bg‑red

HIV jako lentiwirus

RmsS5sS8AopBt1
Infekcja organizmu przez wirusa HIV.
Źródło: Flickr, licencja: CC 0 1.0.

Ludzki wirus nabytego niedoboru odporności (HIVHIVHIV, ang. human immunodeficiency virus) należy do rodziny retrowirusówretrowirusretrowirusów i rodzaju lentiwirusówlentiwiruslentiwirusów. Lentiwirusy przechodzą cykl lizogenicznycykl lizogenicznycykl lizogeniczny, podczas którego integrują swoje RNA z DNA lub RNA komórki gospodarza. Powielanie informacji genetycznej wirusa polega na pobudzaniu zakażonych komórek do wzmożonego dzielenia się. Po pewnym czasie od zakażenia obserwuje się objawy kliniczne.

Wirusy z rodziny lentiwirusówlentiwiruslentiwirusów powodują przewlekłe i najczęściej śmiertelne choroby. Lentiwirusy cechuje wysoka zmienność genetyczna, którą warunkuje duża częstość mutacji w materiale genetycznym wirusa. Ta zmienność wirusa jest jednym z czynników sprawiających, że bardzo ciężko jest opracować skuteczny lek lub szczepionkę.

Wirion HIV ma kształt kolisty. Jego średnica wynosi około 100 nm. Cząsteczka HIV osłonięta jest podwójną otoczką lipoproteinową, w której zakotwiczone są glikoproteiny (gp41 i gp120) stabilizujące wirion oraz pochodzące od gospodarza białka błonowe i cząsteczki MHC. Wewnątrz cząsteczki wirusa znajdują się białka oraz materiał genetyczny osłonięty kapsydem. Materiałem genetycznym wirusa HIV są dwie identyczne nici RNA, w których znajdują się trzy geny typowe dla wszystkich retrowirusówretrowirusretrowirusów: gag (koduje białka macierzy i nukleokapsydu), pol (koduje enzymy), env (koduje białka otoczki), a także geny regulatorowe (tat, rev, nef, vif, vpu, vpr) uczestniczące m.in. w procesie odwrotnej transkrypcji.

RUnLLOtZZTKvF
Budowa wirusa HIV.
Źródło: Michał Komorniczak, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.5.

HIV zakaża komórki układu odpornościowego, a następnie się w nich namnaża. Atakuje przede wszystkim limfocyty Th (w szczególności CD4). Po kilku latach od zakażenia reprodukcja wirusa doprowadza do stanu immunosupresjiimmunosupresjaimmunosupresji, czyli spowalniania procesu wytwarzania przeciwciał i komórek odpornościowych. Spowodowane jest to utratą limfocytów T, co w konsekwencji uniemożliwia odpowiedź immunologiczną. Organizm staje się wtedy podatny na różnego rodzaju zakażenia, choroby oportunistyczneschorzenia oportunistycznechoroby oportunistyczne i nowotwory.

R14nMn2EV4zSu1
HIV widziany pod mikroskopem elektronowym. Powiększenie 1000x.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Zaburzenia pracy układu odpornościowego nazwano zespołem nabytego niedoboru odporności (AIDSAIDSAIDS, ang. acquired immunodeficiency syndrome). Szybkość zmniejszania się liczby limfocytów Th z białkiem CD4 jest ściśle związana z poziomem wiremiiwiremiawiremii, czyli liczbą kopii wirusa w mililitrze krwi. Po około trzech tygodniach od zakażenia produkowane są przeciwciała przeciwko białkom otoczki HIV, tzw. anty‑HIV. Jednak ich działanie jest niewystarczające, aby zneutralizować zakażenie.

Ważne!

Limfocyty Th (CD4) są rodzajem krwinek białych. Biorą udział w obronie organizmu przed wirusami. Podczas zakażeń wirusowych następuje ich wzmożona produkcja. W przypadku zakażenia HIV ulegają jednak zniszczeniu na skutek działania tego wirusa.

