1
Pokaż ćwiczenia:
R1IsYKTFtysY91
Ćwiczenie 1
Dopasuj autorów do tytułów ich dzieł. Stanisław Konarski Możliwe odpowiedzi: 1. List ziemianina do sąsiada z innego województwa (1744), 2. Odezwa do panów utriusque status (1744), 3. O skutecznym rad sposobie (1761), 4. Głos wolny wolność ubezpieczający (1743), 5. Volumina legum (6 tomów, 1732–1739), 6. Anatomia Rzeczypospolitej Polskiej, synom ojczyzny ku przestrodze i poprawie tego, co z kluby wypadło (1751) Stanisław Leszczyński Możliwe odpowiedzi: 1. List ziemianina do sąsiada z innego województwa (1744), 2. Odezwa do panów utriusque status (1744), 3. O skutecznym rad sposobie (1761), 4. Głos wolny wolność ubezpieczający (1743), 5. Volumina legum (6 tomów, 1732–1739), 6. Anatomia Rzeczypospolitej Polskiej, synom ojczyzny ku przestrodze i poprawie tego, co z kluby wypadło (1751) Stanisław Poniatowski Możliwe odpowiedzi: 1. List ziemianina do sąsiada z innego województwa (1744), 2. Odezwa do panów utriusque status (1744), 3. O skutecznym rad sposobie (1761), 4. Głos wolny wolność ubezpieczający (1743), 5. Volumina legum (6 tomów, 1732–1739), 6. Anatomia Rzeczypospolitej Polskiej, synom ojczyzny ku przestrodze i poprawie tego, co z kluby wypadło (1751) Antoni Potocki Możliwe odpowiedzi: 1. List ziemianina do sąsiada z innego województwa (1744), 2. Odezwa do panów utriusque status (1744), 3. O skutecznym rad sposobie (1761), 4. Głos wolny wolność ubezpieczający (1743), 5. Volumina legum (6 tomów, 1732–1739), 6. Anatomia Rzeczypospolitej Polskiej, synom ojczyzny ku przestrodze i poprawie tego, co z kluby wypadło (1751) Stefan Garczyński Możliwe odpowiedzi: 1. List ziemianina do sąsiada z innego województwa (1744), 2. Odezwa do panów utriusque status (1744), 3. O skutecznym rad sposobie (1761), 4. Głos wolny wolność ubezpieczający (1743), 5. Volumina legum (6 tomów, 1732–1739), 6. Anatomia Rzeczypospolitej Polskiej, synom ojczyzny ku przestrodze i poprawie tego, co z kluby wypadło (1751) Stanisław Konarski Możliwe odpowiedzi: 1. List ziemianina do sąsiada z innego województwa (1744), 2. Odezwa do panów utriusque status (1744), 3. O skutecznym rad sposobie (1761), 4. Głos wolny wolność ubezpieczający (1743), 5. Volumina legum (6 tomów, 1732–1739), 6. Anatomia Rzeczypospolitej Polskiej, synom ojczyzny ku przestrodze i poprawie tego, co z kluby wypadło (1751)
111
Ćwiczenie 2

Połącz definicje w pary, a następnie odpowiedz na pytanie.

