Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki
1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1

Połącz daty z odpowiednimi wydarzeniami.

RmzT9MoGedhHk1
Połącz następujące wydarzenia z odpowiednimi datami. Daty: 11 listopada 1918, 26 grudnia 1918, 27 grudnia 1918, 16 stycznia 1919, 3 lutego 1919, 3 lutego 1919, 16 lutego 1919, 28 czerwca 1919. Wydarzenia: 1. zatrzymanie niemieckiej ofensywy w północnej części Wielkopolski przez powstańców, 2. wybuch walk w Poznaniu i początek powstania, 3. objęcie funkcji naczelnego wodza wojsk wielkopolskich przez gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego, 4. podpisanie rozejmu w Trewirze między Niemcami a państwami ententy, 5. podpisanie rozejmu kończącego I wojnę światową i przejęcie władzy wojskowej przez Józefa Piłsudskiego, 6. przyjazd Ignacego Paderewskiego do Warszawy, 7. podpisanie Traktatu Wersalskiego, na mocy którego Wielkopolska zostaje przyłączona do II Rzeczypospolitej.
21
Ćwiczenie 2

Zaznacz na ilustracji w odpowiednim miejscu cztery elementy munduru powstańca wielkopolskiego: rogatywka, litewka, trefl (jako oznaka stopni), orzełek.

1
Józef Dowbor-Muśnicki Moje wspomnienia

Niemcy pozostawili w Poznaniu znaczne zapasy odzieży i materiałów. Oczywiście kolory ich nie odpowiadały naszym gustom, a krój gotowego umundurowania – narodowym upodobaniom. Ale brakowało pieniędzy i czasu na tworzenie czegoś odrębnego. Bić się w „cywilu” nie było można, bo to robiło z nas franc‑tireurs, tj. ludzi wyjętych spod prawa wojny. Dlatego nie zastanawiałem się długo nad wyborem stroju. Nie wziąłem na wzór umundurowania wojsk Księstwa Kongresowego, bo „pachniało Moskalem” i nie było dostosowane do wymogów czasów obecnych. Zatrzymałem się na nieco zmodyfikowanej niemieckiej „litewce”, pozostawiając przyjętą przez powstańców dwubarwną wstążkę na kołnierzu. Za ubiór galowy obrałem rogatywkę, a nie maciejówkę.

Moje wspomnienia Źródło: Józef Dowbor-Muśnicki, Moje wspomnienia, Poznań 2013, s. 289–291.
R1AFxBM1oCIWn
Zdjęcie przedstawia mundur jako eksponat w kolekcji muzealnej. Zachowała się tylko jego górna część. Marynarka jest koloru zielonego, czerwone elementy w postaci pasków ozdobnych występują przy rękawach, klapach kieszeni, na ramionach. Cały zapinany jest na guziki, z prawej strony. Na manekinie czapka z daszkiem. Nad nim czerwony pasek oraz przypinka z orłem.
Mundur powstańca wielkopolskiego.
Źródło: Maciej Szczepańczyk, wikipedia.org, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 3

W jaki sposób polscy powstańcy odróżniali się od niemieckich żołnierzy?

uzupełnij treść

Józef Dowbor‑Muśnicki, Moje wspomnienia

Niemcy pozostawili w Poznaniu znaczne zapasy odzieży i materiałów. Oczywiście kolory ich nie odpowiadały naszym gustom, a krój gotowego umundurowania – narodowym upodobaniom. Ale brakowało pieniędzy i czasu na tworzenie czegoś odrębnego. Bić się w „cywilu” nie było można, bo to robiło z nas franc‑tireurs, tj. ludzi wyjętych spod prawa wojny. Dlatego nie zastanawiałem się długo nad wyborem stroju. Nie wziąłem na wzór umundurowania wojsk Księstwa Kongresowego, bo „pachniało Moskalem” i nie było dostosowane do wymogów czasów obecnych. Zatrzymałem się na nieco zmodyfikowanej niemieckiej „litewce”, pozostawiając przyjętą przez powstańców dwubarwną wstążkę na kołnierzu. Za ubiór galowy obrałem rogatywkę, a nie maciejówkę.

