Strategia działania
Krok 1. Przygotowanie
Program „I Can Problem Solve” zawiera 59 lekcji, które powinny być realizowane po kolei, od lekcji 1. do 59. Każda z nich ma wyodrębniony cel, listę sugerowanych materiałów potrzebnych do realizacji zajęć oraz skrypt dla osoby prowadzącej. Skrypt ten, pomyślany jako elastyczny przewodnik, wyjaśnia podstawowe kroki potrzebne do przeprowadzenia lekcji. Przed rozpoczęciem realizacji programu należy zapoznać się z przygotowanymi materiałami dotyczącymi programu oraz ze scenariuszami zajęć.
Krok 2. Zaplanowanie działań
Proponowany program jest pomyślany tak, aby codziennie realizowane były jedne zajęcia. Lekcje trwają nie dłużej niż 20 minut (każda); początkowo powinny trwać kilka minut; stopniowo czas trwania pojedynczych zajęć powinien być wydłużany, ale nie powinien on przekroczyć jednorazowo 20 minut. Kiedy prowadzimy jedną lekcję każdego dnia tygodnia, powinniśmy skończyć realizację całego programu po ok. 3 miesiącach od jego rozpoczęcia. W przypadku, gdy nie jest możliwe prowadzenie zajęć codziennie, można zmienić harmonogram programu, dostosowując go do możliwości grupy, choć autorka programu zaleca codzienne zajęcia.
Lekcje mogą być prowadzone zarówno przez nauczyciela‑wychowawcę, nauczyciela‑specjalistę (wspomagającego), lub innego specjalistę w przedszkolu. Zajęcia mogą być również współprowadzone przez więcej niż jedną osobę jednocześnie lub na zmianę (np. raz jeden, raz drugi nauczyciel).
Lekcje, które umieszczone zostały w załączniku do tego materiału, są pogrupowane w dwie główne kategorie: umiejętności przygotowujące do rozwiązywania problemów oraz umiejętności rozwiązywania problemów.
Krok 3. Realizacja I części zajęć
Część I zajęć dotyczy umiejętności przygotowujących do rozwiązywania problemów. Wyodrębniono w niej następujące bloki tematyczne:
Zajęcia 1–10: Rozumienie znaczenia takich słów, jak: „BYĆ”, „NIEKTÓRZY – WSZYSCY”, „NIE”, „LUB”, „I”, a także „TAKIE SAME – INNE”.
Zajęcia 11–18: Pomaganie dzieciom w identyfikacji uczuć (własnych i innych osób), takich jak: ZADOWOLONY, SMUTNY, ZŁY.
Zajęcia 19–22: Rozwijanie umiejętności słuchania i skupienia uwagi.
Zajęcia 23–28: Wprowadzenie pojęć: „DLACZEGO – DLATEGO ŻE” (aby pomóc dzieciom zrozumieć, że zachowania i uczucia mają swoje przyczyny) oraz „MÓGŁBY – MOŻE” (żeby uwrażliwić dzieci na błędy związane ze zbyt szybkim osądzaniem zachowań i zamiarów innych osób).
Zajęcia 29–31: Uczenie dzieci rozumienia różnic indywidualnych oraz zachęcanie do poznawania preferencji innych osób przez zadawanie pytania: „Czy lubisz…?”.
Zajęcia 32–33: Pomaganie dzieciom w rozumieniu tego, co jest SPRAWIEDLIWE, a co nie jest sprawiedliwe oraz że sprawiedliwość czasem oznacza, iż trzeba poczekać na swoją kolej.
Krok 4. Realizacja II części zajęć
Część II zajęć jest skoncentrowana na umiejętnościach rozwiązywania problemów. W tej części wyodrębniono następujące bloki tematyczne:
Zajęcia 34–38: Rozwiązania alternatywne: pomaganie dzieciom w rozpoznaniu, czym jest problem i uczenie, jak wymyślać różne rozwiązania problemów.
