Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Migracja ludnościmigracje ludnościMigracja ludności oznacza jej przemieszczanie, najczęściej w celu czasowej lub stałej zmiany miejsca zamieszkania.

Ze względu na zasięg migracje dzielimy na wewnętrzne i zewnętrzne.

W ramach migracji wewnętrznych (według podziału na podstawie pojęć stosowanych w statystyce publicznej - GUS) wyróżnia się migracje:

  • międzywojewódzkie – przemieszczenia ludności z jednego województwa do innego,

  • wewnątrzwojewódzkie – zmiany miejsca zamieszkania w obrębie tego samego województwa,

  • międzypowiatowe – przemieszczenia ludności z jednego powiatu do innego,

  • wewnątrzpowiatowe – zmiany miejsca zamieszkania w obrębie tego samego powiatu.

Klasyfikując migracje wewnętrzne według charakteru administracyjnego obszarów, między którymi miała miejsce wędrówka, rozróżniamy następujące kierunki migracji:

  • ze wsi do miasta,

  • z miasta na wieś,

  • z miasta do miasta,

  • ze wsi na wieś.

RJhViaBhW8MOF1
Saldo migracji dla miast w Polsce w latach 1974–2020
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RbG8S88HOXgCs1
Wykres kolumnowy. Lista elementów: 1. zestaw danych:1974: 1975175.6: 245,62. zestaw danych:1974: 1976175.6: 226,83. zestaw danych:1974: 1977175.6: 190,34. zestaw danych:1974: 1978175.6: 199,75. zestaw danych:1974: 1979175.6: 192,56. zestaw danych:1974: 1980175.6: 178,77. zestaw danych:1974: 1981175.6: 148,78. zestaw danych:1974: 1982175.6: 1239. zestaw danych:1974: 1983175.6: 117,710. zestaw danych:1974: 1984175.6: 104,911. zestaw danych:1974: 1985175.6: 99,912. zestaw danych:1974: 1986175.6: 10513. zestaw danych:1974: 1987175.6: 102,414. zestaw danych:1974: 1988175.6: 117,715. zestaw danych:1974: 1989175.6: 121,416. zestaw danych:1974: 1990175.6: 100,117. zestaw danych:1974: 1991175.6: 92,218. zestaw danych:1974: 1992175.6: 74,919. zestaw danych:1974: 1993175.6: 46,620. zestaw danych:1974: 1994175.6: 4464221. zestaw danych:1974: 1995175.6: 4460322. zestaw danych:1974: 1996175.6: 4463123. zestaw danych:1974: 1997175.6: 4456624. zestaw danych:1974: 1998175.6: -3,925. zestaw danych:1974: 1999175.6: -9,926. zestaw danych:1974: 2000175.6: -20,627. zestaw danych:1974: 2001175.6: -19,928. zestaw danych:1974: 2002175.6: -3229. zestaw danych:1974: 2003175.6: -41,230. zestaw danych:1974: 2004175.6: -48,731. zestaw danych:1974: 2005175.6: -43,132. zestaw danych:1974: 2006175.6: -61,333. zestaw danych:1974: 2007175.6: -62,134. zestaw danych:1974: 2008175.6: -4935. zestaw danych:1974: 2009175.6: -42,636. zestaw danych:1974: 2010175.6: -48,137. zestaw danych:1974: 2011175.6: -43,538. zestaw danych:1974: 2012175.6: -40,639. zestaw danych:1974: 2013175.6: -51,840. zestaw danych:1974: 2014175.6: -40,941. zestaw danych:1974: 2015175.6: -3642. zestaw danych:1974: 2016175.6: -24,343. zestaw danych:1974: 2017175.6: -25,244. zestaw danych:1974: 2018175.6: -26,145. zestaw danych:1974: 2019175.6: -25,446. zestaw danych:1974: 2020175.6: -36,6
Saldo migracji dla miast w Polsce w latach 1974–2020
Źródło: dostępny w internecie: Rocznik Demograficzny 2021.

W przypadku migracji wewnętrznych do końca XX wieku bardzo atrakcyjne były miasta. Rok 2000 zaznaczył się, jako pierwszy, ujemnym saldem migracji dla miast. Ta tendencja migracyjna w Polsce o kierunku miasto – wieś trwa do dzisiaj: obserwuje się coraz większy napływ ludności do stref podmiejskich z dużych ośrodków miejskich. Są to często tzw. migracje rezydencjalne.

