Przemiany energii podczas drgań

Wykonaj poniższe symulacje i odpowiedz na pytania. Szczegółowe informacje odnośnie poszczególnych multimediów znajdziesz pod przyciskiem „i”.

Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

1
RIHisUq0mWylC
Symulacja interaktywna nawiązująca do treści materiału.
Symulacja: Wahadło z ciężarkiem na sznurku
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Symulacja interaktywna. W tej symulacji masz możliwość obserwacji jak zmienia się ruch i energia ciężarka zawieszonego na nici, wraz ze zmianą masy ciężarka, długości nici oraz amplitudy wahań. Wybierz masę ciężarka, długość nici oraz amplitudę wahań i obserwuj, co dzieje się z energią wahadła. zmierz czas jednego wahnięcia dla takiego samego wychylenia, przy różnych długościach nici oraz masach.

Na stole stoi statyw z zawieszonym sznurkiem, na którego końcu można zamocować ciężarek. Za statywem jest kątomierz mierzący odchylenie sznurka od położenia równowagi. Po prawej stronie wyświetlają się słupki wartości energii kinetycznej, potencjalnej i całkowitej. Z lewej strony widoczny jest stoper, który można uruchamiać oraz zatrzymywać przyciskiem START/STOP. Dostępne jest do wyboru pięć długości sznurka: 10, 20, 30, 40 i 50 centymetrów, oraz cztery ciężarki o różnych masach: 1, 2, 5 i 10 gramów. Długości sznurka i ciężarki można łączyć dowolnie. Po zawieszeniu ciężarka na sznurku można go wychylić o dowolny kąt (amplitudę wahań) w zakresie od zera do stu osiemdziesięciu stopni, gdzie dziewięćdziesiąt stopni to położenie równowagi.

W zależności od długości sznurka, masy ciężarka oraz stopnia wychylenia można zaobserwować na wykresie słupkowym zmiany energii kinetycznej, potencjalnej oraz całkowitej, a także zmierzyć okres wahań wahadła z użyciem stopera.

Z obserwacji różnych kombinacji długości sznurka, kąta wychylenia wahadła oraz masy ciężarka można zauważyć, że:

  • okres wahań wahadła zależy tylko od długości sznurka, nie jest zależny od masy ciężarka,

  • energia całkowita wahadła, a co za tym idzie maksymalne energie kinetyczna i potencjalna, zależą od masy ciężarka oraz długości sznurka i kąta wychylenia wahadła - czyli wysokości na jaką uniesiony zostaje ciężarek z położenia równowagi,

  • wahadło posiada maksymalną energię potencjalną, równą energii całkowitej (co oznacza, że energia kinetyczna jest równa zeru) w pozycji maksymalnego wychylenia,

  • wahadło posiada maksymalną energię kinetyczną, równą energii całkowitej (co oznacza, że energia potencjalna jest równa zeru) w momencie mijania położenia równowagi.

Polecenie 1
R1Xt48hix6Znt
Uzupełnij obserwacje z symulacji.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 2
RSXJ2u8neY1by1
Wybierz prawidłowe dokończenie. Całkowita energia układu (ciężarka zawieszonego na nici) w czasie ruchu drgającego...
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 3
RKfkb2kH0H9jf
Łączenie par. Oceń prawdziwość stwierdzeń, zaznaczając Prawda lub Fałsz.. Im większe wychylenie ciężarka na nitce, tym większa energia całkowita.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zgodnie z zasadą zachowania energii, energia kinetyczna jest zawsze równa podwojonej energii potencjalnej.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

1
R4LZ5Ks98SYR6
Symulacja interaktywna nawiązująca do treści materiału.
Symulacja: Wahadło z ciężarkiem z na sprężynie
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Symulacja interaktywna. W tej symulacji masz możliwość obserwacji jak zmienia się ruch i energia ciężarka zawieszonego na sprężynie, wraz ze zmianą masy ciężarka, współczynnyka sprężystości sprężyny oraz amplitudy wahań. Wybierz masę ciężarka, współczynnik sprężystości sprężyny oraz amplitudę wahań i obserwuj, co dzieje się z energią wahadła. Zmierz czas jednego wahnięcia dla takiego samego wychylenia, przy różnych współczynnikach sprężystości oraz masach.