Dla zainteresowanych

HIV należy do tej samej rodziny co małpi wirus niedoboru odporności (SIV, ang. simian immunodeficiency virus) i koci wirus niedoboru odporności (FIV, ang. feline immunodeficiency virus) oraz lentiwirus małych przeżuwaczy (SRLV, ang. small ruminant lentivirus). Wszystkie te wirusy powodują upośledzenie czynności układu odpornościowego.

Indeks górny Źródło: Daria Reczyńska, Magdalena Zalewska, Michał Czopowicz, Jarosław Kaba, Lech Zwierzchowski, Emilia Bagnicka, Small ruminant lentivirus infection influences expression of acute phase proteins and cathelicidin genes in milk somatic cells and peripheral blood leukocytes of dairy goats, Veterinary Research, 2018, 49, 113 Indeks górny koniec

bg‑red

Drogi zakażenia HIV

RBU1IvzPawHtP1
Drogi transmisji zakażenia HIV.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑red

AIDS

RuNLkuVnuvAhM1
Skrót HIV oznacza human immunodeficiency virus, czyli ludzki wirus niedoboru odporności.
Źródło: FoeNyx, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS) rozwija się po długim czasie od zakażenia HIV. Początkowo u osoby zakażonej obserwuje się immunosupresjęimmunosupresjaimmunosupresję. W jej wyniku dochodzi do rozwoju różnych schorzeń oportunistycznychschorzenia oportunistyczneschorzeń oportunistycznych, nowotworów złośliwych oraz zespołów chorobowych, których osłabiony organizm nie może zwalczyć.

Ciekawostka

Pierwszy przypadek AIDS został opisany w literaturze medycznej w 1981 roku.

Indeks górny Źródło: Robert Bor, Riva Miller, Eleonor Goldman, HIV/AIDS and family: a review of research in the first decade, Journal of Family Therapy, 1993, 15, 187–204 Indeks górny koniec

bg‑red

Zakażenia HIV w Polsce

RHkd7UEGakxVz1
W 2018 roku ruszyła kampania społeczna „Mam czas rozmawiać”, której celem jest promocja edukacji na temat HIV i AIDS oraz innych chorób przenoszonych drogą płciową.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Na podstawie danych z końca 2018 r. stwierdzono, że około 23 000 osób może być zakażonych HIV. Nowe zakażenia dotyczą przede wszystkim osób w wieku od 20 do 40 lat. Najczęstszą ich przyczyną jest przenoszenie wirusa przez nieświadomych nosicieli. Wczesne wykrycie zakażenia i szybkie podjęcie terapii umożliwia życie w zdrowiu bez AIDS.

W Polsce wykonywanych jest najmniej badań przesiewowych w kierunku zakażenia HIV spośród wszystkich krajów UE.

Dla zainteresowanych

W 1985 r. wdrożono w Polsce nadzór epidemiologiczny nad HIV/AIDS. Bazuje on na zgłoszeniach nowo wykrytych zakażeń HIV. Niestety, nie jest możliwe stwierdzenie, czy wszystkie zakażone osoby korzystają z opieki specjalistycznej.

Indeks górny Źródło: Magdalena Rosińska, Anna Grzeszczuk, Magdalena Ankiersztejn‑Bartczak, Justyna D. Kowalska, Nadzór epidemiologiczny nad HIV/AIDS, Zasady opieki nad osobami zakażonymi HIV, Zalecenia PTN AIDS, 2019, 7–463 Indeks górny koniec

