W Afryce występują rozległe obszary, na których przez cały rok jest bardzo gorąco, lecz deszcze padają tylko przez kilka miesięcy. Przez resztę roku jest bardzo sucho. Na tych terenach można czasem zobaczyć ogromne stada antylop i zebr, przemierzają je słonie i żyrafy.
Już wiesz
jakie warunki sprzyjają powstaniu lasów równikowych;
jakie wyróżniamy strefy oświetlenia Ziemi.
Nauczysz się
opisywać warunki klimatyczne sawanny;
charakteryzować pory roku na sawannie.
iTNtO2V6Vv_d5e222
1. Warunki środowiska na sawannie
W strefie międzyzwrotnikowej występuje sawanna. Słońce codziennie wznosi się tam bardzo wysoko. W rezultacie przez cały rok jest tam bardzo gorąco. Deszcze padają przez kilka miesięcy, w okresie, kiedy Słońce w południe jest najwyżej. Okres ten nazywamy porą deszczową. Rośliny mają wody pod dostatkiem, więc bujnie się wówczas rozwijają, kwitną i wydają owoce. Drugą porą roku jest pora sucha. Nadal jest gorąco, ale brakuje wody, więc roślinność częściowo zamiera aż do następnej pory deszczowej. Wody w głębokich warstwach gleby i w skałach podłoża wystarcza tylko dla nielicznych drzew i krzewów. Większość z nich zrzuca w tym okresie liście, aby nie tracić wody przez parowanie, a rośliny zielne wysychają. Jedynie w dolinach rzek pojawiają się wąskie pasy wiecznie zielonych drzew, zwane lasami galeriowymi.
Sawanny występują w Afryce na północ i na południe od lasów równikowych. Podobnie położone obszary trawiaste znajdują się także w Ameryce Południowej na północ i południe od Amazonii – na Wyżynie Brazylijskiej, równinie Gran Chaco, Nizinie Orinoko. Podobną roślinność spotykamy też w Ameryce Północnej na pograniczu Meksyku i południowych krańców USA, a także w środkowych Indiach, we wschodniej części Madagaskaru oraz w północnej i wschodniej Australii.
RN9kM5KJV8wPl1
Ilustracja przedstawia klimatogram miasta Malakal w Sudanie południowym. Ma postać diagramu słupkowego, w którym każdy słupek wskazuje wysokość opadów w kolejnych miesiącach roku, począwszy od stycznia. Najwyższe opady (170 do 180 mm) występują w lipcu i sierpniu. Z lewej na skali przedstawiono temperaturę wyrażoną w stopniach Celsjusza. Na wykresie znajduje się pozioma kreskowana linia wskazująca średnią roczną temperaturę. Czerwona linia wskazuje przebieg zmian temperatur powietrza w ciągu roku. Waha się ona od 25 w styczniu przez 30 do 23 stopni w grudniu, średnio 26°C. Z prawej skala wskazuje wielkość opadów w milimetrach.
Klimatogram przedstawiający temperaturę i wysokość opadów na sawannie. Malakal to miasto nad Nilem Białym, 9°32’N, 31°39’E, na wysokości 390 m n.p.m
R13s45p5iFRHC1
Mapa świata prezentuje występowanie sawanny na Ziemi. Sawannę oznaczono kolorem zielonym na mapie. Sawanna występują w: Afryce na północ i na południe od lasów równikowych. Ameryce Południowej na północ i południe od Amazonii, Ameryce północnej na pograniczu Meksyku i południowych krańcach USA, środkowych Indiach i północno-wschodniej Australii.
Rozmieszczenie sawann na kuli ziemskiej
RW6OkEN76KaTn1
Fotografia przedstawia krajobraz ryftu, czyli obniżenia terenu w Kenii. Z lewej w oddali znajdują się 3 szczyty górskie, przed nimi równina porośnięta wyschniętą trawą oraz częściowo niskimi krzewami.
Sawanna ma postać rozległych równin porośniętych trawami i roślinami zielnymi. Równinny krajobraz urozmaicają wzgórza i góry, które mogą być porośnięte innym typem roślinności
R4n3gkkep2u9c1
Fotografia przedstawia krajobraz sawanny. Na pomarańczowej ziemi rosną nieduże kępy traw. W tle skupisko rozłożystych akacji. Przed nimi znajduje się płytka sadzawka, przy której stoi słoń, pokryty rudym błotem. Obok kilka gazeli - zwierząt o długich nogach i smukłym ciele, ubarwione na żółtobrązowo.
Kenia, Park Narodowy Tsavo – krajobraz sawanny. Na sawannie dzięki obfitości pokarmu mogą żyć różne zwierzęta roślinożerne. One także ograniczają ilość drzew, zjadając ich siewki
RKJ3eD6Oadoj61
Fotografia przedstawia rozległy krajobraz sawanny w porze suchej. Na żółtej ziemi rosną nieliczne kępy traw, a między nimi z rzadka akacje – drzewa o wąskich pniach i koronie w kształcie parasola.
Kenia – sawanna, pora sucha. Parasolowate akacje są jeszcze zielone, ale niektóre już usychają
RaH4ZJstfXcAt1
Fotografia przedstawia krajobraz sawanny w porze deszczowej. Trawy rosną bujnie, krzewy i drzewa mają ciemnozielone liście. Z gałęzi akacji w centrum zwisają gniazda ptaków w kształcie worków.
Kenia – sawanna, pora deszczowa. Trawy bujnie rosną wokół akacji, na której wiszą ptasie gniazda
Polecenie 1
Wyjaśnij, dlaczego stada zwierząt roślinożernych sawanny często podejmują dalekie wędrówki.
Ważne!
Istotnym czynnikiem utrzymującym wygląd sawanny jest ogień. Podczas pory suchej łatwo wybuchają pożary. Przeżywają tylko te gatunki roślin, które mają rozległe systemy korzeniowe (jak trawy) lub grubą korę (jak akacje czy baobaby). Młode drzewa, które mogłyby doprowadzić do zamiany sawanny na przykład w las, ulegają wypaleniu.
Ciekawostka
W środowisku przyrodniczym nie ma wyraźnej granicy między wilgotnym lasem równikowym a trawiastą sawanną. Las stopniowo staje się coraz rzadszy, drzewa są coraz niższe, zaś między drzewami pojawia się coraz więcej traw. Stopniowo coraz więcej jest gatunków odpornych na wielomiesięczną suszę. Zanikają te, które wymagają stałej i wysokiej wilgotności.
iTNtO2V6Vv_d5e290
2. Ludzie na sawannie
Obecnie sawanny są zamieszkane, ale gospodarka ogranicza się do hodowli zwierząt i uprawy roli. Ważnym czynnikiem ekonomicznym stała się turystyka. Niegdyś do Afryki organizowano myśliwskie wyprawy – safarisafarisafari. Bogaci ludzie polowali na dzikie zwierzęta, by móc pochwalić się trofeami. W pałacach wieszano spreparowane głowy zwierząt, poroża, z kości słoniowej robiono ozdoby i leki. Doprowadziło to do ogromnego spadku liczebności dzikich zwierząt. Na szczęście w ostatnich latach udało się go zahamować. Teraz dla turystów organizuje się „bezkrwawe łowy” – safari, w czasie których zwierzęta można obserwować i fotografować w naturalnym środowisku w parkach i rezerwatach. Praca strażnika w parku narodowym lub przewodnika turystów stanowi znaczące źródło dochodu dla lokalnych społeczności.
RRPlXHMjD3QfE1
Fotografia prezentuje stado kóz wypoczywających na równinnej sawannie. Zwierzęta leżą na brązowej ziemi, wokół wyskubane kępki trawy. W tle widać górę Kilimandżaro.
Jednym z najczęściej hodowanych na sawannie zwierząt są kozy, które potrafią się wyżywić niemal na każdym terenie
R12D8Jpdi4aCD1
Fotografia prezentuje domy w wiosce masajskiej. Widoczne niskie, brązowe, budynki utworzone z patyków i błota. Z przodu znajdują się wejścia do domów, brak okien i drzwi. Przed budynkami stoją dzieci.
Kenia – wioska masajska. Typowe domostwa budowane z błota i patyków – najłatwiej dostępnych materiałów. Masajowie to lud półkoczowniczy, tzn., że co jakiś czas zmieniają miejsce pobytu
RoyKNUc5J1hDR1
Fotografia przedstawia grupę masajskich wojowników. Mężczyźni mają ciemną skórę, są owinięci kolorowymi tkaninami – brązowymi, czerwonymi, w kratę. Wielu trzyma w rękach kije lub opiera się na nich. Mają pomalowane twarze i ozdoby na krótkich włosach. Na nogach sandały i opaski. Ludzie ci są uśmiechnięci, rozmawiają ze sobą.
Masajowie to lud zajmujący się od wieków hodowlą bydła, a ostatnio także rolnictwem. Na zdjęciu wojownicy masajscy gromadzący się do rytualnego tańca
RzYce3cPUbNLZ1
Ilustracja przedstawia rysunkowy portret kobiety z plemienia Hadzabe. Ma czarne, krótkie, kręcone włosy, szeroki nos i grube wargi. Mruży oczy i brwi, patrząc w lewo. Jej skóra ma odcień cynamonu. Nie nosi ozdób.
Portret kobiety z plemienia Hadzabe
Polecenie 2
Opisz, jaki wpływ na roślinność sawanny może mieć hodowla dużych stad bydła, kóz i owiec.
iTNtO2V6Vv_d5e368
Podsumowanie
Zmiany wysokości górowania Słońca w ciągu roku mają wpływ na wielkość opadów deszczu na sawannie.
Na sawannie występują dwie gorące pory roku: sucha i deszczowa.
Niedobór wody na sawannie uniemożliwia wzrost dużej liczby drzew.
Praca domowa
Polecenie 3.1
Wykonaj plakat reklamujący turystykę na sawannach w różnych częściach świata. Zachęć turystów, prezentując ilustracje lokalnych atrakcji.
