róg brzuszny (przedni, ruchowy)

Zbudowany jest z ciał neuronów ruchowych, których aksony dążą do mięśni szkieletowych, tworząc włókna ruchowe.

6. Korzeń grzbietowy

Tworzą go aksony neuronów czuciowych znajdujących się w zwojach rdzeniowych (międzykręgowych).

7. Korzeń brzuszny.

Rdzeń kręgowy odpowiada nie tylko za przekazywanie sygnałów ze środowiska (odbieranych przez odpowiednie receptory) do mózgu i sygnałów z mózgu do narządów wykonawczych (np. mięśni), ale także za kontrolę odruchów bezwarunkowychodruch bezwarunkowyodruchów bezwarunkowych. Wiele z nich ma swoje ośrodki w istocie szarej rdzenia kręgowego - nazywamy je również odruchami rdzeniowymi. Odruchy te to uwarunkowana genetycznie reakcja organizmu na pewien bodziec (charakterystyczna dla danego gatunku). Informacja o odebranym bodźcu przebiega wzdłuż tak zwanego łuku odruchowegołuk odruchowyłuku odruchowego. Przykładem odruchu bezwarunkowego (rdzeniowego) jest odruch kolanowy, prawidłowość która diagnozowana jest w badaniach neurologicznych.

Słownik

efektor
efektor

narząd wykonawczy w organizmie, najczęściej komórka mięśniowa lub gruczołowa, stanowiący końcową część łuku odruchowego

impulsacja nerwowa
impulsacja nerwowa

przebieg impulsu nerwowego przez włókna nerwowe

istota biała
istota biała

wypustki neuronów wypełniające wnętrze mózgowia, w rdzeniu kręgowym otaczające istotę szarą

istota szara
istota szara

skupisko ciał neuronów - w mózgowiu tworzące korę mózgową, w rdzeniu kręgowym układające się centralnie, na przekroju poprzecznym widoczne jako kształt litery „H”

łuk odruchowy
łuk odruchowy

droga impulsu nerwowego od receptora, poprzez rdzeń kręgowy, do efektora

neuron kojarzeniowy (asocjacyjny, interneuron)
neuron kojarzeniowy (asocjacyjny, interneuron)

neuron w rdzeniu kręgowym łączący neuron czuciowy z neuronem ruchowym; neuron w zależności od wydzielanego neurotransmitera może mieć charakter pobudzający lub hamujący

odruch bezwarunkowy
odruch bezwarunkowy

rodzaj odruchu (automatycznej reakcji na bodziec), który zachodzi bez udziału woli i świadomości; należy do odruchów wrodzonych, uwarunkowanych genetycznie, charakterystycznych dla gatunku; ośrodki odpowiedzialne za odruchy tego rodzaju znajdują się w rdzeniu kręgowym i ośrodkach podkorowych mózgowia (poza obszarem kory mózgowej)

receptor
receptor

wyspecjalizowana komórka (np. w narządach zmysłów) lub wolne zakończenie nerwowe (np. w skórze), które odbiera bodźce i przetwarza je na impuls elektryczny