R160ne5Sri9O6
wczesnonowożytna partia polityczna, stronnictwo polityczne Możliwe odpowiedzi: 1. grupa związana wewnętrznie w danym momencie wspólnotą interesów politycznych albo nawet wspólnym programem, dążąca bądź do przejęcia władzy państwowej, bądź do zdobycia na nią wpływu. Nie miała z góry określonych struktur organizacyjnych i tworzyła ją ograniczona liczba osób, utrzymujących ze sobą kontakty osobiste. Na czele grupy stał lider, wokół którego skupiali się najbliżsi współpracownicy, decydujący o celach i taktyce., 2. grupa osób wzajemnie się popierających, działających wspólnie w celu osiągnięcia własnych korzyści, często związana wspólnymi, ciasno pojmowanymi interesami., 3. grupa nacisku organizująca się na krótki okres, aby osiągnąć konkretny cel, często skupiająca się przy lokalnych elitach władzy. Na jej czele stał lider i jego główni współpracownicy, którzy niejednokrotnie układali się z przywódcami innych ugrupowań. fakcja Możliwe odpowiedzi: 1. grupa związana wewnętrznie w danym momencie wspólnotą interesów politycznych albo nawet wspólnym programem, dążąca bądź do przejęcia władzy państwowej, bądź do zdobycia na nią wpływu. Nie miała z góry określonych struktur organizacyjnych i tworzyła ją ograniczona liczba osób, utrzymujących ze sobą kontakty osobiste. Na czele grupy stał lider, wokół którego skupiali się najbliżsi współpracownicy, decydujący o celach i taktyce., 2. grupa osób wzajemnie się popierających, działających wspólnie w celu osiągnięcia własnych korzyści, często związana wspólnymi, ciasno pojmowanymi interesami., 3. grupa nacisku organizująca się na krótki okres, aby osiągnąć konkretny cel, często skupiająca się przy lokalnych elitach władzy. Na jej czele stał lider i jego główni współpracownicy, którzy niejednokrotnie układali się z przywódcami innych ugrupowań. koteria Możliwe odpowiedzi: 1. grupa związana wewnętrznie w danym momencie wspólnotą interesów politycznych albo nawet wspólnym programem, dążąca bądź do przejęcia władzy państwowej, bądź do zdobycia na nią wpływu. Nie miała z góry określonych struktur organizacyjnych i tworzyła ją ograniczona liczba osób, utrzymujących ze sobą kontakty osobiste. Na czele grupy stał lider, wokół którego skupiali się najbliżsi współpracownicy, decydujący o celach i taktyce., 2. grupa osób wzajemnie się popierających, działających wspólnie w celu osiągnięcia własnych korzyści, często związana wspólnymi, ciasno pojmowanymi interesami., 3. grupa nacisku organizująca się na krótki okres, aby osiągnąć konkretny cel, często skupiająca się przy lokalnych elitach władzy. Na jej czele stał lider i jego główni współpracownicy, którzy niejednokrotnie układali się z przywódcami innych ugrupowań.
R1AnwpPZvMEc9
(Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj polecenia.

Pamiętnik Michała Adama Śliźnia (1691−1752)

1733. In Septembris [we wrześniu] na elekcją znów byłem pierwszym posłem z powiatu słonimskiego. […]

1735. Zostałem pułkownikiem petyhorskim znaku j.o. książęcia jm. Wiśniowieckiego, wojewody wileńskiego, hetmana wielkiego WKsL. […] I tegoż roku in Augusti [w sierpniu] będąc z tymże książęciem w Wilnie zostałem posłem z województwa smoleńskiego na sejm pacificationis [pacyfikacyjny] do Warszawy, ale sejm ten nie doszedł.

1736. Na sejm powtórny pacificationis zostałem znów posłem z powiatu słonimskiego, który sejm w Warszawie doszedł, i byłem na tymże sejmie deputatem do konstytucji z WKsL, jako jest i w konstytucji tegoż sejmu pacificationis. […]

1738. Na sejm ordynaryjny warszawski znów zostałem posłem powiatu słonimskiego. […] Ten sejm nie doszedł.

1740. Na sejm ordynaryjny [zwyczajny] warszawski znów zostałem posłem z województwa inflanckiego. I ten sejm nie doszedł.

1744. Na sejm ordynaryjny grodzieński zostałem posłem województwa inflanckiego i ten nie doszedł. […]

1750. Na sejm ekstraordynaryjny warszawski syn mój starszy jm. pan Stefan Ślizień, podkomorzy słonimski, z Słonima został posłem, lecz ten sejm nie doszedł […].

