XVII‑wieczne odkrycia geograficzne i naukowe, a także narastający kryzys religijny spowodowały ogromne ożywienie myśli filozoficznej w Europie. Poglądy XVII‑wiecznych myślicieli były wyrazem duchowych niepokojów trapiących ludzi baroku.

Kartezjusz (właśc. René Descartes, 1596–1650) to francuski filozof, fizyk i matematyk. Głównym założeniem jego filozofii było przekonanie o zawodności ludzkiego poznania i rozumowania. Kartezjusz podkreślał niedoskonałość ludzkiego umysłu. Uznał, że skoro myśliciele i mędrcy tworzą sprzeczne ze sobą teorie, to każdą ze sformułowanych przez człowieka prawd można zakwestionować. Filozof stwierdził, że jedynym, w co nie można wątpić, jest sam fakt myślenia. Jeżeli zaś istnieje myślenie, to musi też istnieć ktoś, kto myśli. Kartezjusz wyraził swoją tezę w maksymie Cogito – ergo sum: Myślę, więc jestem. Podkreślał również, że człowiek jest istotą dwoistą. Zgodnie z poglądem dualizmu ludzkie ciało i dusza to różne substancje, które współistnieją ze sobą, lecz nie stanowią harmonijnej całości. Myśliciel podkreślał w ten sposób wewnętrzne rozdarcie człowieka. Najważniejszym dziełem filozoficznym Kartezjusza jest Rozprawa o metodzie (1637).

RpMskfTzINilA

Portret dojrzałego mężczyzny przedstawia go w pozie en trois quarts [czytaj: trła katr]. Mężczyzna ma owalną twarz, półdługie, falujące, starannie ułożone włosy, które sięgają mu do ramion. Czarne, łukowane brwi, okrągłe oczy i duży nos sprawiają, że twarz jest bardzo wyrazista. Ma niewielkie wąsy i krótką brodę tuż pod dolną wargą. Ubrany jest w obszerną, ciemną szatę. Elegancję ubioru podkreśla duży, biały kołnierz. W ręku trzyma kapelusz. Tło jest szaro‑brązowe.

Blaise Pascal (1623–1662) to francuski filozof, matematyk i fizyk, który w swojej filozofii połączył racjonalizmracjonalizmracjonalizm z irracjonalizmemirracjonalizmirracjonalizmem. Pascal uznał, że rozum nie przynosi odpowiedzi na wszystkie pytania i wątpliwości. Podkreślał tragizm człowieka, który nie jest w stanie pojąć otaczającej go nieskończoności oraz zrozumieć sensu życia. Pascal podkreślał, że obok porządku rozumu istnieje także zupełnie niezależny porządek serca. Teorię tę oddaje jego słynna sentencja: „Serce ma swoje racje, których rozum nie pojmuje”. Serce to dla Pascala rodzaj władzy poznawczej – instynktu czy intuicji – która pomaga człowiekowi poznać pierwsze, podstawowe zasady. Najważniejszą z nich jest Bóg – serce jest więc czuciem, wiarą w Boga i drogą do Jego poznania. Według filozofa tylko wiara może zapewnić człowiekowi szczęście. Pascal próbował udowodnić istnienie Boga. Dowód ten opierał się na porównaniu zysków i strat wynikających z przyjęcia istnienia Boga. Zakładając, że Bóg istnieje, człowiek ryzykuje niewiele, bo tylko marne, doczesne życie; zyskuje natomiast nagrodę w postaci życia wiecznego. Wniosek z tego jest zatem prosty: lepiej wierzyć, niż nie wierzyć. Całe to rozumowanie znane jest pod nazwą zakładu Pascala. Najważniejszym dziełem filozoficznym Pascala są Myśli (1669).

R17j78yXtoVsk

Portret dojrzałego mężczyzny przedstawiony jest w pozie en trois quarts [czytaj: trła katr]. Prawa część jego owalnej twarzy tonie w cieniu, rozświetlona jest tylko lewa strona. Mężczyzna ma jasną oprawę oczu, lekko garbaty nos i wydatne usta. Rzadkie włosy toną w cieniu. Ubrany jest w ciemną szatę, elegancji dodaje biały, duży kołnierz. Tło jest ciemne.

Słownik