Uznanie zasady równowagi sił wiąże się z działalnością na kongresie brytyjskiego przedstawiciela, Castlereagha. […] Dostrzegł, że zrealizowanie wszystkich planów Aleksandra I oznaczałoby dominację Rosji w Europie i zastąpienie hegemonizmu napoleońskiego – rosyjskim. Kluczowe znaczenie przywiązywał do sytuacji w Niemczech, gdzie najlepiej byłoby doprowadzić do równowagi wpływów Prus i Austrii. Dla równowagi europejskiej konieczne jest też, głosił Castlereagh, uniemożliwienie odrodzenia się imperialnych ambicji Francji. […] Mimo wielkich sukcesów, jakie odniósł w Wiedniu, nie ustrzegł się jednak i błędów, które dzielił zresztą częściowo z Austrią. Nietrafne kalkulacje spowodowały bowiem, iż oba mocarstwa pozwoliły na rozciągnięcie panowania pruskiego aż do Renu [rzeka oddzielająca tereny Holandii i Belgii od krajów niemieckich]. Castlereagh nie widział w tym żadnego niebezpieczeństwa dla równowagi sił w Niemczech, a tylko element utrzymania Francji w ryzach. Natomiast Metternich miał nadzieję, że Prusy zostaną wręcz osłabione, gdyż tak odległe i odmienne kulturowo terytoria zdezintegrują i osłabią spoistość państwa pruskiego.

c1 Cytat za: Wiesław Dobrzycki, Historia stosunków międzynarodowych w czasach nowożytnych 1815–1945, Warszawa 2007, s. 27–28.

Dyplomacja to zastosowanie inteligencji i taktu do utrzymywania pokojowymi środkami oficjalnych stosunków między suwerennymi państwami, co wielokrotnie podkreślał Henry Kissinger, wieloletni sekretarz stanu USA, dodając, że „w polityce zagranicznej nie ma ani magii, ani nadludzi. Różnica pomiędzy dobrą a złą polityką zagraniczną polega na umiejętności dostrzegania i gromadzenia niuansów. Ważna jest zatem dokładność, nie pośpiech…”.

c2 Cytat za: Małgorzata Łakota-Micker, Instrumentarium przyszłego dyplomaty, Legens. Publishing Workshop, Londyn 2016, s. 16, dostępne online: repozytorium.uni.wroc.pl.

Nie należy jednak pominąć […] aspektu kongresu wiedeńskiego, który polegał na promowaniu norm prawnomiędzynarodowych i tworzeniu nowych możliwości współpracy międzynarodowej. Deklaracja w sprawie zniesienia handlu niewolnikami, zasada wolności żeglugi na rzekach międzynarodowych, dwukrotnie sformułowana zasada wieczystej neutralności (w związku z Wolnym Miastem Krakowem i Szwajcarią), położenie podwalin pod rozwój prawa dyplomatycznego – oto przykłady dzieła kongresowego o trwałej wartości […]. Francis Stewart Leland Lyons [1] na przykład uważa, iż kongres wiedeński stanowił punkt wyjścia w procesie tworzenia instytucji międzynarodowych.

Indeks górny [1] Francis Stewart Leland Lyons (1923–1983) – irlandzki historyk. Indeks górny koniec^{[1]Francis Stewart Leland Lyons (1923–1983) – irlandzki historyk.}

c3 Cytat za: Wiesław Dobrzycki, Historia stosunków międzynarodowych w czasach nowożytnych 1815–1945, Warszawa 2007, s. 36.

Zwykle przedstawia się kongres wiedeński jako triumf reakcji i feudalizmu w Europie, podkreśla się też, że kongres zupełnie zignorował sprawy narodowościowe, że dzielił kraje i narody jak martwe przedmioty. Jest to sąd słuszny, a choć obrońcy kongresu przypominają, że jego uchwały zapewniły jednak Europie długie lata pokoju i pozwoliły burżuazji europejskiej na spokojną budowę wielu dzieł trwałych w dziedzinie nauki i techniki, to jednak dodać tu należy, że tę długotrwałość uchwał kongresu tłumaczy się głównie tym, iż większość burżuazji wszędzie pragnęła pokoju, że w środkowej Europie mieszczaństwo było zresztą jeszcze zbyt słabe, świeże zaś wspomnienia Rewolucji Francuskiej tak odstraszające, że burżuazja wolała się podporządkować polityce feudalnych rządów niż walczyć. I dopiero gdy te wrażenia osłabną, a jednocześnie wzrośnie siła burżuazji, będzie ona próbowała wszędzie tam, gdzie zmiany nie dokonały się na drodze reform, przeprowadzić je na drodze rewolucji.

c4 Cytat za: Mieczysław Żywczyński, Historia powszechna 1789–1870, Warszawa 2008, s. 194.