1752. Na sejm ordynaryjny […] grodzieński znów zostałem z Słonima posłem i deputatem do konstytucji z prowincji WKsL naznaczony byłem. Ale i ten sejm przez pana Morskiego, posła sochaczewskiego, zerwany pod laską jw. J[m]. pana Massalskiego, starosty grodzieńskiego, hetmańskiego syna.

Notka biograficzna:

Michał Adam Ślizień (1691−1752) − podkoniuszy Wielkiego Księstwa Litewskiego, starosta krewski. Wywodził się ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej z powiatu słonimskiego, właścicieli Dziewiątkowicz. Był synem Stefana Jana Śliźnia, podstarościego (od 1681 r.), pisarza ziemskiego oszmiańskiego (od 1683 r.), a ostatecznie referendarza Wielkiego Księstwa Litewskiego (od 1705 r.). Jego matką była Zofia Kociełłówna (Kotłówna), siostra znanego przywódcy republikantów litewskich Michała Kazimierza Kociełła (Kotła). Michał Adam Ślizień również utrzymywał ścisłe związki z republikantami.

2 Źródło: Pamiętnik Michała Adama Śliźnia (1691−1752), [w:] Dymitr Wyćko, Silva rerum z XVIII wieku z pamiętnikiem Michała Adama Śliźnia (1691−1752) ze zbiorów Biblioteki Narodowej Białorusi w Mińsku, „Zapiski Historyczne”, 75, nr 3, 2010, s. 106–109.
R1XGLf9QPyB8S
Uporządkuj informacje dotyczące źródła. Data powstania Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach Autor Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach Typ źródła Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach Język dokumentu Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach Miejsce przechowywania rękopisu Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach Pochodzenie rękopisu Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach Wersja drukowana Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach Opracowanie wersji drukowanej Możliwe odpowiedzi: 1. Michał Adam Ślizień, 2. pamiętnik, 3. Biblioteka Narodowa Białorusi w Mińsku, 4. Dymitr Wićko, 5. „Zapiski Historyczne”, 75 (rocznik), 2010 (rok wydania), 3 (numer), 6. między 1740 a 1752 r., 7. polski, 8. Archiwum rodzinne Śliźniów w Dziewiątkowiczach
R1P7bRSfXSQi7
Zaznacz informacje, które można ustalić wyłącznie na podstawie źródła. Możliwe odpowiedzi: 1. Za panowania Augusta III jedynie jeden sejm zakończył się uchwalaniem ustaw., 2. W czasie, gdy w Rzeczpospolitej posłowie dyskutowali o reformie wojska, w Europie toczyła się wojna o sukcesję austriacką (1740‒1748)., 3. Sejmiki w Rzeczpospolitej odbywały się latem., 4. Autor należał do szlachty litewskiej., 5. Autor sympatyzował z partią Potockich., 6. Michał Adam Ślizień miał negatywny stosunek do dworu., 7. Jedynie jeden sejm spośród tych, na które posłował Michał Adam Ślizień, zakończył się uchwaleniem ustaw.
211
Ćwiczenie 4

Zapoznaj się z fragmentem tekstu Stanisława Konarskiego i odpowiedz na pytania.

Stanisław Konarski O skutecznym rad sposobie [1763‒1764]