Na stole stoi statyw z zawieszoną sprężyną, na której końcu można zamocować ciężarek. Za statywem jest linijka mierząca wychylenie sprężyny w pionie od położenia równowagi. Po prawej stronie wyświetlają się słupki wartości energii kinetycznej, potencjalnej, potencjalnej sprężystości i całkowitej. Z lewej strony widoczny jest stoper, który można uruchamiać oraz zatrzymywać przyciskiem START/STOP. Dostępne są do wyboru wartości współczynnika sprężystości sprężyny: 0,5, 1 i 2 niutony na metr, oraz cztery ciężarki o różnych masach: 1, 2, 5 i 10 gramów. Współczynniki sprężystości sprężyny i ciężarki można łączyć dowolnie. Po zawieszeniu ciężarka na sprężynie można ją rozciągnąć na dowolną odległość w dół od położenia równowagi równego zero do siedemdziesięciu centymetrów. Po puszczeniu sprężyny kurczy się ona i rozciąga, wychylając ciężarek o tyle samo w górę i w dół od położenia równowagi.

W zależności od współczynnika sprężystości sprężyny, masy ciężarka oraz odległości na jaką sprężyna jest rozciągana można zaobserwować na wykresie słupkowym zmiany energii kinetycznej, potencjalnej, potencjalnej sprężystości oraz całkowitej, a także zmierzyć okres wahań wahadła z użyciem stopera.

Z obserwacji różnych kombinacji współczynnika sprężystości sprężyny, długości jej rozciągnięcia oraz masy ciężarka można zauważyć, że:

  • okres wahań wahadła zależy od masy ciężarka i współczynnika sprężystości sprężyny, ale nie zależy od odległości, na jaką sprężyna została rozciągnięta,

  • energia całkowita wahadła zależy od masy ciężarka, współczynnika sprężystości sprężyny oraz amplitudy, czyli rozciągnięcia sprężyny od położenia równowagi,

  • w stanie spoczynku wahadło z ciężarkiem posiada energię potencjalną grawitacji oraz energię sprężystości sprężyny, które są w sumie równe energii całkowitej,

  • energia kinetyczna wahadła jest największa w chwili, gdy wahadło przekracza położenie równowagi, ale nie jest ona równa energii całkowitej,

  • energia potencjalna grawitacji jest maksymalna w najwyższym punkcie wahania, przy maksymalnym ściśnięciu sprężyny,

  • energia potencjalna sprężystości osiąga swoje maksimum w najniższym punkcie wahania, przy maksymalnym rozciągnięciu sprężyny.

Polecenie 4
RlO3ULXIiC98Z
Uzupełnij obserwacje z symulacji.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 5
RTTpWtzvc36Mg
Wybierz prawidłowe dokończenie. Całkowita energia układu (ciężarka zawieszonego na nici) w czasie ruchu drgającego...
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 6
RsbGwtuyhZy2t
Łączenie par. Oceń prawdziwość stwierdzeń, zaznaczając Prawda lub Fałsz.. Energia potencjalna sprężystości zależy od masy.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zgodnie z zasadą zachowania energii, energia potencjalna jest zawsze równa podwojonej energii kinetycznej.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Laboratorium 1: Od czego zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce?

W tym laboratorium spróbujesz określić od jakich wielkości zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce. W jednym eksperymencie porównasz różne ciężarki na sznurkach o różnych długościach, a w drugim sprawdzisz różne ciężarki na sznurkach o tej samej długości.

Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

1
RO6e5TXyYb9fj
Wirtualne laboratorium nawiązujące do treści materiału.
Laboratorium: Od czego zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce?
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Interaktywne laboratorium numer jeden.

W laboratorium dostępne są dwa eksperymenty.

Eksperyment pierwszy.

Od czego zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce? Na każdej z nici, które mają różne długości, możesz zawiesić wybrany ciężarek, wychylić z położenia równowagi i zmierzyć czas wahań. Obserwuj, jak zmienia się energia każdego z wahadeł. Zaplanuj i przeprowadź eksperymenty. Zapoznaj się z problemem badawczym i zweryfikuj własną hipotezę. W formularzu zanotuj swoje obserwacje i wyniki, a następnie zapisz wnioski.