Cztery elementy munduru powstańca wielkopolskiego: rogatywka, litewka, trefl (jako oznaka stopni), orzełek.

2
Ćwiczenie 2
RWvYzXbqP4N2e
(Uzupełnij).
1
111
Ćwiczenie 4

Przejrzyj się umundurowaniu polski żołnierzy walczących w latach 1918‑1922 przedstawionych na poniższych zdjęciach. Które z nich zostało wykonane podczas powstania wielkopolskiego? Uzasadnij Twój wybór.

RKMUVGRFkED6y
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

Indeks górny Źródło fotografii: Wikimedia Commons, domena publiczna. Indeks górny koniec

R1F9cH5CMOKGc
Twoje uzasadnienie (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 4
R1cTeJl44Vaym
(Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 5

Przeczytaj poniższy fragment sprawozdania z Polskiego Sejmu Dzielnicowego i wykonaj polecenia.

1

W pertraktacjach z rządem Niemiec stanęliśmy bardzo wyraźnie i bardzo stanowczo na następujących zasadach:

  1. Nie chcemy się odrywać od Niemiec gwałtem przed kongresem.

  2. Nie chcemy walki z tą częścią ludności niemieckiej zasiedziałej, która zawsze w zgodzie żyła z Polakami i która z nami w przyszłości także w zgodnym pozostanie współżyciu […].

  3. Oświadczyliśmy, że nie chcemy ogłodzić ani Berlina, ani Niemiec, że nie będziemy odmawiali wywozu żywności za Zachód […].

  4. Że będziemy czuwali nad spokojem i bezpieczeństwem wszystkich współobywateli bez względu na wyznanie i na narodowość. W zamian za to żądamy koniecznie i nieodwołalnie:

a) żeby nam nigdzie, gdziekolwiek mieszkają Polacy, nie przeszkadzano i nie ukrócano swobody organizowania się, urządzania wieców i zgromadzeń;

b) żądaliśmy kontroli nad urzędami i urzędnikami przez naszych reprezentantów (Brawa);

c) usunięcia wszystkich tych urzędników, którzy jako hakatyści takie zajmowali stanowiska, iż o zgodnej z nimi współpracy narodu polskiego mowy być nie może (Brawa);

d) spolszczenia szkół w mierze możliwie jak najszerszej (Ogólne oklaski);

e) domagaliśmy się, ażeby nam nie narzucano tzw. Heimatschutzu [straży ojczyzny], złożonego z obcych żołnierzy, gdyż do obrony naszych dzielnic wystarczą zupełnie żołnierze pochodzący stąd, zorganizowani w Straże Ludowe i broniący bezpieczeństwa ludności.

Wielkopolska biblioteka Źródło: oprac. Wielkopolska biblioteka dostępne online na wbc.poznan.pl, Poznań, s. 43.
R1Onh8iZoIlOI
Jakie żądania przedstawiono wobec władz niemieckich? Możliwe odpowiedzi: 1. kontrola urzędów oraz urzędników przez Polaków, 2. usunięcie urzędników, którzy nie są nastawieni ugodowo wobec przejęcia władzy przez Polaków, 3. polonizacja szkół, 4. odwołanie niemieckich żołnierzy pilnujących porządku w mieście, 5. natychmiastowe odłączenie Wielkopolski od Niemiec, 6. wysiedlenie wszystkich Niemców z terenu Wielkopolski, 7. odcięcie Niemiec od dostaw żywności
RfwCdoFmn25Xv
Uzupełnij.
311
Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z wykresem pokazującym odsetek ludności polskiej w Wielkim Księstwie Poznańskim w 1846 i 1910 r., a następnie wykonaj polecenia.

