1
Pokaż ćwiczenia:
REuSVDKbTGfm01
Ćwiczenie 1
Czym są uniwersalia? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. Uniwersalia są to powszechniki, które są odpowiednikami nazw i pojęć ogólnych, mające wszystkie i tylko wspólne cechy ich desygnatów., 2. Uniwersalia są to cechy samodzielnie bytującego podmiotu, bez których dana rzecz nadal pozostaje sobą., 3. Uniwersalia są to pojęcia ogólne, stanowiące rezultat myślowego wyodrębniania pewnych cech danego przedmiotu.
RDzfNiSV4gCHQ1
Ćwiczenie 2
Nazwij przedstawione poniżej stanowisko. Zaznacz właściwy element tekstu. Nie istnieje nic poza rzeczami jednostkowymi, powszechniki więc są jedynie wytworami mowy – wyrazami. „Człowiek jako taki” to jedynie nazwa, a nie rzeczywisty byt, istniejący w przyrodzie. Stanowisko to można nazwać nominalizmem realizmem.
RYgtCQAqV4p431
Ćwiczenie 3
nominalizm Możliwe odpowiedzi: 1. Nie można pomyśleć o człowieku, który nie miałby pewnych cech wyglądu. W związku z tym nie może istnieć w umyśle człowiek „w ogóle”. Człowiek istniejący w umyśle musiałby bowiem mieć nieskończoną ilość cech, a to jest niemożliwe., 2. Mam w umyśle ogólne i ścisłe pojęcie człowieka. Skoro jest ono w umyśle, to musi mieć swoje źródło w idealnej rzeczywistości pozaumysłowej. W świecie materialnym nie spotkam idealnego pod każdym względem człowieka, więc to nie doświadczenie świata materialnego jest jego źródłem. realizm pojęciowy Możliwe odpowiedzi: 1. Nie można pomyśleć o człowieku, który nie miałby pewnych cech wyglądu. W związku z tym nie może istnieć w umyśle człowiek „w ogóle”. Człowiek istniejący w umyśle musiałby bowiem mieć nieskończoną ilość cech, a to jest niemożliwe., 2. Mam w umyśle ogólne i ścisłe pojęcie człowieka. Skoro jest ono w umyśle, to musi mieć swoje źródło w idealnej rzeczywistości pozaumysłowej. W świecie materialnym nie spotkam idealnego pod każdym względem człowieka, więc to nie doświadczenie świata materialnego jest jego źródłem.
RT2McHYnwkuDo2
Ćwiczenie 4
Zaznacz poprawne twierdzenia kolorem zielonym, zaś niepoprawne kolorem czerwonym. Konceptualizm jest radykalną wersją nominalizmu. Radykalny realizm pojęciowy był stanowiskiem prezentowanym przez Platona. Umiarkowany realizm zakłada, że realne istnienie uniwersaliów jest wątpliwe. Fenomenologia stoi na stanowisku nominalistycznym. Idealne obiekty platońskie nazywano „uniwersaliami”, „przedmiotami ogólnymi”lub „powszechnikami”.
2
Ćwiczenie 4
R10WdxrfXZm9A
Konceptualizm jest radykalną wersją nominalizmu. Radykalny realizm pojęciowy był stanowiskiem prezentowanym przez Platona. Umiarkowany realizm zakłada, że realne istnienie uniwersaliów jest wątpliwe. Fenomenologia stoi na stanowisku nominalistycznym. Idealne obiekty platońskie nazywano „uniwersaliami”, „przedmiotami ogólnymi” lub „powszechnikami”. (Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 5

Uzupełnij mapę myśli w taki sposób, by przedstawiała wymienione w lekcji stanowiska w sporze o uniwersalia.

REgSXLD6ms0vT21
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: spór o uniwersalia
    • Elementy należące do kategorii spór o uniwersalia
    • Nazwa kategorii: Realizm pojęciowy
      • Elementy należące do kategorii Realizm pojęciowy
      • Nazwa kategorii: skrajny realizm pojęciowy
        • Elementy należące do kategorii skrajny realizm pojęciowy
        • Nazwa kategorii:
        • Nazwa kategorii:
        • Koniec elementów należących do kategorii skrajny realizm pojęciowy
      • Nazwa kategorii:
        • Elementy należące do kategorii
        • Nazwa kategorii: samoistny byt jest atrybutem rzeczy jednostkowych
        • Nazwa kategorii:
        • Koniec elementów należących do kategorii
        Koniec elementów należących do kategorii Realizm pojęciowy
    • Nazwa kategorii: Nominalizm
      • Elementy należące do kategorii Nominalizm
      • Nazwa kategorii: konceptualizm (nominalizm umiarkowany)
        • Elementy należące do kategorii konceptualizm (nominalizm umiarkowany)
        • Nazwa kategorii:
        • Nazwa kategorii:
        • Koniec elementów należących do kategorii konceptualizm (nominalizm umiarkowany)
      • Nazwa kategorii:
        • Elementy należące do kategorii
        • Nazwa kategorii: pojęcia ogólne są tylko wyrazami
        • Nazwa kategorii:
        • Koniec elementów należących do kategorii
        Koniec elementów należących do kategorii Nominalizm
      Koniec elementów należących do kategorii spór o uniwersalia
RKoLYN7KB4F7W2
(Uzupełnij).
2
Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z fragmentem utworu Ordinatio Wilhelma Ockhama i wykonaj polecenia.

