Symbole nieoznaczone

W tym materiale zajmiemy się ciągami, w przypadku których informacja o granicach tych ciągów nie daje możliwości podania granicy ciągu, który powstaje w wyniku działań na tych ciągach.

Zaczniemy od symbolu, który już się pojawił w toku nauki, choć nie został formalnie zaprezentowany. Chodzi o sytuację, gdy mamy do czynienia z różnicą ciągów rozbieżnych do +∞ciąg rozbieżny do +∞ciągów rozbieżnych do +∞.

Symbol nieoznaczony: ∞-∞

Podamy kilka przykładów, gdy w wyniku różnicy ciągów rozbieżnych do +∞ otrzymujemy: ciąg rozbieżny do +∞, ciąg rozbieżny do -∞ciąg rozbieżny do -∞ciąg rozbieżny do -∞, ciąg rozbieżny oraz ciąg zbieżny.

Przykład 1

Obliczymy granicę różnicy ciągów: xn=n2 i  yn=n.

Rozwiązanie

Oba ciągi są rozbieżne do +∞, a granicę ich różnicy obliczamy następująco:

limn→∞n2-n=limn→∞n21-1n

Ponieważ ciąg 1n jest zbieżny do 0, zatem ciąg 1-1n jest zbieżny do 1. Stąd otrzymujemy:

limn→∞n2-n=+∞.

Przykład 2

Obliczymy granicę różnicy ciągów: xn=n i  yn=n2.

Rozwiązanie

Oba ciągi są rozbieżne do +∞, a granicę ich różnicy obliczamy podobnie jak w poprzednim przykładzie:

limn→∞n-n2=limn→∞n21n-1

Ponieważ ciąg 1n-1 jest zbieżny do -1, otrzymujemy:

limn→∞n-n2=-∞.

Przykład 3

Obliczymy granicę różnicy ciągów: xn=n i  yn=n+2.

Rozwiązanie

Oba ciągi są rozbieżne do +∞, a granicę ich różnicy obliczamy następująco:

limn→∞n-n+2=-2.

Przykład 4

Obliczymy granicę różnicy ciągów: xn=n i  yn=n−(−1)n.

Rozwiązanie

Oba ciągi są rozbieżne do +∞, a różnica ciągów

xn−yn=(n−n+(−1)n)=(−1)n

jest ciągiem rozbieżnym.

Na podstawie powyższych przykładów możemy wyprowadzić pewne użyteczne twierdzenie.

Niech ciąg xn będzie ciągiem wielomianowym: xn=aknk+ak-1nk-1+⋯+a1n+a0, gdzie k∈ℕ+ oraz ak≠0.

Wówczas limn→∞xn=limn→∞aknk+ak-1nk-1+⋯+a1n+a0==limn→∞nkak+ak-11n+⋯+a11nk-1+a01nk

Ponieważ ciąg zn=ak+ak-11n+⋯+a11nk-1+a01nk jest zbieżny do ak, zatem

limn→∞xn=+∞, gdy ak>0,

limn→∞xn=-∞, gdy ak<0.

o granicy ciągu wielomianowego
Twierdzenie: o granicy ciągu wielomianowego

Niech ciąg xn będzie ciągiem wielomianowym:

xn=aknk+ak-1nk-1+⋯+a1n+a0, gdzie k∈ℕ+ oraz ak≠0.

Wówczas

limn→∞xn=+∞, gdy ak>0,

limn→∞xn=-∞, gdy ak<0.

Symbol nieoznaczony: ∞∞

Podamy kilka przykładów, gdy z ilorazu ciągów rozbieżnych do +∞ otrzymujemy: ciąg zbieżny, ciąg rozbieżny do +∞, ciąg rozbieżny do -∞, ciąg rozbieżny oraz ciąg zbieżny.

Przykład 5

Zbadamy zbieżność ciągu: xn=n2+5n-6n2+n+9.

