Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał

Sportowe wykorzystanie jaskiń to dziedzina niedostępna dla każdego. Od osób uprawiających ten sport wymagana jest nie tylko odpowiednia kondycja fizyczna, ale również umiejętność korzystania ze specjalistycznego sprzętu. Dla osób uprawiających alpinizm jaskiniowy ekscytujące jest to, że schodząc pod ziemię i badając jaskinie, często docierają do miejsc, do których nikt przed nimi nie dotarł. Stają się tym samym odkrywcami zapisującymi się w historii speleologiispeleologiaspeleologii.

RtzDFFB3LdY3t
Jedne z głębszych i dłuższych jaskiń na świecie występują na obszarach krasowych.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o, licencja: CC BY-SA 3.0.

Współzawodnictwu ludzi towarzyszy rywalizacja pomiędzy jaskiniami o miano największej, najgłębszej jaskini świata, kontynentu czy państwa. Warto pamiętać, że ranking jaskiń zmienia się w miarę kolejnych odkryć. Każda następna wyprawa może zmienić stan wiedzy i przetasować klasyfikację. Przedstawione poniżej rekordy obowiązywały na koniec 2019 roku.

R1JRPwQ09Jzmu
Fot. Badaniem jaskiń zajmują się speleolodzy, natomiast wyczynowym eksplorowaniem – grotołazi.
Źródło: Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępny w internecie: pixabay.com.

Najgłębsze jaskinie świata

R2yOHMj4JpfZv
Najgłębsze jaskinie świata
Źródło: Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępny w internecie: pixabay.com.

W rankingach jaskiń najbardziej spektakularną kategorią jest ta dotycząca głębokości. Jest to odległość wyrażona w metrach od poziomu najwyżej położonego dostępnego otworu jaskini do jej najgłębszego punktu osiągniętego fizycznie przez człowieka.

RD7FWpHmLzeP4
Najgłębsze jaskinie świata wg danych z 2000 r.

Obecnie za najgłębszą uznawana jest Jaskinia Wieriowkina znajdująca się w Górach Gagryjskich, w paśmie Kaukazu. Jaskinia położona jest na terenie Abchazji, w Gruzji. Odkryta w latach 60. XX wieku, początkowo nie zapowiadała się na tak rekordową. Aż do końca XX wieku jej głębokość nie przekraczała 600 m, plasując ją na dalekich miejscach. Jednak kolejne wyprawy z lat 2016–2018 systematycznie przesuwały te wartości. W marcu 2018 roku grupa rosyjskich speleologów dotarła na głębokość 2212 m i tym samym ustanowiła nowy rekord głębokości jaskiń.

RanWKA4cjlehA
Fot. Zjazd najgłębszą 150 m studnią w Jaskini Wieriowkina
Źródło: Petr Lyubimov, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.
R1d2iAihbIML3
Fot. Podziemna rzeka w Jaskini Wieriowkina, na głębokości 1400 m
Źródło: Petr Lyubimov, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.

Rekordowe zejście w roku 2018 w Jaskini Wieriowkina spowodowało zmiany w dotychczasowej klasyfikacji. Na miejsce drugie przesunęła się, znajdująca się w tym samym masywie, dotychczasowa liderka – Jaskinia Krubera z głębokością 2190 m. Jaskinia Krubera nosiła tytuł najgłębszej jaskini świata już od roku 2000, chociaż rekordową głębokość osiągnięto dopiero w roku 2012. Dotarcie do tej głębokości przysparza jednak wyjątkowych trudności. Ostatni fragment jaskini stanowi zalany wodą syfonsyfon jaskiniowysyfon o długości 140 m i głębokości 45,5 m dostępny tylko poprzez nurkowanie jaskiniowe.

Na trzecim miejscu w klasyfikacji jaskiń ze względu na ich głębokość znajduje się jaskinia Lamprechtsofen, położona w Alpach Salzburskich, która ma 1735 m deniwelacji. Warto wspomnieć, że jaskinia ta jest celem wielu wypraw organizowanych przez polskie kluby speleologiczne. W ciągu ostatnich 45 lat wzięło w nich udział prawie 350 Polaków i to do nich należą osiągniecia rekordowych wartości. Podczas ekspedycji zorganizowanej w 2018 roku udało się nie tylko przesunąć głębokość z 1632 do 1735 m, ale również wykazać, że jaskinia Lamprechtsofen ma najdłuższy trawers jaskiniowy na świecie, czyli różnicę wysokości między najwyższym a najniższym otworem jaskini.

RZK44I1LPQDoU
Fot. Udostępniona dla turystów część jaskini Lamprechtsofen
Źródło: Sebastian Grünwald, https://creativecommons.org/licenses/by/3.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.
R1d5ZS7C9x9MX
Fot. Udostępniona dla turystów część jaskini Lamprechtsofen
Źródło: Sebastian Grünwald, https://creativecommons.org/licenses/by/3.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.

Najdłuższe jaskinie świata

RFJ83rS8HrR5a
Najdłuższe jaskinie świata
Źródło: Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępny w internecie: pixabay.com.

Obok rankingu głębokości funkcjonuje również zestawienie jaskiń pod względem ich długości. Określając długość jaskiń, bierze się pod uwagę tylko te sale, korytarze, progi, pochylnie czy studnie, które są fizycznie dostępne dla człowieka, tj. możliwe do przejścia.

