Specjalista przedstawia w szkole możliwość wprowadzenia interwencji, jej cel oraz założenia – np. w czasie rady pedagogicznej lub poprzez dziennik elektroniczny. Opisuje planowane warsztaty dla uczniów oraz podaje przykłady wprowadzania zadań prowokujących do wyjścia poza egocentryczną perspektywę możliwych do realizacji w ramach lekcji przedmiotowych. Wyjaśnia, dlaczego oprócz szkolenia dla uczniów ważne jest wdrażanie zadań prowokujących do weryfikacji własnych założeń i dostrzeżenia innej perspektywy również w czasie lekcji. Wyjaśnia, że nie będzie to wiązało się z dodatkowymi tematami do realizacji dla nauczyciela, a jedynie z wprowadzeniem określonych form ćwiczeń możliwych do wykorzystania podczas omawiania treści uwzględnionych w podstawie programowej. Ważne jest uzyskanie akceptacji nauczycieli, ponieważ ich działania w ramach lekcji przedmiotu będą wzmacniać wagę kształconych umiejętności oraz ćwiczyć kompetencje wyniesione z warsztatów.

Specjalista, we współpracy z wychowawcami, rozpoznaje potrzeby uczniów. Wybiera grupę uczniów, w której będzie realizował interwencję. Może to być klasa, w której zaobserwowano trudności z integracją, podziały, zaostrzające się konflikty lub takie zespoły klasowe, w których uczniowie reprezentują skrajne poglądy i często spierają się w niemerytoryczny sposób. Może też być to dowolna klasa wybrana przez nauczyciela, ponieważ rozwijanie otwartości i elastycznosći w myśleniu jest wartościową kompetencją dla wszsytkich uczniów.

Specjalista przedstawia uczniom propozycję warsztatów, np. w czasie godziny wychowawczej. Ustala z uczniami oraz nauczycielem wychowawcą najbardziej odpowiednią formę realizacji warsztatów, w zależności od możliwości szkoły i młodzieży. Optymalnie mogłaby to być seria 4 lub 5 cyklicznych spotkań (np. w czasie lekcji wychowawczej). W ich w trakcie specjalista wprowadziłby temat i wyjaśnił, dlaczego to ważne, by rozwijać otwartość w myśleniu oraz zrealizował z uczniami serię ćwiczeń, które wymagają elastyczności i wyjścia poza własny, utarty sposób myślenia. Jeśli jest to z jakichś powodów niemożliwe, można też przeprowadzić z uczniami jedne 4‑godzinne warsztaty obejmujące te same treści.

Warsztaty składają się z dwóch części. Pierwsza ma charakter zajęć edukacyjnych, w czasie których prowadzący wyjaśnia, czym jest otwartość i elastyczność myślenia. Pokazuje, jak trudno jest wyjść poza własną perspektywę widzenia siebie i świata. Może przy tej okazji skorzystać z materiałów edukacyjnych na ten temat dostępnych online (Centrum Transferu Wiedzy Psychologicznej UMCS), publikacji w czasopismach (Błaszczak, 2022, 2023) lub z treści omawianych w trakcie warsztatów zaplanowanych jako drugi etap tego szkolenia. Na tym samym spotkaniu dobrze jest, jeśli prowadzący wprowadzi już jakieś elementy ćwiczeń, choćby najprostsze, opisane jako ćwiczenia wprowadzające w materiale „Ćwiczenia otwierające umysł”.

W drugiej części warsztatów prowadzący realizuje z uczestnikami wybrane ćwiczenia właściwe z puli zaproponowanej w materiale „Ćwiczenia otwierające umysł”. Proponowane aktywności prowokują uczniów do elastyczności w myśleniu oraz wychodzenia poza własną perspektywę widzenia świata. Ćwiczenia można wykorzystać w dowolnej kolejności, w zależności od możliwości czasowych i organizacyjnych. Można też z zrezygnować z jednego z nich, gdyby realizacja innych ćwiczeń się przeciągnęła. Generalnie jednak interwencję uważamy za kompletną, jeśli zrealizowano wprowadzenie teoretyczne oraz minimum 4 ćwiczenia z puli zasadniczych opisane w materiale „Ćwiczenia otwierające umysł”.