Pytam Cię […] ktożkolwiek to czytać raczysz […] czyli masz doprawdy za żadnej wątpliwości niepodległą rzecz tę, że nam sejmów koniecznie potrzeba? że bez sejmów stać wolność i rząd Polski żadną miarą nie może? że żadnym potrzebom i nieszczęściom publicznym bez sejmów nigdy radzić i zabiec nie można? Bo jeżeli wątpisz jeszcze cokolwiek o tym, że do stałości i rządu tej Rzeczypospolitej są koniecznie potrzebne sejmy? to ja więcej z Tobą nic do mówienia nie mam. […] Cóż ty tedy rozumiesz tej najpierwej i najbardziej potrzebnego ojczyźnie? […] Że na przykład poprawy w administrowaniu sprawiedliwości Ojczyźnie essencjalnie [koniecznie] potrzeba? A ja mówię, że sejmu na tę poprawę potrzeba. Ty mi rzeczesz, że naprzód siły  i obrony dla bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego ojczyźnie potrzeba? A ja mówię, że sejmu na tej opatrzenie i ustanowienie obrony potrzeba. Ty mówisz, że dochodów publicznych na tak wielkie ekspensa do zbyt szczupłego skarbu Rzeczypospolitej przyczynić i zregulować potrzeba? A ja mówię, że sejmu na to skarbu przyczynienie i zregulowanie potrzeba. Ty mówisz, że niewolnicze i ciężkie pogłówne znieść a insze znośniejsze i łatwiejsze podatki uchwalić potrzeba? A ja mówię, że sejmu na to zniesienie, na to uchwalenie potrzeba. Ty mówisz, że najpierwej tak szkaradną monetę poprawić, lepszą wprowadzić, mennicę otworzyć, złej monecie wstępu do kraju skutecznie zabronić  potrzeba? A ja mówię, że sejmu na tę poprawę monety, na zabronienie złej, na otwarcie mennicy, na wynalezienie środków, jak ją utrzymać, potrzeba.

