1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1

Przeanalizuj poniższy fragment wywiadu przeprowadzonego z jednym z działaczy Solidarności Bogdanem Lisem i zaznacz, które zdania są fałszywe, a które prawdziwe.

1

Bogdan Lis był wiceprzewodniczącym Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Zanim jednak powstał MKS, współorganizował strajk w Gdańskich Zakładach Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor”.

Bogdan Lis (BL): – „Elmor” był jednym z tych zakładów na wybrzeżu, który był najlepiej zorganizowany, jeżeli chodzi o działalność opozycji wówczas demokratycznej.

Bogdan Lis jeszcze przed 1980 r. razem z Andrzejem Gwiazdą organizował w „Elmorze” Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża, które odegrały istotną rolę w wydarzeniach Sierpnia.

BL: – Oficjalne związki zawodowe, część rad zawodowych, nawet do 80% była opanowana przez działaczy WZZ. Ja byłem wiceprzewodniczącym rady zakładowej. Gdy stocznia zastrajkowała, naturalną rzeczą było, że my do tego strajku się przyłączymy. Nie wiedzieliśmy jeszcze, co się będzie dalej działo, jakie inne zakłady do strajku przystąpią, ale my na pewno.

Współorganizator strajku w stoczni Bogdan Borusewicz mówi, że w chwili wybuchu protestu 14 sierpnia działacze wolnych związków zawodowych, rozsiani po różnych zakładach, wiedzieli, co mają robić.

Bogdan Borusewicz (BB): – Alina jak zobaczyła przez okno, że idzie demonstracja, natychmiast wiedziała, że ma zadzwonić do Kuronia, a potem rzucić to wszystko, zebrać jedzenie. Kołodziej jak się dowiedział, to wiedział, że ma też u siebie zorganizować. Gwiazda, Lis i inni wiedzieli, że mają zrobić strajk w „Elmorze” i przyjść do Stoczni Gdańskiej.

BL: – Całą noc po rozpoczęciu strajku przez Stocznię Gdańską byliśmy na Zaspie w mieszkaniu kolegi. Ja, Alina Pieńkowska, Andrzej Gwiazda przygotowywaliśmy listę postulatów, które zgłosimy jako „Elmor” do naszej dyrekcji i do Zjednoczenia. Zresztą później część tych postulatów „Elmoru” trochę przeformułowana znalazła się w 21 postulatach MKS‑u. Gdy przyszliśmy do zakładu pracy rano, już ludzie wiedzieli wcześniej i kierownictwo też wiedziało, że będzie strajk, że my do tego strajku doprowadzimy, także nie było to dla nikogo zaskoczeniem. Powołaliśmy komitet strajkowy […]. Podjęte zostały rozmowy z dyrekcją. Ja, Jan czy Gwiazda zostaliśmy oficjalnie oddelegowani przez komitet do Stoczni Gdańskiej jako przedstawiciele MORS. Wtedy było wiadomo, że strajkuje bodajże pięć czy sześć zakładów pracy, w tym komunikacja. Byłem szczęśliwy. Oczywiście że wiedziałem, że jest niebezpieczeństwo, szczególnie jak strajk rósł w siłę, czyli jak już było 20 zakładów, 27, 80, 120 to już wiedzieliśmy wtedy, że zrobiliśmy takie wielkie kuku, jak ja to zawsze mówiłem, władzy, że my mamy tylko jedno wyjście. Wygrać ten strajk, bo jak przegramy, to pójdziemy albo do piachu gdzieś tam po jakimś czasie, albo nas wywiozą. Tak myśleliśmy po prostu.

16 sierpnia, gdy do protestu dołączały kolejne trójmiejskie zakłady, komitet strajkowy w stoczni zakończył strajk, bo dyrekcja postanowiła częściowo spełnić jego żądania. Wtedy właśnie stery na chwilę przejął „Elmor”.