bg‑red

Metody terapii HIV

R1GUO46EOkGVr
HIV wiąże się z cząsteczką CD4 obecną na komórce gospodarza przez białko gp120. Następuje fuzja białek otoczki wirusa z błoną komórkową gospodarza. W wyniku fuzji zostaje odsłonięty RNA wirusa, który wnika do komórki gospodarza. W wyniku odwrotnej transkrypcji RNA HIV zostaje „przepisany” na DNA HIV. Powstały DNA HIV wiąże się z białkami wirusowymi i wnika do jądra komórkowego, gdzie integruje się z DNA gospodarza. W jądrze zachodzi proces transkrypcji. Powstały RNA eksportowany jest do cytoplazmy komórki, gdzie zachodzi proces translacji. Utworzone w ten sposób białka wirusa i RNA HIV wędrują do błony komórkowej gospodarza, gdzie formują wirion. Nowo powstałe wiriony uwalniane są w wyniku lizy komórki gospodarza i mogą atakować kolejne komórki.
Źródło: Waglione, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Identyfikacja czynnika wywołującego AIDS zapoczątkowała badania nad opracowaniem leków oraz szczepionki przeciwko HIV – dotąd niestety bezskuteczne. Istnieje jednak możliwość znacznego spowolnienia postępu choroby przez zastosowanie kompleksowej terapii. Wykorzystuje się do niej leki hamujące replikację wirusa oraz środki immunomodulująceśrodki immunomodulująceśrodki immunomodulujące. Leczenie antyretrowirusowe ocenia się jako skuteczne, gdy po czasie od 4 do 12 tygodni od jej rozpoczęcia poziom wiremii się obniża.

Słownik

AIDS
AIDS

zespół nabytego niedoboru odporności (ang. acquired immunodeficiency syndrome)

cykl lizogeniczny
cykl lizogeniczny

namnażanie się wirusa w wyniku integracji materiału genetycznego wirusa z RNA lub DNA komórek gospodarza

encefalopatia
encefalopatia

uszkodzenie mózgowia spowodowane działaniem toksyn bądź prionów; powoduje zaburzenia w zachowaniu

granzymy
granzymy

enzymy proteolityczne (katalizują rozpad wiązań peptydowych); uczestniczą w apoptozie komórek, podczas której indukują fragmentację DNA

HIV
HIV

ludzki wirus nabytego niedoboru odporności (ang. human immunodeficiency virus)

immunosupresja
immunosupresja

spowalnianie procesu wytwarzania przeciwciał i komórek odpornościowych

interferon
interferon

glikoproteina zaliczana do grupy cytokin, produkowana przez komórki zwierzęce w odpowiedzi na obecność patogenów (wirusów, bakterii) oraz komórek nowotworowych

kandydoza
kandydoza

choroba grzybicza wywołana przez drożdżaki

lentiwirus
lentiwirus

rodzaj wirusa z rodziny Retroviridae; objawy kliniczne pojawiają się po długim czasie od zakażenia (okres latencji); przykładami są wirusy ludzkiego nabytego niedoboru odporności (HIV) i kociego nabytego niedoboru odporności (FIV)

perforyny
perforyny

białka wydzielane przez limfocyty i komórki cytotoksyczne; wbudowują się w błonę komórkową, tworząc białkowy kanał, przez który wnikają jony sodowe i woda do wnętrza komórki, powodując jej lizę (rozpad)

retrowirus
retrowirus

wirus należący do rodziny Retroviridae, którego materiałem genetycznym jest RNA; przeprowadza proces odwrotnej transkrypcji; retrowirusy wywołują wiele chorób, np. AIDS, nowotwory

schorzenia oportunistyczne
schorzenia oportunistyczne

schorzenia wywołane przez drobnoustroje, które dla zdrowych osób nie są patogenne

środki immunomodulujące
środki immunomodulujące

środki (leki, suplementy) wykazujące działanie pobudzające układ odpornościowy

toksoplazmoza
toksoplazmoza

choroba pasożytnicza wywołana przez pierwotniaka Toxoplasma gondii

wiremia
wiremia

ilość wirusa w 1 mililitrze krwi

wirion
wirion

pojedyncza kompletna cząstka wirusowa, zdolna do zakażenia komórki i przetrwania poza nią