1 Źródło: Stanisław Konarski, O skutecznym rad sposobie [1763‒1764], red. Henryk Olszewski, Kraków 1989, s. 65.
RZTzoPtZmDrEV
Głównymi odbiorcami tekstu Stanisława Konarskiego byli: Możliwe odpowiedzi: 1. mieszczanie, 2. chłopi, 3. szlachcice
R1bmPyPTXIX1e
(Uzupełnij).
RHWJQxNx4pIbA
Na podstawie tekstu źródłowego, wpisz w odpowiednie miejsca tabeli reformy, które mogły uchwalić sprawnie funkcjonujące sejmy. Bezpieczeństwo Tu uzupełnij Finanse publiczne Tu uzupełnij Wymiar sprawiedliwości Tu uzupełnij
RvcRXjWdVC3BA
(Uzupełnij).
2
Ćwiczenie 5
R5xfbVPskXoqA
Przenieś stwierdzenia charakteryzujące polskie stronnictwa polityczne do odpowiednich kategorii. Potoccy (republikanci, patrioci) Możliwe odpowiedzi: 1. prosascy, 2. profrancuscy, 3. propruscy, 4. prorosyjscy, 5. antysascy, 6. wyznawcy ideałów sarmackich, 7. zwolennicy reform na wzór rozwiązań zachodnich (zwłaszcza angielskich i holenderskich), 8. skupieni wokół marszałka nadwornego koronnego, 9. antyrosyjscy Czartoryscy (Familia) Możliwe odpowiedzi: 1. prosascy, 2. profrancuscy, 3. propruscy, 4. prorosyjscy, 5. antysascy, 6. wyznawcy ideałów sarmackich, 7. zwolennicy reform na wzór rozwiązań zachodnich (zwłaszcza angielskich i holenderskich), 8. skupieni wokół marszałka nadwornego koronnego, 9. antyrosyjscy Kamaryla Jerzego Augusta Mniszcha Możliwe odpowiedzi: 1. prosascy, 2. profrancuscy, 3. propruscy, 4. prorosyjscy, 5. antysascy, 6. wyznawcy ideałów sarmackich, 7. zwolennicy reform na wzór rozwiązań zachodnich (zwłaszcza angielskich i holenderskich), 8. skupieni wokół marszałka nadwornego koronnego, 9. antyrosyjscy
21
Ćwiczenie 6
Rvod5UjIBU40v
Na podstawie notek biograficznych, wpisz we właściwym miejscu nazwę stronnictwa, do którego należała dana postać. Antoni Potocki (1702−1766) − herbu Pilawa, wojewoda bełski, wielokrotny poseł na sejmy. Był synem Aleksandra Jana, wojewody smoleńskiego i jego drugiej żony Teresy, córki Aleksandra Tarły, kasztelana zawichojskiego. Wychowywał się pod okiem wuja, prymasa Teodora Potockiego, z którego inicjatywy pod koniec lat 20. XVIII w. zaczął współpracę z francuskimi dyplomatami, kontynuując ją niemal do końca swojej politycznej kariery. Po śmierci Augusta II, w czasie wolnej elekcji, poparł kandydaturę Stanisława Leszczyńskiego. W czasie wojny o sukcesją polską (1733−1736), Rosja zajęła ziemie Antoniego Potockiego oraz wzięła w niewolę jego 6-letniego synka. Po tym, jak sejm pacyfikacyjny (1736) uznał władzę Augusta III, Potocki pozostał jednym z głównych działaczy opozycji antykrólewskiej. Szukał pomocy we Francji i w Prusach. Nawoływał do reform, zwłaszcza do aukcji wojska, jednak konsekwentnie przyczyniał się do zrywania lub rozchodzenia się sejmów (otrzymywał za to pensje od dworów francuskiego i pruskiego). Chociaż przez chwilę układał się z saskim pierwszym ministrem Henrykiem Brühlem, to przez większość życia pozostawał jego zajadłym przeciwnikiem. Po wybuchu wojny siedmioletniej (1756), kiedy doszło do zbliżenia między Francją a Austrią i Rosją, relacje Potockiego z Wersalem uległy osłabieniu. W swoich tekstach publicystycznych nawoływał do reform w oparciu o partię Potockich, pochlebnie wyrażał się o reformach zaproponowanych przez Stanisława Konarskiego w „O skutecznym rad sposobie”. Tu uzupełnij Stanisław Poniatowski (1676−1762) − herbu Ciołek, generał w służbie króla szwedzkiego Karola XII, podskarbi wielki litewski, wojewoda mazowiecki, kasztelan krakowski, ojciec ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Był synem Franciszka i Heleny z Niewiarowskich. W młodości służył w wojsku Michała Sapiehy. W czasie Wielkiej Wojny Północnej (1700‒1721) służył w armii szwedzkiej, przyłączając się do zwolenników Stanisława Leszczyńskiego. W ostatniej fazie konfliktu działał na rzecz porozumienia rosyjsko-szwedzkiego i pośredniczył w kontaktach między Stanisławem Leszczyńskim a Augustem II. W 1719 r. został zwolniony ze służby szwedzkiej i przystąpił do budowy swojej pozycji w Rzeczpospolitej. W 1720 r. poślubił siostrę Michała i Augusta Czartoryskich, Konstancję. W tym czasie współpracował z dworem, licząc na nominację na urząd hetmana wielkiego koronnego, jednak nigdy nim nie został. W latach 30. Stanisław Poniatowski zaczął się dystansować od dworu. Po śmierci Augusta II poparł kandydaturę Stanisława Leszczyńskiego na króla Rzeczpospolitej. W 1740 r. ponownie zbliżył się do dworu, planując przy poparciu króla przeprowadzić aukcję wojska, poprawić sytuację mieszczaństwa i wprowadzić reformy podatkowe. Około połowy XVIII w. aktywność polityczna Poniatowskiego uległa osłabieniu. Prawdopodobnie zdał sobie wówczas sprawę, że w ówczesnych realiach nie uda się przeprowadzić reform na sejmach. Odtąd popierał współpracę Rzeczpospolitej z Rosją i Wielką Brytanią. Tu uzupełnij
R17xvW67Pk7tY
Zaznacz zdania prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. Antoni Potocki i Stanisław Poniatowski wywodzili się z rodzin szlacheckich., 2. Obie postacie należały do tego samego pokolenia., 3. Antoni Potocki i Stanisław Poniatowski byli przeciwnikami politycznymi., 4. Na przynależność partyjną obu mężczyzn wpływ miały przekonania, osobiste doświadczenia i koneksje rodzinne.
311
Ćwiczenie 7

Zapoznaj się ze źródłami A i B, a następnie odpowiedz na pytania z nimi związane.

Źródło A

Antoni Potocki Wojewoda bełski, do panów utriusque status, Lwów 5 sierpnia 1744

JO.JW. Panom, na teraźniejszy zgromadzonym sejmik, uniżoności mojej to, co według Boga, sumienia i poprzysiężonych senatorskich obowiązków do nas każdego należy, przełożyć i wielkim ich zdaniom podać nie zaniedbywam. […] Rzecz wprawdzie przytrudna, lecz nie cale niepodobna, byleśmy tylko oddaliwszy wszelkie na stronę prywaty, które najszkodliwszą zwykły bywać dobra pospolitego przeszkodą i zarazą, zważyć gruntownie i pilnie chcieli nieszczęśliwy stan [Rzeczpospolitej] naszej. Miast ruina jest tak powszechna i znaczna w całej Polsce i W[ielkim] Ks[ięstwie] Lit[ewskim], że wyjąwszy jednę Warszawę, inne najprzedniejsze po większej części wierutnej łotrów jaskini przyrównane być mogą […]. [Postronne narody] nas mają, po prawdzie pisząc, za naród gruby i niemiłosierny, mniemając, że mieszczanie u nas i poddani gorzej są traktowani, niż gdzieindziej niewolnicy; wybilibyśmy tem samem złą o nas opinię, handel by do większej przyszły doskonałości. Którą to prerogatywę miast tak by opisać należało prawem, żeby miasta wszystkie [ważniejsze] swoich na sejmy posłów miewały […], to każdemu być musi wiadomo, że teraźniejsza wojska naszego koronnego i W[ielkiego] Ks[ięstwa] Lit[ewskiego] liczba wystarczyć żadną miarą nie może […]. Nie piszę, uchowaj Boże, nad to, abym miał i pomyśleć o zniesieniu liber[um] veto, tylko o to upraszam, żeby każdy chciał go wziąć w rzeczywistej jego istności […]. Bronić tego, co by się przeciwko prawu ojczystemu, wierze św[iętej] i wolności prawdziwej dziać miało, nic słuszniejszego, nic chwalebniejszego być nie może; ale rwać dlatego sejmy i sejmiki, jest to psuć zbawienie publiczne i wyzuwać [Rzeczpospolitą] z jej istoty […]; na co mi się ten zdaje sposób najprzyzwoitszy: wniesie kto materią prawu przeciwną, wolność naruszającą, wolno posłowi czyli senatorowi na sejmie, szlachcicowi na sejmiku odezwać się z wolnem zabronieniem i zaraz pokazać prawo, któremu ta materia jest przeciwna, czego gdy dowiedzie tak gruntownie, odrzucić ją należy, a do innych przystąpić, z prawem się zgadzających, i tak dalsze kontynuować w ojczyźnie obrady.

3 Źródło: Antoni Potocki, Wojewoda bełski, do panów utriusque status, Lwów 5 sierpnia 1744, [w:] Mieczysław Skibiński, Europa a Polska w dobie wojny o sukcesyę austryacką w latach 1740–1745. Dokumenty, t. 2, s. 176–181.

Źródło B

Stanisław Poniatowski List ziemianina do pewnego przyjaciela z inszego województwa

Mamy czas, mamy sposobność, możemy łatwo dokazać i wyrobić wszystko, czego tylko własna nasza żąda po Nas szczęśliwość i konserwacja, byleśmy należytej przyłożyli pilności, byleśmy takie brali przed się sposoby, które Nam do ręku przezorna nad opłakanym teraz Stanem Rzeczypospolitej, nad umniejszoną znacznie Narodu Naszego sławą podać może uwaga. Nadchodzi Sejm ordynaryjny [zwyczajny], przybliża się czas sejmików poselskich; jeżeli tamten będziemy chcieli, jako nie wątpię, skutecznie dla dobra pospolitego utrzymać, tu pierwej trzeba o przyzwoitych do tego końca środkach, szczerze i rzeźwo pomyśl[e]ć. Niedawno zajęty w sąsiedztwie naszym wojenny pożar, taką przyznam się, ogarnął mię bojaźnią, że z niej dotychczas [wyjść] nie mogę; uważając, w jakiej jesteśmy słabości, w jakim, że tak rzekę, niedbalstwie i zaspaniu, bez wojska, bez pieniędzy, bez rady, zgoła, bez wszystkiego, cokolwiek do bezpieczeństwa i zachowania kraju należy. […] Na co, że jeden tylko dostateczny jest sposób, znaczna aukcja wojska, jako rzecz wątpliwości nie podległa, tak ją też najprędzej do skutku przyprowadzić należy; inaczej, mocniejsi zawsze nami rządzić, zawsze nam prawa dawać i przepisywać będą. Postanówmy cło generalne, nie tylko od zboża, i co ziemia nasza rodzi, ale też od wszelkich inszych towarów […]. Najwięcej zaś powinniśmy uważać, że jako wielkość handlów i mnóstwo handlujących, w każdym państwie obfitości, dostatków, a stąd publicznego szczęścia jedyną prawie są przyczyną, tak ułatwiać dobremi sposobami wszelkie w naszym kraju [handle] roztropność każe; w czym żeśmy się wcale przeciwnie dotychczas sprawowali, dlatego też i mało kupców jest, […] a stąd upadek miast, ubóstwo ludzi, i wielka Rzeczpospolitej następuje szkoda. […] to tylko zachowawszy pomiarkowanie, ażeby od towarów, które wchodzą do kraju, więcej, od tych zaś, co się wypro[wa]dzają, mniej płacono. Czy nie mógłby przy tej okoliczności tak szkodliwy dobru pospolitemu zwyczaj zrywania sejmów, na który wszyscy się powszechnie i słusznie skarżemy, i który nas na koniec o zgubę przyprowadzi, czy nie mógłby mówię, być rozumnie naprawiony? […] Ta zaś materia aukcji wojska, jako już determinowana na sejmikach, a żeby na sejmie koniecznie stanęła, i oraz aby żaden poseł sejmu rwać się nie ważył, dołożyć y obostrzyć w instrukcjach potrzeba. Nie masz tu nic przeciwko wolności, nie będzie ta źrenica, jak ją nazywamy, bynajmniej obrażona; liberum veto, które ja wielce szanuję i poważam, w swojej mocy, jak należy, zostanie; temu tylko zabiec życzę, co jest abusus libertatis [nadużyciem wolności].

4 Źródło: Stanisław Poniatowski, List ziemianina do pewnego przyjaciela z inszego województwa, 1744 r., dostępny w internecie: polona.pl.
RiUYw0i083zgc
Łączenie par. Zaznacz odpowiednie komórki tabeli, jeżeli dane stwierdzenia dotyczą źródeł A i/lub B.. Autor zwraca się do szlachty, która wybierze przedstawicieli na sejm w 1744 r.. Możliwe odpowiedzi: A, B. Autor odwołuje się do patriotyzmu odbiorców.. Możliwe odpowiedzi: A, B. Autor popiera zwiększenie liczebności wojska.. Możliwe odpowiedzi: A, B. Autor dostrzega słabą pozycję mieszczaństwa.. Możliwe odpowiedzi: A, B. Autor występuje przeciwko liberum rumpo (łac. wolne zrywam).. Możliwe odpowiedzi: A, B
R1TwfXo8M8kER
(Uzupełnij).
R1BgydZchkKGf
(Uzupełnij).
R1JyqXqTET760
(Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 8
R1KkxHrLKc4y2
(Uzupełnij).