Rozwiązanie

Na podstawie twierdzeń o granicach wiemy, że limn→∞n2+5n-6=+∞ oraz limn→∞n2+n+9=+∞. Zatem mamy iloraz ciągów rozbieżnych do nieskończoności.

Podzielmy licznik i mianownik ułamka przez n2:

1+5n-6n21+1n+9n2.

Zauważmy, że ciągi 5n,6n2,1n,9n2 są zbieżne do 0, a zatem granicą ciągu xn jest liczba 1.

Przykład 6

Zbadamy zbieżność ciągu xn=n2-5n-6n+9.

Rozwiązanie

Na podstawie twierdzeń o granicach wiemy, że limn→∞n2-5n-6=+∞ oraz limn→∞n+9=+∞. Zatem mamy iloraz ciągów rozbieżnych do nieskończoności.

Podzielmy licznik i mianownik ułamka przez n: n-5-6n1+9n. Zauważmy, że ciągi 6n,9n są zbieżne do 0, a zatem granicą ciągu z mianownika jest liczba 1, natomiast ciąg z licznika jest rozbieżny do +∞. Stąd otrzymujemy limn→∞n2+5n-6n+9=+∞.

Na podstawie powyższych przykładów możemy sformułować ogólne twierdzenie o granicy ilorazu ciągów, z których każdy ma postać wielomianu.

o granicy ilorazu ciągów wielomianowych
Twierdzenie: o granicy ilorazu ciągów wielomianowych

Niech

xn=aknk+ak-1nk-1+⋯+a1n+a0, gdzie k∈ℕ+ oraz ak≠0,

yn=bmnm+bm-1nm-1+⋯+b1n+b0, gdzie m∈ℕ+ oraz bm≠0.

Wówczas

limn→∞xnyn=akbm, gdy k=m,

limn→∞xnyn=0, gdy k<m,

limn→∞xnyn=+∞, gdy k>m i ak>0,

limn→∞xnyn=-∞, gdy k>m i ak<0.

Ilorazem dwóch ciągów rozbieżnych do nieskończoności może być ciąg rozbieżny. Poniżej pokażemy przykład takich ciągów.

Przykład 7

Weźmy dwa ciągi xn,yn zdefiniowane dla n>1 w sposób następujący:

x n = { n + 2 2 , d l a n p a r z y s t e g o n + 1 , d l a n n i e p a r z y s t e g o

y n = { n + 2 , dla n parzystego n + 1 2 , dla n nieparzystego

Wówczas ciąg xnyn ma następujące wyrazy: 12,2,12,2,12,2,⋯.

Zatem ciąg xnyn jest ciągiem rozbieżnym.

Symbol nieoznaczony: 0·∞

Przykład 8

Sprawdzimy, do jakiej granicy zmierza iloczyn ciągów: xn=1n i  yn=n.

Rozwiązanie

Ciąg xn jest zbieżny do 0, ciąg yn jest rozbieżny do +∞, a granicą ich iloczynu jest:

limn→∞(xn⋅yn)=limn→∞(1n⋅n)=1.

Przykład 9

Sprawdzimy, do jakiej granicy zmierza iloczyn ciągów: xn=1n i yn=n2.

Rozwiązanie

Ciąg xn jest zbieżny do 0, ciąg yn jest rozbieżny do +∞, a granicą ich iloczynu jest:

limn→∞(xn⋅yn)=limn→∞(1n⋅n2)=limn→∞n=+∞.

Zatem ciąg xn·yn jest rozbieżny do +∞.

Przykład 10

Sprawdzimy, do jakiej granicy zmierza iloczyn ciągów: xn=-1nn i yn=n2.

Rozwiązanie

Ciąg xn jest zbieżny do 0, ciąg yn jest rozbieżny do +∞, a ich iloczyn

xn·yn=-1nn·n2=-1n·n

jest ciągiem rozbieżnym.

Słownik

ciąg rozbieżny do +∞
ciąg rozbieżny do +∞

ciąg, którego granicą jest +∞

ciąg rozbieżny do -∞
ciąg rozbieżny do -∞

ciąg, którego granicą jest -∞