Przed nami dwa wahadła o różnych długościach sznurka, jeden krótszy, a drugi dłuższy. Na sznurkach można zawiesić ciężarki o masach 100, 200 lub 300 gramów. Pomiędzy wahadłami znajduje się stoper, którym można zmierzyć czas wahań. Pod wahadłami widać poziome słupki energii kinetycznych, potencjalnych i całkowitych dla obydwu wahadeł.

Eksperyment drugi.

Od czego zależy energia ciężarka zawieszonego na nitce? Na każdej z nici, które mają takie same długości, zawieszono różne ciężarki. Możesz zmienić długość wszystkich nici, wychylić wahadła z położenia równowagi i zmierzyć czas wahań. Obserwuj, jak zmienia się energia każdego z wahadeł. Zaplanuj i przeprowadź eksperymenty. Zapoznaj się z problemem badawczym i zweryfikuj własną hipotezę. W formularzu zanotuj swoje obserwacje i wyniki, a następnie zapisz wnioski.

Przed nami trzy wahadła o takich samych długościach sznurka, którą można zmieniać między 20 a 40 centymetrów. Na sznurkach można zawieszone są ciężarki o masach 100, 200 oraz 300 gramów. Ponad wahadłami znajduje się stoper, którym można zmierzyć czas wahań. Obok wahadeł widać pionowe słupki energii kinetycznych, potencjalnych i całkowitych dla wszystkich trzech wahadeł. Odchylając jedno z wahadeł, odchylamy wszystkie trzy pod tym samym kątem.

Laboratorium 1
R4EdI6RvngqnN
Eksperyment 1 – Próba ogólna Analiza eksperymentu: Identyfikacja aminokwasów. Problem badawczy: Czy wszystkie aminokwasy dają ten sam wynik w reakcji z ninhydryną?. Hipoteza: (Uzupełnij). Sprzęt laboratoryjny: (Uzupełnij). Odczynniki chemiczne: (Uzupełnij). Przebieg eksperymentu: (Uzupełnij) Obserwacje: (Uzupełnij) Wyniki: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij). Eksperyment 2 – Reakcja cystynowa Analiza eksperymentu: Identyfikacja aminokwasów. Problem badawczy: Czy wszystkie aminokwasy dają biały osad z octanem ołowiu(II)?. Hipoteza: (Uzupełnij). Sprzęt laboratoryjny: (Uzupełnij). Odczynniki chemiczne: (Uzupełnij). Przebieg eksperymentu: (Uzupełnij) Obserwacje: (Uzupełnij) Wyniki: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij). Eksperyment 3 – Reakcja ksantoproteinowa Analiza eksperymentu: Identyfikacja aminokwasów. Problem badawczy: Czy wszystkie aminokwasy dają ten sam wynik w reakcji ze stężonym kwasem azotowym(V)?. Hipoteza: (Uzupełnij). Sprzęt laboratoryjny: (Uzupełnij). Odczynniki chemiczne: (Uzupełnij). Przebieg eksperymentu: (Uzupełnij) Obserwacje: (Uzupełnij) Wyniki: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 7
R119QGwsGUt2o
Uporządkuj w kolejności czynności które trzeba wykonać podczas badania energii wahadła. Elementy do uszeregowania: 1. obserwacja szybkości poruszania się ciężarków., 2. wychylenie ciężarków na tę samą wysokość, 3. zbadanie masy ciężarka, 4. zawieszenie ciężarków o różnych masach na sznurkach o tej samej długości
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Laboratorium 2: Od czego zależy energia w wahadle sprężynowym?

W tym laboratorium spróbujesz określić od jakich wielkości zależy energia ciężarka zawieszonego na sprężynie. W tym eksperymencie porównasz takie same ciężarki na sprężynach o różnych współczynnikach sprężystości.

Zmierzenie czasu jednego wychylenia jest trudne, więc prościej (i dokładniej) będzie zmierzyć czas np. dziesięciu wychyleń i podzielić go przez ich liczbę, aby uzyskać okres wahadła.