Zajęcia 39–50: Konsekwencje: pomaganie dzieciom w uczeniu się, jak myśleć w sposób sekwencyjny, co jest wstępem do rozumienia związków przyczynowo‑skutkowych (zajęcia 39–45) oraz pobudzania myślenia o konsekwencjach własnych zachowań (zajęcia 46–50).
Zajęcia 51–59: Tworzenie par rozwiązania–konsekwencje: ćwiczenia w łączeniu rozwiązań z ich możliwymi konsekwencjami – pozytywnymi i negatywnymi (ćwiczenia w parach).
Po zakończeniu całego cyklu zajęć można wracać z dziećmi do poszczególnych części programu, jeśli nauczyciel w grupie widzie taką potrzebę.
Czas trwania:
Cały program składa się z 59 zajęć, które trwają maksymalnie po 20 min. Czas trwania interwencji zależy od tego. jak często realizowane będą zajęcia. Przy codziennej pracy z programem interwencja potrwa ok. 3 miesiące.
Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:
Myrna B Shure, autorka programu „I Can Problem Solve”, nie zaproponowała konkretnych narzędzi do oceny skuteczności prowadzonych zajęć. W związku z tym można wykorzystywać obserwację, a także dowolne standaryzowane narzędzia do oceny funkcjonowania społecznego dzieci, adekwatne do wieku uczestników(najlepiej stosować pretest i postest). Autorka programu zachęca nauczycieli, żeby od czasu do czasu zadawali sobie pytania o to, jaki wpływ na nich – jako na nauczycieli – ma metoda ICPS. Przed zastosowaniem tej metody ewaluacji warto zapoznać się z materiałami, które umieszczone zostały w „PrzewodnikuPrzewodniku” do programu. Oto przykładowe pytania dotyczące refleksji nad efektami stosowania programu ICPS zalecane przez Myrne Shure (2000):
Zapytaj siebie, czy przypominasz sobie moment, w którym:
1. Zauważyłaś jakiś problem w swojej grupie:
a) widząc go, ale nie słysząc szczegółów ani nie pytając dzieci, na czym on polega
b) słysząc, że dzieje się coś niepokojącego w grupie, ale nie widząc problemu bezpośrednio, ani nie pytając dzieci, na czym on polega
c) pytając o niego dzieci w grupie, ale nie widząc problemu ani nie słysząc go osobiście
d) na dwa z trzech wymienionych sposobów.
2. Sprawiłaś, że któreś z dzieci w Twojej grupie poczuło się:
a) zadowolone
b) smutne
c) złe
3. Któreś z dzieci w Twojej grupie sprawiło, że byłaś:
a) zadowolona
b) smutna
c) zła
4. Nauczyłaś się czegoś, czego nie wiedziałaś o którymś z dzieci, w czasie prowadzenia dialogu ICPS.
5. Dziecko lub dzieci miały jakiś problem i pomyślałaś, że wiesz, na czym on polega, ale kiedy wykorzystałaś dialog ICPS okazało się, że w zasadzie chodziło o coś zupełnie innego.
Ryzyko/zagrożenia w realizacji:
Prowadzenie programu nie jest trudne; ma on formę zabawy i dzieci bardzo lubią proponowane zajęcia. Wydaje się więc, że ryzyko związane z prowadzeniem lekcji jest takie, jak w przypadku prowadzenia innych cyklicznych zajęć, np. dziecko/dzieci są przez dłuższy czas nieobecne w przedszkolu, osoba/osoby prowadzące zajęcia są przez dłuższy czas nieobecne w pracy. W takich przypadkach należy samodzielnie podjąć decyzję o ewentualnym czasowym przerwaniu/zawieszeniu prowadzenia zajęć, a po przerwie, przed kontynuacją zajęć, przeprowadzić krótkie powtórzenie treści, które realizowane były przed przerwą.