BL: – Zależało nam na kontynuowaniu strajku w „Elmorze”, więc szybko wróciliśmy do „Elmoru”, zrobiliśmy wiec przed budynkiem dyrekcji, informując o tym, że jeżeli stocznia uzyskała swoje, to my też musimy swoje uzyskać i w związku z tym powołujemy do życia Międzyzakładowy Komitet Strajkowy.

c1 Cytat za: artykuł Bogdan Lis: mało kto ma okazję przeżyć coś takiego; 36. rocznica Sierpnia ’80, Polskie Radio, Jedynka, 2015.
R1AJUUEdN8voW
Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża, które współorganizował, odegrały ważną rolę w wydarzeniach sierpnia 1980 r. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Strajkującym towarzyszył głównie strach, czasem paraliżujący ich działania. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Strajk sierpniowy był zaskoczeniem dla wielu zakładów przemysłowych, władzy i administracji. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W strajki sierpniowe zaangażowani byli wyłącznie ludzie zatrudnieni w Stoczni Gdańskiej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Działacze stronili od utrzymywania kontaktów z władzą państwową. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W pierwszym okresie strajków główną grupą strajkujących byli robotnicy. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 2

Poniższe zdjęcie przedstawia bramę nr 4 Stoczni Gdańskiej podczas strajków sierpniowych. Ze względu na bliskość budynków administracji oraz dogodne połączenie komunikacyjne uważana była ona za główne wejście do stoczni. Odegrała ważną rolę podczas strajków w latach 1970–1980: w 1970 r. stoczniowców opuszczających tędy zakład pracy ostrzelało wojsko, w tym miejscu Lech Wałęsa ogłosił podpisanie porozumień sierpniowych z władzą. W 1999 r. brama nr 4 została wpisana do rejestru zabytków. Przeanalizuj poniższe zdjęcie i wybierz właściwe stwierdzenia.

Poniższe zdjęcie przedstawia bramę nr 4 Stoczni Gdańskiej podczas strajków sierpniowych. Ze względu na bliskość budynków administracji oraz dogodne połączenie komunikacyjne uważana była ona za główne wejście do stoczni. Odegrała ważną rolę podczas strajków w latach 1970–1980: w 1970 r. stoczniowców opuszczających tędy zakład pracy ostrzelało wojsko, w tym miejscu Lech Wałęsa ogłosił podpisanie porozumień sierpniowych z władzą. W 1999 r. brama nr 4 została wpisana do rejestru zabytków. Zapoznaj się z opisem zdjęcia i wybierz właściwe stwierdzenia.

R1MRevzSPf76p
Brama nr 4 Stoczni Gdańskiej.
Źródło: Zygmunt Błażek, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RQs52N96ixQNH
Możliwe odpowiedzi: 1. Kościół katolicki w początkowym okresie dystansował się od działań podejmowanych przez pracowników stoczni., 2. Zdjęcie przedstawia osoby strajkujące., 3. Atmosfera ukazana na zdjęciu jest uroczysta., 4. Na zdjęciu zostali ukazani solidaryzujący się ze strajkującymi.
21
Ćwiczenie 3

Wyjaśnij widniejące na transparencie zawieszonym na bramie nr 2 Stoczni Gdańskiej sformułowanie: „Proletariusze wszystkich zakładów, łączcie się!”. Porównaj z pierwotnym znaczeniem tego hasła. W tym kontekście dokonaj interpretacji zamieszczonej na kolejnym slajdzie karykatury, odwołując się do elementów graficznych.

Wyjaśnij widniejące na transparencie zawieszonym na bramie nr 2 Stoczni Gdańskiej sformułowanie: „Proletariusze wszystkich zakładów, łączcie się!”. Porównaj z pierwotnym znaczeniem tego hasła. W tym kontekście dokonaj interpretacji zamieszczonej na kolejnym slajdzie karykatury.

ROlVVIEhwBC5t
(Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 4

Rozmawiasz ze swoim znajomym, który pochodzi spoza Europy i ma słabe wyobrażenie o dziejach Solidarności i historii Polski. Wyjaśnij mu w dwóch, trzech zdaniach, dlaczego ludzie związani z Solidarnością w latach 80. zasługują na miano bohaterów.

R1RqAnLilTEQQ
(Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 5

Anna Walentynowicz stała się jednym z symboli strajków sierpniowych w Stoczni Gdańskiej w 1980 r. Zapoznaj się z jej biografią zamieszczoną w Encyklopedii Solidarności i wykonaj polecenia.

1

Anna Walentynowicz, ur. 15 VIII 1929 we wsi Sienne niedaleko Równego na Wołyniu (obecnie Ukraina), zginęła 10 IV 2010 w katastrofie lotniczej k. Smoleńska (Rosja). Ukończyła 4 klasy SP.