W każdym województwie istnieją miasta, które są atrakcyjne pod względem ekonomicznym, kulturalnym, a także oferty edukacyjnej. Do takich miast należą m.in. Warszawa, Kraków, Wrocław, Gdańsk, Poznań. Najliczniejszą grupą, która migruje do dużych ośrodków miejskich, są ludzie młodzi w wieku 20–29 lat, przemieszczający się do miast w celu odbycia dalszej nauki, a następnie znalezienia pracy. Są to osoby, które napłynęły z osad wiejskich, a także te, które np. podróżują między różnymi ośrodkami w celu osiągnięcia wyższej jakości życia. Z kolei wśród osób w wieku 35–45 lat występuje tendencja odwrotna, tzn. więcej osób odpływa z miast – jest to związane z przesiedleniami rodzin o ustabilizowanym poziomie materialnym, których środki pozwalają na budowę domu i eksploatację samochodu. Tak powstają suburbiasuburbiasuburbia.

Wśród województw szczególnie dwa wyróżniają się wysokim dodatnim saldem migracji: mazowieckie (z Warszawą) i pomorskie (z Gdańskiem). Wartości dodatnie salda migracji wykazują również województwa: dolnośląskie (z Wrocławiem) i małopolskie (z Krakowem). Pozostałe cechują się ujemnymi wartościami danego wskaźnika.

RkilnM4acGVj4
Wartość salda migracji w poszczególnych powiatach Polski w 2020 roku
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Najatrakcyjniejszym województwem dla migracji wewnętrznych w Polsce jest województwo mazowieckie.

W migracjach zewnętrznych wyróżnia się następujące formy:

  • emigrację – wyjazd na stałe lub na pewien okres z dotychczasowego miejsca zamieszkania,

  • imigrację – przyjazd na stałe lub na pewien okres do nowego miejsca zamieszkania,

  • reemigrację – powrót z emigracji ludności, która wcześniej wyemigrowała.

Migracje w najnowszej historii Polski

Migracje zewnętrzne

Lata

Emigracja

Imigracja

Migracje wewnętrzne

1939–1944

1939 – emigracja Polaków spowodowana agresją niemiecką na Polskę (ok. 150 tys. osób)

1939–1944 – deportacje na roboty do Niemiec (ok. 2,8 mln osób)

1940–1941 – deportacje w głąb ZSRR (ok. 1,2 mln osób)

1939–1944 – osiedlenie ludności niemieckiej (ok. 800 tys. osób) w miejsce wysiedlonej ludności polskiej i żydowskiej

1939–1944 – przesiedlenie do Generalnej Guberni (Małopolska) ludności polskiej z ziem wcielonych do III Rzeszy (ok. 1 mln osób)

1944–1956

1944–1945 – ewakuacja ludności głównie niemieckiej w głąb Rzeszy (ok. 800 tys. osób)

1944‑1945 – deportacja w głąb ZSRR (ok. 600 tys. osób)

1945–1946 – wysiedlenie ludności rosyjskojęzycznej głównie na Ukrainę i Białoruś (ok. 500 tys. osób)

1945‑1949 – wysiedlanie ludności niemieckiej (ok. 3,2 mln osób)

1945–1955 – emigracja ludności żydowskiej (ok. 200 tys. osób)

1944–1947 – repatriacjerepatriacjarepatriacje ludności polskiej z ZSRR do Polski (ok. 1,5 mln osób)

1948 – przybycie uchodźców politycznych z Grecji (ok. 10 tys. osób)

1947 – Akcja „Wisła” – z Polski południowo‑wschodniej przesiedlono na ziemie zachodnie i północne ludność głównie ukraińską (ok. 140 tys. osób)

1956–1989

1956–1989 – emigracja ludności niemieckiej (ok. 1 mln osób)

1968‑1969 – emigracja ludności żydowskiej (ok. 20 tys. osób)

1981‑1989 – polityczna emigracja „solidarnościowa” (ok. 270 tys. osób)

1981‑1989 – migracja ekonomiczna (ok. 2,2 mln osób)

1955–1958 – druga fala repatriacjirepatriacjarepatriacji Polaków z ZSRR (ok. 200 tys. osób)

po 1989

1989–2004 – migracja ekonomiczna przed wstąpieniem Polski do UE (ok. 3–5 mln osób)

po 2004 – migracja ekonomiczna po wstąpieniu Polski do UE (ok. 2–3 mln osób)

obecnie – migracje obywateli krajów zza wschodniej granicy (Ukraina, Białoruś) w celu poszukiwania pracy i polepszenia warunków życia

W 2018 roku liczbę Polaków przebywających czasowo za granicą szacowano na 2,46 mln osób. Najwięcej Polaków przebywało w krajach UE (łącznie z Wielką Brytanią). W XXI wieku największy wpływ na kierunki migracji zewnętrznych miało wejście Polski do UE (2004 r.) oraz do strefy Schengen (2007 r.).