1
RvlBdUhdrAqzX
Wirtualne laboratorium nawiązujące do treści materiału.
Laboratorium: Od czego zależy energia w wahadle sprężynowym?
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Interaktywne laboratorium numer dwa.

W laboratorium dostępny jest jeden eksperyment.

Od czego zależy energia w wahadle sprężynowym? Do każdej ze sprężyn podczepiony jest ciężarek, oba o tej samej masie. Możesz zmieniać współczynnik sprężystości sprężyn, wychylić wahadła z położenia równowagi i zmierzyć czas wahań. Obserwuj, jak zmienia się energia każdego z wahadeł. Zaplanuj i przeprowadź eksperymenty. Zapoznaj się z problemem badawczym i zweryfikuj własną hipotezę. W formularzu zanotuj swoje obserwacje i wyniki, a następnie zapisz wnioski.

Przed nami dwie poziome sprężyny z zamocowanymi do nich ciężarkami o masie 200 gramów. Współczynniki sprężystości sprężyn można zmieniać osobno, wybierając spośród trzech: 0,5, 1 i 2 niutony na metr. Sprężyny można wychylić wspólnie z położenia równowagi. Można wtedy zaobserwować że jedna z nich porusza się szybciej od drugiej. Zawsze szybciej wahania będą wykonywane przez sprężynę o większym współczynniku sprężystości.

Laboratorium 2
RXx1hfmMTsyPf
Eksperyment 1 Analiza eksperymentu: Przemiany energii w ruchu drgającym wahadła sprężynowego. Problem badawczy: Od czego zależy energia wahadła sprężynowego? Uwaga! W dzisiejszym eksperymencie umocujemy sprężynę w poziomie i zanidbamy tarcie ciała o podłoże. Hipoteza: (Uzupełnij). Sprzęt laboratoryjny: (Uzupełnij) Przebieg eksperymentu: (Uzupełnij) Wyniki: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij). Eksperyment 2. Hipoteza: (Uzupełnij). Sprzęt laboratoryjny: (Uzupełnij) Przebieg eksperymentu: (Uzupełnij) Wyniki: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 8
Rk2A5IDydSjDS
Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.
Na energię układu drgającego może mieć wpływ: Możliwe odpowiedzi: 1. współczynnik sprężystości sprężyny, 2. długość wahadła, 3. masa ciała, 4. amplituda
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Przykład 1

Obliczmy, jaką energię posiada tabliczka czekolady zwieszona na sprężynie o współczynniku sprężystości 0,5 Nkg, wychylona o 20 cm z położenia równowagi.

Dane:

m=100 g=0,1 kg

k=0,5 Nkg

x=20 cm=0,02 m

Szukane:

Eps=?

Ep=?

Wzór:

Eps=12kx2

Eps=12·0,5 Nkg·0,02 m2=0,0001 J

Ep=mgh=0,1 kg·0,02 m·10 ms2=0,02 J

Ec=Eps+Ep=0,0201 J

Odpowiedź

Całkowita energia potencjalna tabliczki w opisanej sytuacji wynosi 0,0201 J.

Przykład 2

Zastanówmy się teraz, jaką prędkość osiągnie ta tabliczka czekolady, przechodząc przez położenie równowagi.

Dane:

m=100 g=0,1 kg – nie mamy w treści zadania podanej masy, jednak standardowa tabliczka ma masę 100 g i taką też tutaj będziemy wykorzystywać.

Ec=0,0201 J

Szukane:

v=?

Wzór:

Ek=mv22

Po przekształceniu wzoru otrzymujemy:

v=2Ekm

Zauważmy, że energia kinetyczna w położeniu równowagi jest równa energii potencjalnej w maksymalnym wychyleniu, a więc i energii całkowitej. Możemy więc zapisać:

Ek=Ec=0,0201 J

v=2·0,0201 J0,1 kg0,063 ms

Jak widzisz, zrozumienie przemian energii w ruchu drgającym jest bardzo ważnym zagadnieniem. Widząc, jak zmienia się wartość tej energii jesteś w stanie obliczyć kilka wielkości fizycznych.