Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
Zbigniew Herbert Potęga smaku

Pani Profesor Izydorze DąmbskiejDąmbskiejDąmbskiej

To wcale nie wymagało wielkiego charakteru
nasza odmowa niezgoda i upór
mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi
lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku
Tak smaku
w którym są włókna duszy i chrząstki sumienia

Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono
słano kobiety różowe płaskie jak opłatek
lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima BoschaBoschaBoscha
lecz piekło w tym czasie było jakie
mokry dół zaułek morderców barak
nazwany pałacem sprawiedliwości
samogonnysamogonnysamogonny MefistoMefistoMefisto w leninowskiej kurtcekurtcekurtce
posyłał w teren wnuczęta AuroryAuroryAurory
chłopców o twarzach ziemniaczanych
bardzo brzydkie dziewczyny o czerwonych rękach

Zaiste ich retoryka była aż nazbyt parciana
(Marek TulliuszTulliuszTulliusz obracał się w grobie)
łańcuchy tautologiitautologiitautologii parę pojęć jak cepy
dialektykadialektykadialektyka oprawców żadnej dystynkcjidystynkcjidystynkcji w rozumowaniu
składnia pozbawiona urody koniunktiwukoniunktiwukoniunktiwu

Tak więc estetykaestetykaestetyka może być pomocna w życiu
nie należy zaniedbywać nauki o pięknie
Zanim zgłosimy akces trzeba pilnie badać
kształt architektury rytm bębnów i piszczałek
kolory oficjalne nikczemny rytuał pogrzebów

Nasze oczy i uszy odmówiły posłuchu
książęta naszych zmysłów wybrały dumne wygnanie

To wcale nie wymagało wielkiego charakteru
mieliśmy odrobinę niezbędnej odwagi
lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku
Tak smaku
który każe wyjść skrzywić się wycedzić szyderstwo
choćby za to miał spaść bezcenny kapitelkapitelkapitel ciała
głowa

(Raport z oblężonego miasta, 1983)

wiersz Źródło: Zbigniew Herbert, Potęga smaku, [w:] Wiersze zebrane, oprac. Ryszard Krynicki, Kraków 2008, s. 523–524.
Dąmbskiej
Boscha
samogonny
Mefisto
kurtce
Aurory
Tulliusz
tautologii
dialektyka
dystynkcji
koniunktiwu
estetyka
kapitel
Ćwiczenie 1

Wskaż, jaki typ liryki występuje w wierszu Potęga smaku Zbigniewa Herberta.

R11EBKxya8Gq5
Ćwiczenie 2

Określ, kim jest podmiot liryczny wiersza Potęga smaku.

R1HKbCghAfeaq
Ćwiczenie 3

W podanym fragmencie wiersza Potęga smaku zaznacz na czerwono wszystkie negatywne określenia odnoszące się do realiów życia w komunistycznej Polsce.

R1UW7DKo6hxeQ
Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono słano kobiety różowe płaskie jak opłatek lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima Boscha lecz piekło w tym czasie było jakie mokry dół zaułek morderców barak nazwany pałacem sprawiedliwości samogonny Mefisto w leninowskiej kurtce posyłał w teren wnuczęta Aurory chłopców o twarzach ziemniaczanych bardzo brzydkie dziewczyny o czerwonych rękach
1
Ćwiczenie 4

Za pomocą co najmniej dziesięciu określeń scharakteryzuj świat, w którym przyszło żyć osobie wypowiadającej się w wierszu Potęga smaku.

R16LX6tCyuZuZ
1
Ćwiczenie 5

Wypisz trzy związki frazeologiczne, które w wierszu Potęga smaku ulegają modyfikacji, i wyjaśnij ich znaczenie

RdJ4K4o4WOcTD
Władysław Gomułka
1
Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z fragmentem przemówienia Władysława GomułkiWładysław GomułkaWładysława Gomułki, a następnie zinterpretuj strofę wiersza Zbigniewa Herberta.

