1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1
Zapoznaj się z opisem poniższej ilustracji i wskaż, które stwierdzenie jest prawdziwe, a które fałszywe.
Zapoznaj się z opisem poniższej ilustracji i wskaż, które stwierdzenie jest prawdziwe, a które fałszywe.
R1aYZXiVP1eR1
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R18SK1IlnsuwX
Przedstawiony na rycinie mężczyzna:. pełnił funkcję pułkownika wojska zaporoskiego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. pochodził z warstwy drobnej szlachty prawosławnej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. należał do wyższej warstwy, prawdopodobnie starszyzny kozackiej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
11
Ćwiczenie 2

Przeanalizuj poniższe ilustracje i rozstrzygnij, która z nich pozostaje w związku z sytuacją opisaną w tekście w części „Przeczytaj”. Uzasadnij odpowiedź.

Ilustracja A

RI9iBSlD6v8h1
Źródło: Myriam Thyes, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ilustracja B

RuDmZuZxaLbKE
Źródło: Malis, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Ilustracja C

RPaYPlS3I0Eli
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Ilustracja D

R1JxnPffSOnAs
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Niemal rokroczne „chadzki” kozackie przyczyniły się do znacznego pogorszenia relacji pomiędzy Wysoką Portą a dworem w Warszawie. Kolejni sułtani żądali wywarcia presji na Kozaków i wymuszenia zaprzestania organizowania łupieżczych wypraw. W 1617 armia osmańska Iskandera Paszy w sile około 50 tysięcy ludzi ruszyła na Rzeczpospolitą, ale ostatecznie, 17 września doszło do ugody w Buszy: dowodzący siłami polskimi hetman polny koronny Stanisław Żółkiewski zobowiązał się w imieniu króla Zygmunta III Wazy i Sejmu do ukrócenia kozackich działań [...].

1 Cytat za: artykuł Chadzki kozackie, Wikipedia.org.
R1Q5s0ySfevHn
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z poniższym fragmentem Ordynacji wojska zaporoskiego regestrowego w służbie Rzeczypospolitej będącego i wykonaj zamieszczone pod nim polecenie. Uzasadnij swój wybór.

Ordynacja wojska zaporoskiego regestrowego w służbie Rzeczypospolitej będącego

Lubo to jest nasze szczególne w sprawowaniu państw tych pragnienie szukać takich okazji, w których by doznawali zawsze wierni poddani naszej łaski królewskiej, lecz iz swawola kozacka tak się bardzo wyuzdała, że też uskramiając ją, przyszło wojsko nasze i Rzeczypospolitej przeciwko nim ruszyć i walkę z nimi stoczyć. A gdy za zdarzeniem boskim, jako wszystkich wojsk zastępów Pana, pogromiwszy je i poraziwszy, od Rzeczypospolitej wiszące niebezpieczeństwo odwróciwszy, wszelkie tedy ich dawne prawa, starszeństwa, prerogatywy, dochody i insze godności przez wierne posługi ich od przodków naszych nabyte, a teraz przez tę rebelię stracone na wieczne czasy im odejmujemy, chcąc mieć tych, których losy wojny żywych zostawiły za w chłopy obrócone pospólstwo.

2 Źródło: Ordynacja wojska zaporoskiego regestrowego w służbie Rzeczypospolitej będącego, [w:] Władysław A Serczyk, Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku , Wydawnictwo Literackie, Kraków–Wrocław, 1984, s. 340–341.
RJ239rcgbzCJb
Wskaż właściwe dokończenia zdań.
1. Powyższy fragment pochodzi z dokumentu uchwalonego w roku… Możliwe odpowiedzi: 1. 1594., 2. 1620., 3. 1625., 4. 1638.
RCHFGhW7fscvn
Uzasadnienie (Uzupełnij).
RhiT6axI3BkT1
2. Konsekwencją wprowadzonych w dokumencie ustaleń było: Możliwe odpowiedzi: 1. wybuch kolejnego powstania kozackiego, 2. załagodzenie napięć wśród kozaków, 3. likwidacja Kozaczyzny, 4. względny spokój na Zadnieprzu przez najbliższe lata
1
211
Ćwiczenie 4

Przeanalizuj poniższą rycinę przedstawiającą bitwę pod Chocimiem w 1621 r. i udowodnij na jej podstawie, że brały w niej udział oddziały kozackie.

R1OGozeRKVU1g
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1HadVnXbXICD
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Rf4VfP4R82LRY
(Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 5

Przeanalizuj poniższą mapę sporządzoną przez Guillaume’a (Wilhelma) le Vasseur de Beauplan przedstawiającą Dzikie Pola oraz zapoznaj się z notką biograficzną autora. Podaj trzy argumenty sformułowane na podstawie biografii Beauplana, które przemawiają za wiarygodnością tej mapy i jej przydatnością dla historyka badającego dzieje Kozaczyzny.