Córka Nazara (zm. 1995) i Pryśki Lubczyk (zm. 1937), ukraińskich sztundystów*. Pod koniec 1943 przedostała się z polską rodziną Teleśnickich pod Warszawę. Od 1945 pracownica gospodarstwa rolnego pod Gdańskiem, następnie piekarni, w 1950 pakowaczka w Gdańskich Zakładach Przemysłu Tłuszczowego Amada, 1950–1991 (z przerwami) spawacz, od 1966 suwnicowa w Stoczni Gdańskiej im. Lenina; w 1. połowie l. 50. przodowniczka pracy socjalistycznej (270% normy). I–VIII 1951 członek ZMP, delegat na zjazd młodzieży socjalistycznej w Berlinie; następnie członek Ligi Kobiet, przewodnicząca LK w Stoczni, działaczka na rzecz praw pracowniczych. W XII 1970 uczestniczka demonstracji pod KW PZPR i siedzibą Polskiego Radia w Gdańsku, uczestniczka strajku w SG, przygotowywała posiłki. 25 I 1971 uczestniczka spotkania w SG z I sekretarzem KC PZPR Edwardem Gierkiem. Od 1978 członek WZZ Wybrzeża, udostępniała mieszkanie na punkt kontaktowy, redaktor niezależnego pisma „Robotnik Wybrzeża”, kolporterka, współorganizatorka obchodów rocznic Grudnia ’70; wielokrotnie zatrzymywana na 48 godz., poddawana rewizjom.

7 VIII 1980 zwolniona z pracy (5 mies. przed emeryturą), żądanie jej przywrócenia stało się 1. postulatem strajku w SG, który wybuchł 14 VIII 1980; 16 VIII 1980 przywrócona. 14–31 VIII 1980 uczestniczka strajku w SG, 16 VIII 1980 (po zakończeniu przez Lecha Wałęsę strajku) z Aliną Pienkowską zatrzymywała przy bramie nr 3 wychodzących ze Stoczni robotników i wzywała do kontynuacji strajku, następnie członek Prezydium MKS, sygnatariuszka Porozumień Sierpniowych; od IX 1980 w „S”, członek Prezydium Komitetu Założycielskiego w SG, członek Prezydium MKZ w Gdańsku. W X 1981 podczas spotkania z robotnikami w Radomiu dwóch funkcjonariuszy SB (we współpracy z TW Karol) podjęło próbę jej otrucia za pomocą leku Furosemidum. 3 IV 1981 w wyniku konfliktu z L. Wałęsą decyzją Prezydium KZ SG odwołana z Prezydium MKZ Gdańsk. Gość I KZD. W XI 1981 sygnatariuszka Deklaracji ideowej Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej Wolność–Sprawiedliwość–Niepodległość.

14–16 XII 1981 współorganizatorka strajku w SG, po pacyfikacji zatrzymana, 18 XII 1981 internowana w Ośr. Odosobnienia w Bydgoszczy‑Fordonie i Gołdapi, w VII 1982 zwolniona. W VIII 1982 aresztowana pod zarzutem zorganizowania strajku w SG w XII 1981, osadzona w AŚ w Gdańsku, AŚ Warszawa‑Mokotów i ZK w Grudziądzu, 30 III 1983 skazana wyrokiem Sądu Rejonowego w Grudziądzu na 1 rok i 3 mies. więzienia w zawieszeniu na 3 lata; zwolniona z pracy. 16 XII 1983 ponownie aresztowana za próbę wmurowania (z Kazimierzem Świtoniem i Ewą Tomaszewską) tablicy upamiętniającej pacyfikację KWK Wujek, osadzona w ZK w Lublińcu, zwolniona w IV 1984 ze względu na stan zdrowia; 18 II 1985 – 31 VIII 1986 inicjatorka i uczestniczka głodówki rotacyjnej w kościele Narodzenia NMP w Krakowie‑Bieżanowie. Od 1988 organizatorka sympozjów „W trosce o Dom Ojczysty”.

W 1989 przeciwniczka obrad Okrągłego Stołu. W 1989 współzałożycielka Fundacji Promocji Sztuki Sakralnej. 1989–1997 współpracowniczka pisma „Poza Układem”. Od 1991 na emeryturze.

W 2000 odmówiła przyjęcia tytułu Honorowego Obywatela Gdańska. Odznaczona Medalem Wolności przyznawanym przez amerykańską Fundację Ofiar Komunizmu (2005), Orderem Orła Białego (2006), Krzyżem Wolności i Solidarności (2018, pośmiertnie).