1
Władysław Gomułka Przemówienie na spotkaniu z załogą Cegielskiego w Poznaniu dnia 5 VI 1957 roku

Są ludzie, którym nic się nie podoba w dzisiejszej Polsce, niczego się nie nauczyli z naszej dalszej i bliższej przeszłości historycznej. Działają w naszym społeczeństwie różne reakcyjne siły rozkładu, siły, którym interes narodu jest tak samo obcy, jak obcy był niegdyś dla wielu polskich magnatów. Zaślepione klasową nienawiścią do Związku Radzieckiego i do socjalizmu, siły te prowadzą wrogą dla interesów Polski propagandę, usiłują zasiać niewiarę w masach do słusznej polityki zewnętrznej rządu, prowadzą kłamliwą, bzdurną nieraz propagandę, zmierzającą do poderwania sojuszu polsko‑radzieckiego.

gomulka Źródło: Władysław Gomułka, Przemówienie na spotkaniu z załogą Cegielskiego w Poznaniu dnia 5 VI 1957 roku, Warszawa 1957, s. 31.
1
Zbigniew Herbert Potęga smaku (fragment)

Zaiste ich retoryka była aż nazbyt parciana
(Marek TulliuszTulliuszTulliusz obracał się w grobie)
łańcuchy tautologiitautologiitautologii parę pojęć jak cepy
dialektykadialektykadialektyka oprawców żadnej dystynkcjidystynkcjidystynkcji w rozumowaniu
składnia pozbawiona urody koniunktiwukoniunktiwukoniunktiwu

fragment Źródło: Zbigniew Herbert, Potęga smaku (fragment), [w:] tegoż, Wiersze zebrane, oprac. Ryszard Krynicki, Kraków 2008, s. 523–524.
R9EUUdu1rqOEI
1
Ćwiczenie 7

Przyporządkuj po dwa cytaty do odpowiednich określeń charakteryzujących podmiot liryczny.

R1SjZV1O9uH21
Wysłuchaj nagrania abstraktu i zastanów się, czego jeszcze chciałbyś się dowiedzieć w związku z tematem lekcji.
1
Ćwiczenie 8

Wypisz z pierwszej strofy wiersza Zbigniewa Herberta Potęga smaku dwa zdania, w których występuje ironia, i objaśnij ich znaczenie.

