Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Społeczeństwo feudalne

Struktura społeczeństwa feudalnego charakteryzowała się trwałym podziałem na trzy klasy społeczne: duchowieństwo, rycerstwo i chłopstwo. W relację lenną początkowo wchodził tylko stan rycerski, stopniowo obejmowała ona również duchowieństwo.

Polecenie 1

Przypomnij sobie, czym był feudalizm. Jakie były jego źródła?

RsPgSbkxDUjPk
(Uzupełnij).

Charakterystyka

Obowiązki wasala

RpYavK9FKY3WK
Ilustracja interaktywna przedstawia rycerza w zbroi na koniu. Opis punktów znajdujących na ilustracji: 1. Do obowiązków wasala należało przede wszystkim zbrojne wystąpienie po stronie seniora na każde jego wezwanie (służba wojenna trwała 40 dni), wiązała go bezwzględna lojalność wobec seniora zakazująca jakiegokolwiek szkodzenia osobie, interesom i dobremu imieniu seniora, 2. Ponadto wasal miał obowiązek pomocy finansowej w przypadku wykupu seniora z niewoli, pasowania najstarszego syna na rycerza, wydania za mąż najstarszej córki i udziału w radzie lub sądzie parów., 3. Wasale jednego seniora zwani między sobą parami (od łac. par --- równy) tworzyli jedną grupę feudalną., 4. Za wykroczenia przeciw seniorowi wasale odpowiadali przed sądem parów. W przypadku wiarołomstwa (łac. felonia) wasal mógł zostać pozbawiony lenna.

Obowiązki seniora

Obowiązki senioraseniorseniora względem wasalawasalwasala ograniczały się do pomocy i protekcji. W przypadku udowodnionej nielojalności ze strony seniora wasal mógł uważać się za zwolnionego z przysięgi lennej i wypowiadał posłuszeństwo. Stosunek lenny był w zasadzie stosunkiem dożywotnim, obejmującym bezpośrednio tylko osoby go zawierające. W przypadku śmierci jednej ze stron musiał zostać odnowiony. W praktyce jednak dość szybko zaczęła obowiązywać zasada dziedziczenia lenna. Stopniowo system lenny zaczął obejmować nie tylko świecką część społeczeństwa, lecz także duchowieństwo.

R152iJPaNeYQs
Średniowieczna miniatura. Pan feudalny udziela chłopom instrukcji, autor nieznany.
Źródło: domena publiczna.

Dobra kościelne pozostające w gestii królów były nadawane jak inne beneficja osobom duchownym. Z kolei biskupi i opaci nadawali swoje posiadłości w lenno rycerzom, tworząc tym sposobem własną jednostkę feudalno‑polityczną nazywaną seniorią. W Niemczech doprowadziło to do powstania organizmów państwowych, na czele których stali wysocy dostojnicy kościelni. Ostatecznie doszło do wykształcenia się w społeczeństwie silnych struktur hierarchicznych z dziedzicznym podziałem na poszczególne klasy społeczne: rycerstworycerzrycerstwo, duchowieństwoduchowieństwoduchowieństwo, chłopstwochłopichłopstwo. Hierarchia ta przebiegała w ramach podziału pionowego, równocześnie zależność wasalna była najczęściej zależnością bezpośrednią – obowiązywała zasada: „wasal mojego wasala nie jest moim wasalem” (zjawisko spotykane powszechnie na terenie Francji i w mniejszym zakresie w Niemczech).

Lenno

Różnica w zależności wasala względem seniora, a zależnością chłopa względem pana polegała głównie na rodzaju powinności: wasal wypełniał przede wszystkim funkcje wojskowe, chłop z kolei związany był służbą pańszczyźnianą i różnego rodzaju podatkami (czynsze). W tym zakresie działało, przybierając swoją ostateczną formę, prawo feudalne, stanowiące iż powinności lenne wasala nie mogą naruszać jego wolności osobistej.

RLeKVTGA1uNUh
Jan Matejko, Hołd Pruski, 1882.
Źródło: domena publiczna.

W praktyce granica pomiędzy lennemlennolennem rycerskim a dzierżawą chłopską była często mniej wyraźna. Umowa lenna miała ściśle określony zakres i przybrała wymiar sakralny. Składała się z hołduhołdhołdu lennego (łac. homagium) i przysięgi lennej wasala (łac.fidelitasfidelitasfidelitas), po czym następowała inwestytura – oficjalne nadanie lenna przez seniora (symbolizowana wręczeniem wasalowi włóczni, chorągwi lub pastorału).

W ramach przysięgi lennej wasal zobowiązywał się, przysięgając na Ewangelię lub inny poświęcony przedmiot, wypełniać wszelkie przyjęte na siebie zobowiązania. Zobowiązania te złożone wobec Boga nabierały tym samym charakteru sakralnego, a sama przysięga lenna stawała się nieodwołalna.

Słownik

bannus
bannus

ogólna władza publiczna seniora, obejmowała władzę wojskową, sądowniczą i gospodarczą

chłopi
chłopi

najniższy stan w hierarchii społeczeństwa feudalnego, dzielili się na chłopów niewolnych oraz wolnych (dzierżawców i czynszowników)

duchowieństwo
duchowieństwo

pierwszy stan średniowiecznego społeczeństwa

fidelitas
fidelitas

(łac. wierność, pewność) przysięga składana przez wasala bezpośrednio po ceremonii hołdu; miała sankcjonować zobowiązania wasala, nadając im charakter boski i nieodwołalny

hołd
hołd

uroczysty akt oddania się wasala pod opiekę seniora, wasal wkładał ręce w ręce seniora i składał oświadczenie, że uznaje się za jego „człowieka”

lenno
lenno

koncesja, najczęściej w formie ziemi, przyznawana przez seniora wasalowi; zobowiązywało do świadczenia usług przez wasala seniorowi

poddany
poddany

położenie dużej części chłopów, zmuszanych do świadczenia na rzecz pana; pomiędzy IX i XII w. usankcjonowane prawnie położenie, w jakim znalazła się cała ludność wiejska

rycerz
rycerz

członek arystokracji feudalnej, stopniowo przekształcającej się w zamkniętą klasę społeczną (szlachta)

wasal
wasal

wolny człowiek, który składa przysięgę wierności człowiekowi możnemu, od tego momentu swemu seniorowi

senior
senior

człowiek możny, który przyjmuje przysięgę od wolnego człowieka, biorąc na siebie obowiązek opieki na swoim wasalem

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida