RPtnCP1QcIaaK
Fresk przedstawia scenę z Księgi Rodzaju. Jej tematem jest danie przez Boga życia Adamowi, pierwszemu człowiekowi. Po prawej stronie obrazu ukazany jest Bóg. To starszy, siwowłosy mężczyzna z brodą. Jego postać jest ma ideale proporcje. Bóg spoczywa na rozłożystej purpurowej szacie otoczony kilkoma cherubinami. Jego lewe ramię obejmuje kobietę – to być może Ewa, która czeka w niebie na akt własnego stworzenia. Po lewej stronie ukazany jest Adam na tle zielonych ogrodów i błękitnych wód Edenu. To młody, nagi, atletycznie zbudowany mężczyzna wpół leżący na lewym boku, Prawe ramię Boga wysunięte jest w kierunku Adama, aby przekazać iskrę życia do lewej ręki i wskazującego palca Adama. Palce Boga i Adama znajdują się w bardzo niewielkiej odległości od siebie.

Harmonia głosów. Renesansowa wizja ładu w muzyce sakralnej

Michał Anioł, Stworzenie Adama, ok. 1511
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
bg‑yellow

Słownik

A cappella
A cappella

czysto wokalne wykonanie utworu.

Camerata florencka
Camerata florencka

grupa poetów, kompozytorów i teoretyków muzyki działająca we Florencji pod koniec XVI w., głosząca potrzebę odejścia od polifonii wokalnej na rzecz nowego stylu deklamacyjnego.

Cantus firmus
Cantus firmus

[łac., ‘śpiew stały’], muzyczna struktura melodyczna stanowiąca podstawę kompozycji wielogłosowej, najczęściej zapożyczona z wcześniej istniejącego utworu jedno- lub wielogłosowego, rzadziej — napisana specjalnie dla mającej powstać kompozycji.

Fauxbourdon
Fauxbourdon

technika trzygłosowa, polegająca na stosowaniu równoległych akordów w pierwszym przewrocie (akordów sekstowych).

Kancjonał
Kancjonał

zbiór pieśni kościelnych i religijnych.

Kantyczki
Kantyczki

rękopiśmienne lub drukowane zbiory pieśni religijnych, zwłaszcza kolęd, pastorałek, przeznaczone dla ludu, wydawane, zwykle bez nut, XVIII–XIX w.

Linearyzm
Linearyzm

muzyczny rodzaj polifonii, którego cechą jest nadrzędna rola linii melodycznych w stosunku do harmoniki.

Modalny system
Modalny system

system dźwiękowy oparty na stałych strukturach dźwiękowych (typach skal) oraz schematach melicznych i rytmicznych zwanych modi.

Monodia akompaniowana
Monodia akompaniowana

styl wykształcony na przełomie XVI/XVII w., w którym deklamacyjnemu śpiewowi towarzyszy akordowy akompaniament – basso continuo.

Nota contra notam
Nota contra notam

z łaciny nuta przeciw nucie; technika polegająca na tworzeniu głosów o tych samych wartościach rytmicznych.

Organum
Organum

muzyczna technika kompozytorska stosowana w początkowej fazie rozwoju wielogłosowości eur. (od IX do pocz. XIII w.), także forma dźwiękowa charakterystyczna dla muzyki tego okresu (kompozycja oparta na tej technice).

Preludium
Preludium

praeambulum, muz. początkowo krótki utwór o charakterze improwizacyjnym na organy lub lutnię, z fragmentami akordowymi i figuracyjnymi

Proprium missae
Proprium missae

części zmienne mszy, m.in. introit, offertorium.

Przeimitowanie
Przeimitowanie

Przypisanie każdemu odcinkowi tekstu słownego odrębnego motywu muzycznego, który po wyeksponowaniu w jednym z głosów, pojawia się następnie w pozostałych głosach utworu. Gdy imitacja dobiegnie końca, wprowadzona zostanie następna fraza tekstu – wraz z przypisanym jej kolejnym motywem muzycznym.

Przygrywka chorałowa
Przygrywka chorałowa

utwór organowy oparty na chorale protestanckim, grany przed śpiewaniem chorału przez wiernych.

Toni ficti
Toni ficti

dźwięki prowadzące utworzone poprzez chromatyczne podwyższenie dźwięków w ramach skal modalnych.