Rg7SU6Cb84dqT
1
Ćwiczenie 9
RV8EMtdDq4O4X
Zapoznaj się ze sformułowaniami dotyczącymi stosunku Zbigniewa Herberta do systemu totalitarnego, a następnie dopasuj zdania do ilustrujących je cytatów z utworu. W wierszu występuje ironia, dzięki której Zbigniew Herbert unika patosu i bez zbędnych emocji pokazuje swój dystans wobec absurdów systemu totalitarnego. Możliwe odpowiedzi: 1. „lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ który każe wyjść skrzywić się/ wycedzić szyderstwo/ choćby za to miał spaść bezcenny kapitel ciała/ głowa”, 2. „Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono/ słano kobiety różowe płaskie jak opłatek/ lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima Boscha”, 3. „mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ w którym są włókna duszy i cząstki sumienia”, 4. „Nasze oczy i uszy odmówiły posłuchu/ książęta naszych zmysłów wybrały dumne wygnanie”, 5. Tak więc estetyka może być pomocna w życiu/ nie należy zaniedbywać nauki o pięknie/ „Zanim zgłosimy akces trzeba pilnie badać/ kształt architektury rytm bębnów i piszczałek/ kolory oficjalne nikczemny rytuał pogrzebów”, 6. „To wcale nie wymagało wielkiego charakteru/ nasza odmowa niezgoda i upór/ mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku” Poeta dowodzi, że w czasach komunizmu niezależność intelektualistów można było pielęgnować poprzez odniesienia do wartości kultury europejskiej: piękna, dobra i prawdy. Możliwe odpowiedzi: 1. „lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ który każe wyjść skrzywić się/ wycedzić szyderstwo/ choćby za to miał spaść bezcenny kapitel ciała/ głowa”, 2. „Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono/ słano kobiety różowe płaskie jak opłatek/ lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima Boscha”, 3. „mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ w którym są włókna duszy i cząstki sumienia”, 4. „Nasze oczy i uszy odmówiły posłuchu/ książęta naszych zmysłów wybrały dumne wygnanie”, 5. Tak więc estetyka może być pomocna w życiu/ nie należy zaniedbywać nauki o pięknie/ „Zanim zgłosimy akces trzeba pilnie badać/ kształt architektury rytm bębnów i piszczałek/ kolory oficjalne nikczemny rytuał pogrzebów”, 6. „To wcale nie wymagało wielkiego charakteru/ nasza odmowa niezgoda i upór/ mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku” Sprzeciw wobec brutalności i prymitywizmu systemu totalitarnego Zbigniew Herbert podnosi do rangi arystokratycznej godności. Możliwe odpowiedzi: 1. „lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ który każe wyjść skrzywić się/ wycedzić szyderstwo/ choćby za to miał spaść bezcenny kapitel ciała/ głowa”, 2. „Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono/ słano kobiety różowe płaskie jak opłatek/ lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima Boscha”, 3. „mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ w którym są włókna duszy i cząstki sumienia”, 4. „Nasze oczy i uszy odmówiły posłuchu/ książęta naszych zmysłów wybrały dumne wygnanie”, 5. Tak więc estetyka może być pomocna w życiu/ nie należy zaniedbywać nauki o pięknie/ „Zanim zgłosimy akces trzeba pilnie badać/ kształt architektury rytm bębnów i piszczałek/ kolory oficjalne nikczemny rytuał pogrzebów”, 6. „To wcale nie wymagało wielkiego charakteru/ nasza odmowa niezgoda i upór/ mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku” Poeta przeciwstawia systemowi totalitarnemu uniwersalne dziedzictwo kultury śródziemnomorskiej. Możliwe odpowiedzi: 1. „lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ który każe wyjść skrzywić się/ wycedzić szyderstwo/ choćby za to miał spaść bezcenny kapitel ciała/ głowa”, 2. „Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono/ słano kobiety różowe płaskie jak opłatek/ lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima Boscha”, 3. „mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ w którym są włókna duszy i cząstki sumienia”, 4. „Nasze oczy i uszy odmówiły posłuchu/ książęta naszych zmysłów wybrały dumne wygnanie”, 5. Tak więc estetyka może być pomocna w życiu/ nie należy zaniedbywać nauki o pięknie/ „Zanim zgłosimy akces trzeba pilnie badać/ kształt architektury rytm bębnów i piszczałek/ kolory oficjalne nikczemny rytuał pogrzebów”, 6. „To wcale nie wymagało wielkiego charakteru/ nasza odmowa niezgoda i upór/ mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku” Potęga smaku, symbolizująca niezmienne wartości kultury, pozwala bronić się Herbertowi przed politycznymi manipulacjami. Możliwe odpowiedzi: 1. „lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ który każe wyjść skrzywić się/ wycedzić szyderstwo/ choćby za to miał spaść bezcenny kapitel ciała/ głowa”, 2. „Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono/ słano kobiety różowe płaskie jak opłatek/ lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima Boscha”, 3. „mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ w którym są włókna duszy i cząstki sumienia”, 4. „Nasze oczy i uszy odmówiły posłuchu/ książęta naszych zmysłów wybrały dumne wygnanie”, 5. Tak więc estetyka może być pomocna w życiu/ nie należy zaniedbywać nauki o pięknie/ „Zanim zgłosimy akces trzeba pilnie badać/ kształt architektury rytm bębnów i piszczałek/ kolory oficjalne nikczemny rytuał pogrzebów”, 6. „To wcale nie wymagało wielkiego charakteru/ nasza odmowa niezgoda i upór/ mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku” Zbigniew Herbert dramatyzm funkcjonowania w totalitaryzmie maskuje drwiną. Możliwe odpowiedzi: 1. „lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ który każe wyjść skrzywić się/ wycedzić szyderstwo/ choćby za to miał spaść bezcenny kapitel ciała/ głowa”, 2. „Kto wie gdyby nas lepiej i piękniej kuszono/ słano kobiety różowe płaskie jak opłatek/ lub fantastyczne twory z obrazów Hieronima Boscha”, 3. „mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/ Tak smaku/ w którym są włókna duszy i cząstki sumienia”, 4. „Nasze oczy i uszy odmówiły posłuchu/ książęta naszych zmysłów wybrały dumne wygnanie”, 5. Tak więc estetyka może być pomocna w życiu/ nie należy zaniedbywać nauki o pięknie/ „Zanim zgłosimy akces trzeba pilnie badać/ kształt architektury rytm bębnów i piszczałek/ kolory oficjalne nikczemny rytuał pogrzebów”, 6. „To wcale nie wymagało wielkiego charakteru/ nasza odmowa niezgoda i upór/ mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/ lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku”
1
Ćwiczenie 10

Wyjaśnij, dlaczego Zbigniew Herbert w Potędze smaku używa metafory mówiącej o tytułowym zmyśle, że „są w nim włókna duszy i chrząstki sumienia”.

RhxWtkAUSVqNb
11
Ćwiczenie 11

Porównaj fragmenty obrazów Hieronima Boscha z przykładami sztuki socrealistycznej i wyjaśnij, dlaczego Zbigniew Herbert uznał obrazy niderlandzkiego malarza za piękniejsze.

R1NMwMPkVD0lq
Praca domowa
  1. Opisz kompozycję wiersza Potęga smaku.

  2. Udowodnij, że wiersz Potęga smaku ma strukturę tekstu argumentacyjnego, czyli składa się z tezy, argumentacji i wniosku potwierdzającego tezę.