ROfnYbrsaqWfa
Źródło: Vasseur de Beauplan, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Guillaume (Wilhelm) Le Vasseur de Beauplan pochodził z Normandii. Urodził się około roku 1600 w Dieppe. Beauplan od wczesnej młodości poświęcił się karierze wojskowej i inżynieryjno‑kartograficznej. W 1630 roku przybył do Rzeczpospolitej, gdzie związał się z hetmanem wielkim koronnym i kasztelanem krakowskim Stanisławem Koniecpolskim. Z jego polecenia udał się na Dzikie Pola, gdzie umacniał twierdze Kudak, Nowy Koniecpol i Krzemieńczug. Beauplan wziął udział u boku hetmana w walkach z powstaniem kozackim w 1637 roku. Po jego stłumieniu udał się na Zaporoże, by odbudować Kudak. Przy okazji zapoznał się z krajem i jego mieszkańcami. Beauplan powrócił do Francji w 1647 roku, gdzie zmarł w 1673 roku.

3 Cytat za: artykuł Kozacka Ukraina w oczach cudzoziemca, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie na podstawie: Zbigniew Wójcik, „Mówią Wieki” 1960, nr 2.
RTNGjgVEQ1cIq
1. (Uzupełnij). 2. (Uzupełnij). 3. (Uzupełnij).
3
Ćwiczenie 6

Na podstawie mapy z ćwiczenia 5 wykonaj polecenia.

RyaBpsYBEOUeY
a. Znajdź na mapie i wypisz nazwy trzech osad tureckich. Twoja odpowiedź (Uzupełnij). b. Odszukaj na mapie główną wyspę, na której został założony obóz kozacki i podaj ich współrzędne lub przybliżoną lokalizację. Twoja odpowiedź (Uzupełnij). c. Określ, jakie elementy współczesnej mapy widać na reprodukcji. Twoja odpowiedź (Uzupełnij). d. Wskaż, czym różni się powyższa mapa od map współczesnych. Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
RUkenCzsigbYt
(Uzupełnij).
3
Ćwiczenie 7

W 1637 r. wybuchło na Ukrainie powstanie Kozaków nierejestrowych. Na jego czele stanął Paweł Pawluk, samozwańczy hetman. Wydał on uniwersał skierowany do Kozaków i czerni, czyli chłopstwa zamieszkującego Ukrainę naddnieprzańską. Napisz ten uniwersał. Pamiętaj, że twoim celem jest zachęcenie Kozaków i chłopstwa do udziału w powstaniu przeciwko władzy Rzeczypospolitej.

RjqvlvjtdGMVj
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 8

Przeanalizuj poniższy tekst oraz mapę, a następnie opisz przedstawione w tych dwóch źródłach zjawisko z punktu widzenia historyka polskiego i ukraińskiego. Zwróć uwagę na to, w jaki sposób przyczyniło się ono do wzrostu niezadowolenia wśród Kozaków i wybuchu powstań.

Gniazdem rodowym [Wiśniowieckich] był położony na południowym Wołyniu Wiśniowiec. Ten niemały zalążek fortuny był systematycznie powiększany dzięki małżeństwom, spadkobraniu i kupowaniu kolejnych dóbr. Ważnym wydarzeniem był, dokonany w 1589 r. przez Aleksandra Wiśniowieckiego, zakup wielkich obszarów w dorzeczu Suły, ciągnących się na przestrzeni ponad 200 km na wschód od Dniepru aż do granicy moskiewskiej. Na tych początkowo niemal bezludnych połaciach rozwinęła się wielka akcja osadnicza, zwłaszcza w dziesięcioleciu złotego pokoju poprzedzającym wybuch powstania Chmielnickiego, gdy nie przeszkadzały bunty kozackie ani poważniejsze najazdy tatarskich czambułów. W tzw. państwie łubniańskim (ze stolicą w miasteczku Łubnie) było przed 1648 r. ponad 40 tysięcy zagród chłopskich, co odpowiadało ok. 250 tysiącom ludności. Całą Rzeczpospolitą Obojga Narodów zamieszkiwało wtedy, jak się ocenia, 10–11 milionów mieszkańców, a przecież Jarema miał niemałe włości także poza Zadnieprzem. Płynące z tych dóbr dochody sięgały, jak się szacuje, setek tysięcy złotych rocznie.

4 Cytat za: Stefan Ciara, artykuł Kniaziowie Wiśniowieccy, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2011.
R141u7prELE84
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o. na podstawie Mathiasrex, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RnJJG8runIBBE
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 9

Rola Kozaków w dziejach Rzeczypospolitej nie jest jednoznaczna. Od początku toczył się też dyskurs odnośnie do tego, co zrobić z Kozaczyzną: zlikwidować ją czy nadać jej więcej przywilejów. Poważne napięcia – pisał znawca problemu, Zbigniew Wójcik – w stosunkach polsko‑tureckich, spowodowane wypadkami Zaporożców na czarnomorskie wybrzeże imperium osmańskiego wzmogło w Polsce niechęć czy wręcz nienawiść do nich. Myślano nawet o zupełnej likwidacji Kozaczyzny”. Wypisz argumenty, którymi mogliby się posługiwać przeciwnicy tych projektów. Jakie możliwości „rozwiązania sprawy kozackiej byś zaproponował/zaproponowała królowi polskiemu?

Roe4pnxQEOC68
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).