R16vpFvX3L0jP
Najdłuższe jaskinie świata wg danych z 2000 r.

Za najdłuższy system jaskiniowy uważana jest Jaskinia Mamucia, znajdująca się w USA. Łączna długość wszystkich jej korytarzy wynosi 651 km. System jaskini zajmuje obszar o średnicy zaledwie 12 km. Dla ochrony przyrody tego regionu powołano Park Narodowy Jaskini Mamuciej, który został później wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

R2osMbpF1WI32
Fot. Szata naciekowa w Jaskini Mamuciej
Źródło: NPS, domena publiczna, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.

Drugą pod względem długości jaskinią świata jest położony na Półwyspie Jukatan w Meksyku system jaskiń Sac Actun. Aż do roku 2018 wyróżniano tu dwa odrębne systemy: Sac Actun oraz Dos Ojos. Dzięki ekspedycjom speleologicznym udowodniono, że systemy te są ze sobą połączone. Tym samym łączna długość jaskini osiągnęła ponad 370 km. Wyjątkowość tego systemu podkreśla fakt, że korytarze jaskiń są w dużej części zalane przez wodę. Jest to więc najdłuższy system podwodnych jaskiń, wymagający od eksploratorów specjalnych umiejętności i odpowiedniego wyposażenia.

R1XDLfxmultB1
Fot. System jaskiń Sac Actun
Źródło: Dag Lindgren, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.

Trzecia pod względem długości jest Jaskinia Jewel usytuowana w łańcuchu górskim Black Hills w Południowej Dakocie, w USA. Jaskinia posiada tylko jedno naturalne wejście. Łączna długość dotychczas poznanych ciągów korytarzy to około 320 km, jednakże badania przepływu powietrza wskazują na istnienie kolejnych, nieodkrytych ciągów podziemnych chodników czy studni.

Inne rekordy jaskiń

Klasyfikacja jaskiń według głębokości oraz długości nie wyczerpuje katalogu rekordów, dając szansę na zaistnienie i medialną reklamę również innym jaskiniom.

Za największą pod względem objętości uznawana jest znajdująca się w Wietnamie jaskinia Sơn Đoòng. Składa się ona z wielu potężnych sal, z których największa ma ponad 5 km długości, 150 m szerokości i 200 m wysokości. Łączna objętość komory wynosi 38,5 mln mIndeks górny 3. Jaskinia słynie również z ogromnych stalagmitów wysokości 70 m. Dnem jaskini płynie podziemna rzeka. W miejscach, gdzie strop uległ zawaleniu, umożliwiając dotarcie światła, rośnie tropikalna roślinność. Mimo wybitnych walorów jaskinia jest mało uczęszczana turystycznie. Przyczyną są: rygorystyczne limity zezwalające na wejście tylko kilkuset osobom rocznie, wysokie opłaty za zwiedzanie oraz długi czas zwiedzania, który zajmuje około 7 dni.

R1OicEfACEJpW
Fot. Tropikalna roślinność w jaskini Sơn Đoòng
Źródło: Dave Bunnell, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.
RQUJIPgmw3QSd
Fot. Eksploracja jaskini Sơn Đoòng
Źródło: dostępny w internecie: shutterstock.com.

Za największą pod względem powierzchni pojedynczą komorę uznaje się natomiast Sarawak Chamberjaskini Lubang Nasib Bagus. Jaskinia znajduje się w malezyjskiej części wyspy Borneo. Długość największej sali osiąga około 600 m długości a w najszerszym miejscu 400 m. Jej powierzchnię szacuje się na blisko 165 tys. mIndeks górny 2.

Nierozstrzygnięty jest natomiast spór o miano najpiękniejszej z jaskiń, ponieważ jest to subiektywne odczucie. Niewątpliwie jednak w czołówce wyjątkowych jaskiń znalazłaby się Kryształowa Jaskinia w Naica, w Meksyku. W odkrytej w 2000 roku jaskini znajdują się ogromne, osiągające 15 m długości kryształy selenituselenitselenitu. Ze względu na wartość przyrodniczą nie przewiduje się udostępniania jaskini szerokiemu gronu osób, ograniczając je tylko do grupy naukowców.

R1USaPhiVw2MU
Fot. Krzyształy selenitu w Kryształowej Jaskini w Naica
Źródło: Alexander Van Driessche, https://creativecommons.org/licenses/by/3.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org.

Słownik

grota
grota

naturalne, osłonięte ze wszystkich stron zagłębienie w skale

selenit
selenit

bezbarwna i przezroczysta, grubokrystaliczna odmiana gipsu

speleologia
speleologia

nauka zajmująca się badaniem genezy i rozwoju jaskiń

syfon jaskiniowy
syfon jaskiniowy

odcinek korytarza jaskiniowego wygięty ku dołowi i wypełniony stale lub okresowo wodą aż po strop jaskini

kawerna
kawerna

pusta przestrzeń w skałach, powstała w wyniku procesów naturalnych ługowania, czyli rozpuszczania składników skalnych, przy równoczesnym odprowadzaniu do systemu krasowego materiałów klastycznych

pieczara
pieczara

głębokie wydrążenie w skale, z wylotem na zewnątrz

szczotka krystaliczna
szczotka krystaliczna

skupienie dobrze wykształconych kryształów, zwykle słupowych lub pręcikowych, narosłych blisko siebie na powierzchni np. szczeliny skalnej czy ściany druzy