Krótkie spotkanie lub rada szkoleniowa przeznaczone jest dla tych nauczycieli, którzy realizują zajęcia przedmiotowe w klasie objętej interwencją. W czasie spotkania dowiadują się oni czym jest otwartość i elastyczność myślenia oraz dlaczego jest ważna dla uczniów (np. na podstawie artykułu Błaszczak, 2023 lub materiałów dostępnych dla DDU w czasie części warsztatowej szkolenia). Specjalista wyjaśni nauczycielom przedmiotu i poda przykłady tego, jak można uwzględniać zadania wymagające zmiany perspektywy i otwartości na argumenty strony przeciwnej w czasie lekcji. Przykłady takich aktywności omówiono w materiale „Jak wprowadzać myślenie otwarte i elastyczne na lekcjach przedmiotowych”. Gotowi do współpracy nauczyciele powinni ustalić kto i kiedy wprowadza takie zadanie na lekcji swojego przedmiotu w pracy z daną klasą, np. na zasadzie rotacji – w pierwszym tygodniu miesiąca minimum jedno zadanie otwierające myślenie wprowadza matematyk, w drugim tygodniu miesiąca biolog, w trzecim tygodniu miesiąca polonista, w czwartym tygodniu historyk. Dobrze jest, jeśli ćwiczenia podtrzymujące rozwijane kompetencje pojawiają się regularnie i na różnych przedmiotach. Ważne, by nauczyciele wprowadzali w miarę różnorodne ćwiczenia (np. nie wszyscy po kolei organizują wyłącznie debatę na lekcjach przedmiotowych, co może być nurzące dla uczniów). Przy okazji spotkania z nauczycielami można omówić, jaki rodzaj zadania w kontekście omawianych treści z podstawy programowej mógłby być zastosowany. Specjalista czuwa nad ustaleniem treści, formy i terminarza wdrażania i utrwalania efektów interwencji na lekcjach przedmiotowych.

Czas trwania:

Bezpośrednia interwencja obejmująca zajęcia z uczniami może trwać od 1 do 6 tygodni w zależności od planu zajęć oraz możliwości realizacji warsztatów. Część interwencji, która angażuje nauczycieli przedmiotu powinna trwać min. 8 tygodni. Zasadniczo jednak im dłużej utrwalana będzie umiejętność wychodzenia poza własną perspektywę, tym dłużej obecne mogą być jej pozytywne efekty.

Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:

Monitorowanie i ewaluacja skuteczności interwencji odbywać się będzie dwukrotnie:

• przed rozpoczęciem interwencji (np. w czasie pierwszego spotkania z uczniami, zanim jeszcze omówiony zostanie dokładnie cel warsztatów oraz informacje, które mogłyby mieć wpływ na formułowane w badaniu deklaracje);

• po zakończeniu okresu wprowadzania zadań wymagających otwartości w myśleniu na lekcjach przedmiotowych.

Do monitorowania skuteczności interwencji zastosowana może być skala myślenia otwartego i elastycznego POEM (Błaszczak, Klocek, 2022). Skalę POEM stosujemy dwukrotnie we wskazanych wyżej momentach w czasie (Załącznik 1). Przygotowane narzędzie zawierają metryczkę oraz schemat kodowania co umożliwia połączenie danych uzyskanych od jednej osoby, a pochodzących z różnych pomiarów.

Ryzyko/zagrożenia w realizacji:

Istnieją następujące źródła ryzyka dla realizacji interwencji:

1. Opór grona pedagogicznego przed zaangażowaniem się w dodatkową aktywność wymagającą wysiłku ze strony nauczycieli. Nauczyciele zaproszeni do współpracy przy okazji wdrażania i utrwalania efektów interwencji mogą obawiać się dodatkowego obciążenia w czasie lekcji lub/i dezorganizacji lekcji.

2. Uczniowie nie będą obecni na wszystkich spotkaniach z cyklu. Niestety specjalista nie ma wpływu na chorobę czy wypadki losowe, które uniemożliwią uczniom realizowanie interwencji.

3. Uczniowie będą nieobecni na zajęciach nauczyciela przedmiotu, wtedy gdy będą wprowadzane zadania wymagające otwartości i elastyczności w myśleniu.

4. Nauczyciele przedmiotowi wprowadzający zadania z elementami wymagającymi otwartości i elastyczności w myśleniu będą nieobecni w czasie, gdy zobowiązali się zrealizować określone ćwiczenie lub nie zrealizowali ćwiczenia z innych względów.

5. Specjalista prowadzący warsztaty będzie nieobecny w dniu kolejnych zajęć w cyklu.