Poświęcono jej kilka książek: S. Cenckiewicz, Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (2010), T. Jastrun, Życie Anny Walentynowicz (1985, 2011 – II wyd.), D. Karaś, M. Sterlingow, Walentynowicz. Anna szuka raju (2020).

Indeks dolny * Sztundyści - (ros. штундисты, od niem. Stundisten) – ruch w protestantyzmie powstały XIX w. na terenie Ukrainy, nazwa pochodzi od niemieckiego słowa oznaczającego godzinę i nawiązuje do czasu, który należy poświęcić na modlitwę i czytanie Biblii. Indeks dolny koniec

A Źródło: tekst dostępny online: encysol.pl.
RB3PDisIHEMLP
Ułóż inskrypcję, która znalazłaby się na murze szkoły w rodzinnym mieście Anny Walentynowicz, gdzie przyszła na świat (niedaleko Równego na Wołyniu, dzisiejsza Ukraina). (Uzupełnij) Ułóż inskrypcję, która zostałaby wyryta na tablicy pamiątkowej na bloku, w którym Anna Walentynowicz mieszkała przez większą część życia. (Uzupełnij) Ułóż uzasadnienie, jakie mogłaby wydać redakcja amerykańskiego tygodnika „Time” z okazji nadania Annie Walentynowicz tytułu Kobiety Roku 1980. (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 6

Wyobraź sobie, że twoja szkoła organizuje obchody rocznicy związanej z podpisaniem porozumień sierpniowych. Przybędzie na nie lider Solidarności w tamtym okresie – Lech Wałęsa, a ty masz możliwość przeprowadzenia z nim wywiadu o wydarzeniach Sierpnia ’80. Ułóż pięć pytań, które byś zadał/zadała. Wyjaśnij, dlaczego zdecydowałbyś/zdecydowałabyś się zadać właśnie te pytania.

R16j6VVxf2Nrw
Pytanie 1: (Uzupełnij). Pytanie 2: (Uzupełnij). Pytanie 3: (Uzupełnij). Pytanie 4: (Uzupełnij). Pytanie 5: (Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 7

Zapoznaj się z poniższymi notkami biograficznymi czterech działaczy Solidarności, którzy współorganizowali strajk sierpniowy w Stoczni Gdańskiej. Wyobraź sobie, że są to notki znajdujące się w twoim podręczniku do historii. Wypisz fragmenty zawierające:

  1. informacje, które są twoim zdaniem zbędne,

  2. informacje, które wydają ci się ciekawe,

  3. informacje, które są niezrozumiałe.

Następnie uzasadnij swój wybór.

Bogdan Borusewicz (ur. 1949)

W maju 1968 jako licealista został tymczasowo aresztowany za sporządzenie i rozpowszechnianie ulotek popierających protesty studenckie. Został skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności, zwolniony na mocy amnestii z lipca 1969. Wiosną 1976 [jako student historii] brał udział w organizacji akcji zbierania podpisów przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL. Po wydarzeniach czerwca 1976 uczestniczył w akcji pomocy dla represjonowanych robotników. Od listopada 1976 współpracował z Komitetem Obrony Robotników […]. Od 1978 działacz Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, redaktor pism niezależnych „Robotnik” i „Robotnik Wybrzeża”, kolporter i drukarz wydawnictw drugiego obiegu. […] Był działaczem Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, a także członkiem Prezydium MKZ Gdańsk.

Po wprowadzeniu w kraju stanu wojennego uniknął internowania […]. […] przebywał w ukryciu, był organizatorem podziemnych struktur „Solidarności”. W styczniu 1986 został tymczasowo aresztowany, zwolniony we wrześniu tego samego roku na mocy amnestii. Od listopada 1986 wchodził w skład Tymczasowej Rady „Solidarności”, w maju i sierpniu 1988 wspierał kolejne strajki w Stoczni Gdańskiej. Od 1989 w Prezydium Krajowej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność”. Odmówił udziału w obradach Okrągłego Stołu.