Rph9IFgj2bnWN1
Średnia wartość salda migracji w poszczególnych państwach Europy na przestrzeni lat 2004–2019
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 1

Porównaj saldo migracji Polski z Chorwacją, Czechami i Niemcami w latach 2004–2019. Wyjaśnij, z czego wynikają widoczne różnice.

RvM5jqCfLorS4
(Uzupełnij).

Zdecydowana większość polskich emigrantów przebywa za granicą z powodu pracy. Saldo migracji zewnętrznych w Polsce od wielu lat było ujemne. W ostatnich latach sytuacja nieznacznie się zmienia – od 2016 roku występuje niewielkie, ale dodatnie saldo tych migracji. Oznacza to, że więcej ludzi przyjeżdża do Polski niż z niej wyjeżdża. Imigrantami w Polsce są osoby z wysokim wykształceniem, pracujące w różnych firmach działających w Polsce, a pochodzących z Europy Zachodniej, USA, Japonii czy Chin. Drugą grupę imigrantów stanowią osoby niewykwalifikowane, pracujące przy różnych prostych pracach, a pochodzące np. z Ukrainy, Rosji, Wietnamu czy Turcji.  Do kraju wracają także reemigranci – wciąż nie jest to jednak duża grupa. Polacy jako emigranci na pobyt stały wybierają głównie Niemcy, Wielką Brytanię, Niderlandy, Irlandię, Austrię, ale również Norwegię, Islandię i USA. Najwięcej Polaków z wyższym wykształceniem znajduje się w Wielkiej Brytanii. Do Niemiec wyjeżdżają głównie fachowcy, niekoniecznie z wyższym wykształceniem.

RMNNcilmu6RJD1
Dane o emigracji i imigracji na pobyt stały dla Polski w latach 1967–2018 (dane GUS)
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Co głównie skłania Polaków do wyjazdu z kraju?

R1YI35KsQRrRW1
Główne powody skłaniające Polaków do wyjazdu z kraju (2017)
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Z Polski wyjeżdżają młodzi ludzie, którzy mają pracę w kraju. Z punktu widzenia polskiego rynku pracy jest to niekorzystne, gdyż emigruje grupa, na której opiera się nasza gospodarka. Udział tych, którzy za granicą poszukują lepszych warunków płacowych i większych możliwości rozwoju zawodowego, stale rośnie, spada natomiast udział tych, dla których jest to życiowa czy ekonomiczna konieczność. Dzieje się tak z powodu możliwości przemieszczania się w obrębie UE oraz względnej poprawy sytuacji gospodarczej Polski.

Co powstrzymuje Polaków przed wyjazdem z kraju?

R1PY1oDRJ4bYJ1
Główne przyczyny powstrzymywania się Polaków przed wyjazdem z kraju (2017)
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

migracje ludności
migracje ludności

zmiana miejsca zamieszkania lub czasowego pobytu ludności; migracje następują np. z przyczyn złej sytuacji gospodarczej w miejscu zamieszkania (migracje ekonomiczne) lub sytuacji politycznej, która nie odpowiada migrującym (migracje polityczne)

repatriacja
repatriacja

termin niejednoznaczny, w regulacjach prawnych i praktyce administracyjnej określany jako powrót na stałe do kraju ojczystego osób, które z różnych przyczyn, zwykle niezależnych od ich woli (głównie w wyniku zmian terytorialnych i regulacji granic państw w następstwie konfliktów zbrojnych, na skutek przymusowych przemieszczeń ludności, uchodźstwa przed prześladowaniami, emigracji z powodów ekonomicznych) znalazły się poza granicami swojego państwa i zamieszkały na terytorium innego państwa, tracąc zazwyczaj dotychczasowe obywatelstwo
Indeks dolny Źródło: Encyklopedia PWN Indeks dolny koniec

suburbia
suburbia

dzielnica położona na krańcach wielkiego miasta (występuje przy dużych miastach w wysoko rozwiniętych krajach); peryferyjna dzielnica dużego miasta, pełniąca głównie funkcję mieszkaniową, tzw. „sypialnia” dla osób pracujących w śródmieściu