RVkHzrSL1FrWW
Wykres kolumnowy. Lista elementów:
  • 1. zestaw danych:
    • Miasto: Poznań
    • Rok 1846: 86.5
    • Rok 1910: 64.8
  • 2. zestaw danych:
    • Miasto: Oborniki
    • Rok 1846: 78
    • Rok 1910: 59.7
  • 3. zestaw danych:
    • Miasto: Gniezno
    • Rok 1846: 92.7
    • Rok 1910: 69.2
  • 4. zestaw danych:
    • Miasto: Bydgoszcz
    • Rok 1846: 52.7
    • Rok 1910: 31.4
  • 5. zestaw danych:
    • Miasto: Babimost
    • Rok 1846: 44.4
    • Rok 1910: 50.7
  • 6. zestaw danych:
    • Miasto: Wschowa
    • Rok 1846: 27.2
    • Rok 1910: 35.8
  • 7. zestaw danych:
    • Miasto: Kościan
    • Rok 1846: 87.5
    • Rok 1910: 85.9
  • 8. zestaw danych:
    • Miasto: Międzyrzecz
    • Rok 1846: 22.6
    • Rok 1910: 22.9
  • 9. zestaw danych:
    • Miasto: Szamotuły
    • Rok 1846: 77.9
    • Rok 1910: 74.4

Indeks górny Źródło: Historia Polski w Liczbach, GUS, Warszawa 1994. Indeks górny koniec

R1VDBD1CRk2S3
Opisz, jakie czynniki mogły mieć wpływ na te przemiany. (Uzupełnij) Określ, w których powiatach najbardziej zmniejszyła się liczba Polaków w 1910 r. w porównaniu z rokiem 1846. Czy weszły one w skład II Rzeczypospolitej w styczniu 1920 r.? (Uzupełnij) Wymień miejscowości, w których toczyły się najbardziej zacięte walki podczas powstania. Zapisz Z obok tych, w których odniesiono zwycięstwo, a P obok tych, w których poniesiono porażkę. Oceń, czy istniała korelacja między wynikiem walk a odsetkiem Polaków wśród mieszkańców. (Uzupełnij).
1
311
Ćwiczenie 7

Przyjrzyj się jednemu z cyklu dwunastu obrazów autorstwa Leona Prauzińskiego, namalowanych w latach 1921‑1923, i przeczytaj relację dziennikarską, a następnie odpowiedz na pytania.

RF8nvBjwfFTPR
Pocztówka-reprodukcja obrazu autorstwa Leona Prauzińskiego Powstanie Wielkopolskie 1918/19.
Źródło: Centralna Biblioteka Wojskowa, tylko do użytku edukacyjnego.
1
Dziennik Poznański

Przybył wczoraj do naszego miasta jeden z najwybitniejszych i najbardziej zasłużonych obywateli naszych, mąż, który wszystkie swoje siły, wszystkie myśli i czyny oddał na usługi ojczyzny. Zawitał wczoraj w nasze mury genialny artysta, a przede wszystkim wielki obywatel, który od samego początku obecnej wojny pracował gorliwie i niezmordowanie na obydwu półkulach dla dobra swego kraju i swych współbraci, pracował ze skutkiem nadzwyczaj pomyślnym, bo głównie jego usiłowaniom zawdzięczać należy, że obecny rozjemca świata, Wilson, tak gorąco zainteresował się sprawą polską.

Dziennik Źródło: Dziennik Poznański, w: Wspomnienia z powstania wielkopolskiego, wybór i oprac. J. Karwat, Poznań 2007.
Rwi9Nomr2eOvl
Jakiego wydarzenia dotyczą powyższe źródła? (Uzupełnij) Jakie flagi, oprócz polskiej, znajdują się na obrazie? Dlaczego? (Uzupełnij).
3
Ćwiczenie 7
RvhPJiH6iwVPl
(Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 8

Na podstawie materiałów źródłowych z ćwiczenia 6 oraz tekstu źródłowego poniżej wykonaj polecenia.