Indeks dolny Źródło: tekst dostępny online: pl.wikipedia.org. Indeks dolny koniec

Jerzy Borowczak (ur. 1957)

W 1977 ukończył Zasadniczą Szkołę Rolniczą w Tychowie, a w latach 80. technikum budowy okrętów Conradinum. Od 1979 zatrudniony w Stoczni Gdańskiej. Należał do współpracowników Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. W sierpniu 1980 razem z Bogdanem Borusewiczem, Bogdanem Felskim i Ludwikiem Prądzyńskim zainicjował strajk w Stoczni Gdańskiej. Został wówczas bliskim współpracownikiem Lecha Wałęsy. Po powołaniu NSZZ „Solidarność” został wiceprzewodniczącym komisji zakładowej związku z SG. Po wprowadzeniu stanu wojennego dyscyplinarnie zwolniony, pracował w gdańskiej Spółdzielni Pracy Usług Wysokościowych.

W 1989 powrócił do pracy w Stoczni Gdańskiej, zajął się działalnością związkową w ramach reaktywowanej NSZZ „Solidarność”. Był m.in. przewodniczącym związku w swoim zakładzie pracy.

Indeks dolny Źródło: tekst dostępny online: pl.wikipedia.org. Indeks dolny koniec

Bogdan Felski (ur. 1956)

W 1974 ukończył Zasadniczą Szkołę Budowy Okrętów w Gdańsku. Pracował jako monter w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Należał do aktywistów Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, zajmował się dystrybucją wydawnictw niezależnych.

14 sierpnia 1980 razem z Bogdanem Borusewiczem, Ludwikiem Prądzyńskim i Jerzym Borowczakiem zainicjował strajk w Stoczni Gdańskiej. Po powołaniu NSZZ „Solidarność” został członkiem komisji zakładowej związku. Był szefem ochrony jednej ze zmian podczas I Krajowego Zjazdu Delegatów. W chwili wprowadzenia stanu wojennego przebywał z delegacją związkową w Bremie, pozostał na emigracji w Niemczech. Współpracował z Biurem Informacyjno‑Koordynacyjnym „S” w Bremie, zajmował się przerzutami materiałów poligraficznych dla działaczy podziemnych struktur związku.

Indeks dolny Źródło: tekst dostępny online: pl.wikipedia.org. Indeks dolny koniec

Ludwik Prądzyński (ur. 1956)

Ukończył w 1982 Zasadniczą Szkołę Budowy Okrętów w Gdańsku. Pracował jako spawacz i monter kadłubów. Od 1975 pozostawał zatrudniony w Stoczni Gdańskiej. […] Po powołaniu NSZZ „Solidarność” został członkiem komisji zakładowej związku w SG. W związku z wprowadzeniem stanu wojennego internowano go na okres ponad siedmiu miesięcy (od 12 grudnia 1981 do 24 lipca 1982) w Strzebielinku.

Od 1984 do 1993 pracował w rodzinnym gospodarstwie rolnym rodziców w Kramarzynach, następnie powrócił do Stoczni Gdańskiej.

Indeks dolny Źródło: tekst dostępny online: pl.wikipedia.org. Indeks dolny koniec

RPeUmsITlAeRQ
Fragmenty zawierające informacje twoim zdaniem zbędne (wraz z własnym uzasadnieniem): Bogdan Borusewicz: (Uzupełnij). Jerzy Borowczak: (Uzupełnij). Bogdan Felski: (Uzupełnij). Ludwik Prądzyński: (Uzupełnij). Fragmenty zawierające informacje, które wydają ci się ciekawe (wraz z własnym uzasadnieniem): Bogdan Borusewicz: (Uzupełnij). Jerzy Borowczak: (Uzupełnij). Bogdan Felski: (Uzupełnij). Ludwik Prądzyński: (Uzupełnij). Fragmenty zawierające informacje dla ciebie niezrozumiałe (wraz z własnym uzasadnieniem): Bogdan Borusewicz: (Uzupełnij). Jerzy Borowczak: (Uzupełnij). Bogdan Felski: (Uzupełnij). Ludwik Prądzyński: (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 8

Wybuch strajku sierpniowego szerokim echem odbił się w krajach Europy Zachodniej, zwłaszcza we Francji. Zapoznaj się z notkami biograficznymi czterech działaczy Solidarności zamieszczonymi powyżej, a następnie opracuj artykuł na temat wybuchu strajków sierpniowych i ich głównych organizatorów, jaki mógłby się pojawić we francuskiej prasie. Zatytułuj go Czterej muszkieterowie.

RsD3pkkRM6dgF
(Uzupełnij).