Wilhelm Ockham Ordinatio

O powszechniku:
Wszelako twierdzę, że powszechnik nie jest czymś realnym posiadającym istnienie realne, ani w duszy, ani poza duszą, lecz ma tylko istnienie myślne w duszy. A jest on pewnym obrazem posiadającym istnienie w bycie myślnym takie, jakie ma rzecz poza [duszą] w bycie realnym. Tłumaczę to zaś następująco: intelekt widząc pewną rzecz poza duszą tworzy podobną rzecz w myśli w ten sposób, że gdyby [intelekt] miał zdolność tworzenia, jak ma zdolność wymyślania, to mógłby stworzyć rzecz istniejącą realnie i byłaby [owa rzecz] jedynie a priori numerycznie różna od rzeczy poza [duszą]. I byłoby podobnie, wyrażając się analogicznie, jak jest z twórczością artysty. Gdy bowiem artysta widzi dom lub budowlę [istniejącą] poza duszą, tworzy w swojej duszy podobny dom i później buduje podobny poza [duszą] a jest on tylko numerycznie różny a priori [od pierwszego domu]. Dlatego w zdaniu [przytoczonym wcześniej] obraz w umyśle z oglądania pewnej rzeczy poza duszą byłby jednym wzorem. Bowiem, jak dom zmyślony stałby się wzorem dla artysty, jeśli wyobrażający go sobie miałby zdolność stworzyć go [dom] w rzeczywistości, tak tamten obraz byłby wzorem, dla tego, który go [obraz] tworzy. Obraz ów może być nazwany powszechnikiem, ponieważ jest wzorem i bez znaczenia jest rozważanie wszystkich rzeczy jednostkowych poza [duszą]. Dlatego ten [obraz] poprzez podobieństwo w istnieniu myślnym, może zastępować rzeczy, które mają podobne istnienie poza intelektem. W ten sposób powszechnik nie jest rezultatem generalizowania, lecz abstrakcji, i nie jest niczym innym jak tylko obrazem rzeczy.

[...] Podobnie, właściwie wszyscy odróżniają intencje drugie od intencji pierwszych, nie nazywając intencji drugich innymi realnymi jakościami w duszy. Tak więc jeśli nie istnieją realnie poza [duszą], mogą istnieć tylko myślnie w duszy. Twierdzę ponadto, że ów obraz jest tym, co najpierw i bezpośrednio jest nazywane pojęciem „powszechnym” i posiada naturę przedmiotu myślnego. Jest także tym, co bezpośrednio oznacza akt intelektualny, kiedy żadna rzecz jednostkowa nie jest poznawana, gdyż jest [on] taki w istnieniu myślnym, jaka jest jednostkowa rzecz w istnieniu realnym. Tym samym z natury swojej może zastępować te rzeczy jednostkowe, do których jest w pewien sposób podobny. [...] Twierdzę więc, że tak jak wypowiedziane słowo jest powszechnikiem i rodzaj i gatunek, lecz tylko poprzez konwencję, tak również pojęcie, jak obraz i abstrakcja z rzeczy jednostkowych poznanych uprzednio jest powszechnikiem ze swej natury.

wil Źródło: Wilhelm Ockham, Ordinatio, Oxford 1956.
RKL8rkD9jypYS
A. Jakie stanowisko w sporze zajmuje Ockham? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. nominalizm, 2. realizm pojęciowy
R13eKnCXZouRP
(Uzupełnij).
3
Ćwiczenie 7

Przeczytaj fragment tekstu Piotra Abelarda  i wykonaj polecenia.

Zapoznaj się z fragmentem tekstu Piotra Abelarda  i wykonaj polecenia.

Piotr Abelard Rozprawa o pojęciach ogólnych

[Pojęcie] nie potrzebuje także realnie istniejących przedmiotów, ponieważ umysł równie dobrze potrafi wytworzyć sobie ideę rzeczy istniejących, jak i nieistniejących, materialnych, jak i niematerialnych, przeszłych przez przypomnienie, przyszłych przez przewidywanie. Niekiedy może zmyślić nawet ideę rzeczy nigdy niespotykanych, jak na przykład centaury, chimery, latające smoki, syreny i wiele innych dziwów.

abe Źródło: Piotr Abelard, Rozprawa o pojęciach ogólnych, [w:] Barbara Markiewicz, Od filozofów jońskich do Pascala. Wybór tekstów, Warszawa 1999, s. 122.
RwkOSL70WY1As
A. Jakie stanowisko w sporze zajmuje Piotr Abelard? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. nominalizm, 2. realizm pojęciowy
R1MMOvDR7iNHq
(Uzupełnij).

Praca domowa

31
Ćwiczenie 8

Napisz esej, w którym przedstawisz swoje stanowisko w sporze o uniwersalia. Poza własną argumentacją posłuż się twierdzeniami przedstawionych w lekcji  filozofów.

R9Txu7d8CptVF
(Uzupełnij).