Na podstawie tekstu źródłowego poniżej wykonaj polecenia.

Fragment relacji Karola Rzepeckiego:

Wspomnienia z powstania wielkopolskiego

Miasto tymczasem wre i kipi z podniecenia! Olbrzymi szpaler młodzieży, skautów, towarzystw, cechów, Straży Ludowej ciągnie się od dworca do Bazaru. Dziesiątki tysięcy ludzi czeka poza szpalerem na przyjazd ukochanego męża i patrioty, […] polskie kompanie czuwają w koszarach, a pluton Stanisława Rybki dociera do dworca, aby ewentualnie przemocą wprowadzić gości do miasta. […] Nareszcie przez Piłę, Oborniki, z półgodzinnym opóźnieniem przyjeżdżają Państwo Paderewscy wraz z Anglikami. Tłum olbrzymi! Entuzjazm nie do opisania! […] Anglików do hallu wnieśli żołnierze na barkach; dziwne im było, że z takim entuzjazmem witali ich ludzie w mundurach niemieckich! […] Potem przemówił Paderewski, głosząc program Polski wolnej, szczęśliwej, wielkiej, ludowej!

Karwat Źródło: Wspomnienia z powstania wielkopolskiego, oprac. J. Karwat, Poznań 2007, s. 42–43.
Rn7Cgj8idbM421
Zacytuj trzy fragmenty tekstu, które oddają podniosły nastrój przedstawianych wydarzeń. (Uzupełnij) Rozstrzygnij, czy taki sam nastrój oddaje fragment relacji Karola Rzepeckiego w sekcji „Przeczytaj”. Uzasadnij odpowiedź, cytując nacechowane emocjonalnie słowa Rzepeckiego. Wskaż te elementy obrazu, które odpowiadają relacji Karola Rzepeckiego. (Uzupełnij).
RE2Cqo3Qs8bNh
Zacytuj trzy fragmenty tekstu, które oddają podniosły nastrój przedstawianych wydarzeń. (Uzupełnij).
R1P0QjdqRUWbA
Zastanów się, jak w tekście opisywany jest bohater wydarzenia. Wróć do cytatu w sekcji „Przeczytaj”. (Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 9

Przeanalizuj poniższe teksty źródłowe i wykonaj polecenia.

1
Wspomnienia z powstania wielkopolskiego

Dlaczego zwyciężyliśmy w powstaniu doskonale uzbrojonych Niemców, przeważających nas liczebnie? Odpowiedź jest prosta. Zwyciężyliśmy dzięki niezłomnej woli pomszczenia wyrządzonych nam krzywd. Za bicie w szkole, gdy schwytano nas na posługiwaniu się językiem polskim, za rugowanie nas z ojcowizny, za poniżanie nas na każdym kroku. Przede wszystkim zwyciężyliśmy dzięki niezłomnej woli odbudowy niepodległego państwa polskiego.

Karwat Źródło: Wspomnienia z powstania wielkopolskiego, oprac. J. Karwat, Poznań 2007, s. 42–43.
1
Fragment przemówienia Ignacego Paderewskiego, 26 grudnia 1918

Jako człowiek, czuję się szczęśliwym, że mogłem dożyć tej chwili, że mogę być symbolem, a dla człowieka jest to zaszczyt wielki, tem bardziej, że spotkał mnie tutaj, na wiekopomnej odwiecznej ziemi polskiej od was, coście nie dali się prześcignąć w spełnianiu obowiązków narodowych i odpieraniu przemożnego nacisku, coście w pracy organicznej i gospodarczej byli przykładem całej Polsce. A zaszczyt ten spotkał mnie nie od jednej warstwy i nie od jednej klasy, lecz od całego narodu wielkopolskiego.

Fragment Źródło: Fragment przemówienia Ignacego Paderewskiego, 26 grudnia 1918.
R1QeqHKe2ajAk
Uzupełnij.
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida