2.1. Zaopiekowanie się uczniami. ODDZIAŁYWANIA INDYWIDUALNE

Oddziaływania w ramach tego kroku to krótkoterminowe działania postwencyjne minimalizujące negatywne skutki zachowań samobójczych, dzięki interwencjom umożliwiającym przywrócenie poczucia bezpieczeństwa i sprawstwa. Jej cele obejmują przede wszystkim zidentyfikowanie i objęcie wsparciem osób o zwiększonym ryzyku wystąpienia zachowań samobójczych. Podczas tej początkowej interwencji kluczowe jest zidentyfikowanie uczniów z grupy ryzyka, czyli uczniów:

• będących świadkami zdarzenia – rozmowa wspierająca indywidualna

• uczniów, którzy byli w kontakcie z uczniem, który podjął próbę S (szczególnie osoby, które zostały przez ucznia powiadomione o zamiarze podjęcia próby S w czasie wcześniejszej rozmowy, odebrały wiadomość zapowiadającą samobójstwo itp.).

Rozmowa ta powinna zostać przeprowadzona w krótkim czasie od zdarzenia (najlepiej bezpośrednio po zdarzeniu). Interwencję realizuje psycholog. W przypadku nieobecności psychologa rozmowa powinna zostać przeprowadzona przez pedagoga szkolnego lub innego specjalistę/nauczyciela wskazanego przez dyrektora szkoły (Załącznik 2). Należy również przekazać uczniom informacje na temat miejsc, w których można uzyskać pomoc (miejsc podejmujących interwencję kryzysową, telefonów zaufania). Psycholog, wychowawca lub inny specjalista wskazany przez dyrektora kontaktuje się z rodzicami tych uczniów, powiadamiając o sytuacji – jeśli stan danych uczniów wymaga takiej interwencji.

2.2. Zaopiekowanie się uczniami. ODDZIAŁYWANIA GRUPOWE

• Interwencje ukierunkowane na klasę ucznia, który podjął próbę samobójczą, obejmują przeprowadzenie w ciągu najbliższych 2 tygodni lekcji lub warsztatów (każde po 45 min) z zakresu regulacji emocjonalnej, rozwiązywania problemów, szczególnie społecznych, sposobów radzenia sobie ze stresem i komunikacji. Załącznik 3 zawiera zarys tematów do omówienia podczas warsztatów lub lekcji uwzględniających powyższe tematy. Kluczowe jest, aby te zajęcia prowadzili specjaliści spoza szkoły (np. z ośrodka interwencji kryzysowej). Istotne jest również, aby na tych spotkaniach uczniowie uzyskali informacje dotyczące miejsc, w których mogą zgłosić się po pomoc na terenie szkoły i poza nią. Załącznik 7 zawiera linki z informacjami o środkach środowiskowej opieki psychologicznej i sychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży (I poziom referencyjności) oraz ważne numery telefonów.

• Informacja dla społeczności uczniowskiej, przekazana na godzinach wychowawczych, o dostępności na terenie szkoły specjalistów w ramach udzielania wsparcia w miarę potrzeb ucznia, z podaniem nazwisk i godzin specjalistów, do których uczniowie mogą się zgłosić w razie takiej potrzeby. Specjaliści to psycholodzy, pedagodzy szkolni i/lub wyznaczeni przez dyrektora inni specjaliści. W przypadku braku specjalisty w szkole, należy podać nazwy i adresy instytucji zewnętrznych, w których można uzyskać pomoc. W takiej sytuacji wskazane jest, aby szkoła nawiązała współpracę z placówkami zewnętrznymi, takimi jak ośrodki zdrowia psychicznego I poziomu referencyjności lub poradnia psychologiczno‑pedagogiczna. Pracownicy szkoły również powinni uzyskać informację, do kogo mogą zwrócić się po wsparcie i pomoc w razie takiej potrzeby. Informacje można przekazać na radzie pedagogicznej zwołanej z powodu wydarzenia.

2.3. Oddziaływania postwencyjne indywidualne, ukierunkowane na ucznia w kryzysie psychicznym

Szczególnie ważną grupę w oddziaływaniach postwencyjnych stanowią uczniowie w kryzysie psychicznym. Dzieci w takim stanie mogą zgłosić się do dowolnego pracownika szkoły. W sytuacji zgłoszenia się do pracownika szkoły ucznia wykazującego znaczący dystres, pobudzenie bądź aktywnie zgłaszającego potrzebę pomocy, pracownik informuje dyrekcję i/lub członka zespołu interwencyjnego, którzy powiadamiają rodziców o stanie dziecka. Do czasu pojawienia się rodziców, ucznia należy objąć oddziaływaniami zabezpieczającymi i przeprowadzić ocenę stanu psychicznego i ryzyka podjęcia próby samobójczej. Odpowiednia osoba (na przykład członek zespołu interwencyjnego) powiadamia rodziców ucznia, którzy w razie potrzeby dostają zalecenie zgłoszenia się na najbliższy SOR. Załącznik 4 zawiera niezbędne informacje dotyczące kontaktu i pracy ze zgłaszającym się uczniem z w kryzysie psychicznym. Zawiera też spis objawów i zachowań pozwalających na identyfikację uczniów zagrożonych kryzysem lub niekomunikujących faktu, że wymagają pomocy. Proszę pamiętać, że są uczniowie, którzy z różnych powodów nie zgłoszą się aktywnie po pomoc, ponieważ między innymi:

• nie chcą martwić znaczących bliskich lub dorosłych,

• nie rozpatrują dorosłych jako bezpiecznej bazy,

• mają wcześniejsze złe doświadczenia związane ze zwracaniem się po pomoc lub z udzielonym wcześniej wsparciem.

Ważnym zadaniem pracowników szkoły jest identyfikacja dzieci wymagających pomocy, nie tylko w bezpośrednim następstwie zdarzenia związanego z zachowaniem samobójczym, ale i zdarzenia wynikającego z indywidualnych czynników związanych z uczniem. Załącznik 4 zawiera spis sytuacji, które mogą zwiększać ryzyko podjęcia zachowania samobójczego i szczegółowe opisy sygnałów ostrzegawczych związanych z poziomem ryzyka zachowań samobójczych od niskiego do wysokiego. Zawiera również spis czynników ochronnych, z proponowanymi zwrotami przydatnymi podczas rozmowy, przykładami komunikatów pomagających w stworzeniu bezpiecznej atmosfery, a także informacje, co robić w konkretnej sytuacji.

Należy podkreślić, że dziecko, które zgłasza się do pracownika szkoły, przychodzi do niego jako do tzw. bezpiecznej bazy. Komunikaty ze strony dziecka o jego cierpieniu, o tym, że ma myśli samobójcze czy nie chce żyć, mogą wywoływać u pracownika uczucie lęku, co jest całkowicie naturalną reakcją, a każdy w takiej sytuacji może obawiać się także o swoje kompetencje w zakresie pomocy. To, że dziecko wypowiada takie treści, nie oznacza, że dana osoba jest odpowiedzialna za stan dziecka. To, co ważne w tej sytuacji, to zabezpieczyć dziecko, udzielić mu wsparcia, dziękując za okazane zaufanie i współczując odczuwanego cierpienia, zamiast przekonywania np. że dziecko „ma po co żyć” lub „że powinno myśleć pozytywnie”. Następnie po wstępnym oszacowaniu stanu dziecka ważne jest, aby przekierować je po adekwatną do jego stanu pomoc. Jedną z największych trudności w czasie szacowania stanu psychicznego jest obawa o zadanie pytań dotyczących myśli samobójczych. Bardzo często pojawiają się wtedy obawy, czy pytanie o takie myśli nie zwiększy ich nasilenia lub nie pogorszy stanu dziecka. Wyniki badań (Miller, 2021) pokazują, że takie pytanie nie ma na to ani negatywnego, ani pozytywnego wpływu, natomiast jest niezwykle istotne w kontekście zabezpieczenia dziecka. W kontakcie z dzieckiem w kryzysie, zadaniem dorosłego jest zabezpieczyć dziecko, udzielić mu wsparcia, oszacować stan i przekierować po pomoc adekwatną do tego stanu. Załącznik 4 zawiera materiały dodatkowe do procedury umożliwiające przeprowadzenia oceny ryzyka zachowania samobójczego, przykładowe komunikaty do dziecka i jego rodziców oraz mity i fakty dotyczące samobójstw.

1. Kontakt z rodzicami/opiekunami ucznia w trakcie hospitalizacji w celu przygotowania warunków do powrotu – osoby odpowiedzialne: psycholog, pedagog i/lub wychowawca. Prośba o dostarczenie przez rodzica/opiekuna informacji/zaświadczenia i zaleceń po hospitalizacji przygotowanych przez zespół leczący ucznia.

2. Podpisanie przez rodzica/opiekuna oświadczenia, w którym deklaruje, że jest świadomy zagrożenia zachowaniami o charakterze samobójczym u dziecka.

3. Przygotowanie w razie potrzeby dokładnego planu przeciwdziałającemu ponownemu podjęciu próby samobójczej (Załącznik 4). Plan zawiera informacje, do kogo i w jakich warunkach zgłosi się uczeń w przypadku pojawienia się nasilonych myśli samobójczych, gdy przebywa na terenie szkoły. Wtedy zostanie przeprowadzona rozmowa z uczniem w kryzysie (Załącznik 4) – osoba odpowiedzialna: psycholog, pedagog szkolny lub inny specjalista wyznaczony przez dyrektora szkoły. Plan musi być dokładnie omówiony, spisany i w miarę możliwości przećwiczony (Łuba, 2021).

4. Przygotowanie klasy na powrót ucznia według scenariusza (Załącznik 6) – osoby odpowiedzialne: wychowawca, psycholog, pedagog szkolny lub inny specjalista wskazany przez dyrektora szkoły.

5. Przed powrotem ucznia do szkoły zebranie zespołu nauczycieli uczących w klasie ucznia w celu poinformowania, jak postępować z uczniem (Załącznik 5).

6. Po powrocie do szkoły ucznia, który podjął próbę samobójczą, powinny odbywać się regularne spotkania ucznia z psychologiem szkolnym w celu udzielania wsparcia na terenie szkoły, omawiania bieżących trudności, sposobów ich rozwiązywania, przeciwdziałania wykluczeniu go z grupy rówieśniczej (jeśli dotyczy). Planowanie i realizacja działań przez psychologów/pedagogów szkolnych w celu zapewnienia uczniowi poczucia bezpieczeństwa i wsparcia w szkole. Spotkania powinny odbywać się raz w tygodniu, najrzadziej raz na dwa tygodnie.

7. W sytuacji braku psychologa szkolnego lub jego dłuższej nieobecności, rozmowy może przeprowadzać wychowawca lub inny specjalista wskazany przez dyrektora, który w razie potrzeby pozostaje w kontakcie podczas sesji koordynacji z terapeutą środowiskowym ośrodka środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży I lub II stopnia referencyjności, w którym świadczona jest opieka nad uczniem.

8. Współpraca z terapeutą środowiskowym i/lub psychoterapeutą ośrodka środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży I lub II stopnia referencyjności, w ramach którego uczeń jest objęty opieką po hospitalizacji (osoba odpowiedzialna: psycholog, pedagog szkolny lub inny specjalista wyznaczony przez dyrektora szkoły). Współpraca rozumiana jest jako podejmowanie prób, wprowadzania zaleceń, reagowanie na prośbę kontaktu ze strony specjalistów opiekujących się uczniem.

Kolejny krok procedury dotyczy wdrażania oddziaływań postwencyjnych krótko- i długoterminowych.

2.1. Zaopiekowanie się uczniami. ODDZIAŁYWANIA INDYWIDUALNE

Oddziaływania w ramach tego kroku to krótkoterminowe działania postwencyjne minimalizujące negatywne skutki zachowań samobójczych, dzięki interwencjom umożliwiającym przywrócenie poczucia bezpieczeństwa i sprawstwa. Jej cele obejmują przede wszystkim zidentyfikowanie i objęcie wsparciem osób o zwiększonym ryzyku wystąpienia zachowań samobójczych, przeciwdziałanie negatywnym skutkom samobójstwa, a także działania związane z zapobieganiem samobójstwom, wsparcie w radzeniu sobie z następstwami samobójstwa oraz ułatwienie wejścia w proces żałoby i oczywiście zapobieganie jej patologicznemu przebiegowi. Niezwykle ważnym elementem oddziaływań postwencyjnych jest zmniejszenie ryzyka pojawienia się efektu Wertera, tzw. samobójczego naśladowania, które stanowi niezwykle silny, krótkoterminowy czynnik ryzyka kolejnych zachowań samobójczych w określonej grupie osób. Na ten efekt mogą być narażone osoby ze społeczności szkolnej, nie tylko uczniowie, ale i nauczyciele przeżywający w danym okresie kryzysy psychiczne z innych powodów, ci, którzy doświadczyli straty, wydarzeń traumatycznych czy mają zaburzenia psychiczne, ale także osoby, które wcześniej miały myśli samobójcze lub podejmowały próby samobójcze. Podczas tej początkowej interwencji kluczowe jest zidentyfikowanie uczniów z grupy ryzyka, czyli uczniów:

• będących świadkami zdarzenia – rozmowa wspierająca indywidualna;

• którzy byli w kontakcie ze zmarłym uczniem (szczególnie osobami, które zostały przez ucznia powiadomione o zamiarze podjęcia próby S w czasie wcześniejszej rozmowy, odebrały wiadomość zapowiadającą samobójstwo itp.). Rozmowa ta powinna zostać przeprowadzona w krótkim czasie od zdarzenia (najlepiej bezpośrednio po zdarzeniu). Interwencję realizuje psycholog, a w przypadku nieobecności psychologa, rozmowa powinna zostać przeprowadzona przez pedagoga szkolnego lub innego specjalistę/nauczyciela wskazanego przez dyrektora szkoły (Załącznik 2). Przekazanie informacji dotyczących miejsc, w których można uzyskać pomoc (miejsca podejmujące interwencję kryzysową, telefony zaufania). Psycholog, wychowawca lub inny specjalista wskazany przez dyrektora kontaktuje się z rodzicami tych uczniów, powiadamiając o sytuacji – jeśli stan danych uczniów wymaga takiej interwencji. W przypadku pogarszającego się lub złego stanu ucznia należy skorzystać z metod oszacowania ryzyka i komunikatów przeznaczonych do rozmowy z uczniem w kryzysie (Załącznik 4). Zawiera on informacje, w jaki sposób rozmawiać z uczniem w takiej sytuacji i gdzie przekierować ucznia w celu uzyskania pomocy adekwatnej do jego stanu. Spotkanie to powinno odbyć się możliwie jak najszybciej, nie później niż 72 godziny od zdarzenia. W przypadku większej liczby uczniów wymagających tego rodzaju wsparcia, zalecane jest skorzystanie z pomocy ośrodków interwencji kryzysowej w zakresie objęcia opieką ucznia przez interwenta kryzysowego (listę instytucji zewnętrznych zawiera Załącznik 7).

2.2. Zaopiekowanie się uczniami. ODDZIAŁYWANIA GRUPOWE

• Przekazanie informacji o śmierci ucznia klasie, do której uczęszczał. Najlepiej, gdyby osobą odpowiedzialną był wychowawca; w przypadku jego nieobecności będzie to inny specjalista wskazany przez dyrektora szkoły. Komunikat powinien być ograniczony do niezbędnego minimum. Ważne jest, aby nie opisywać metody i miejsca samobójstwa. Niezwykle ważne jest, aby przekazać uczniom, że podjęcie samobójstwa zawsze ma miejsce w wyniku nie jednego wydarzenia, a wielu oddziałujących na siebie czynników. Rozmowa o zdarzeniu powinna przebiegać z jednoczesnym zachęceniem do ujawniania przez uczniów i mówienia o przeżywanych emocjach, myślach i obawach z nimi związanych. Warto podkreślić brak odpowiedzialności za samobójstwo kolegi z klasy (Załącznik 9). W przypadku samobójstwa ucznia, który był poddawany przemocy rówieśniczej na terenie szkoły, należy pominąć informację o braku odpowiedzialności. Spotkanie należy zorganizować tak, by było w nim miejsce na swobodną rozmowę między uczniami, odreagowanie emocji, podzielenie się własnymi przemyśleniami.

• Przygotowanie informacji przez zespół interwencyjny i poinformowanie pozostałych uczniów, personelu szkolnego i rodziców. Komunikat powinien być ograniczony do niezbędnego minimum. Niezwykle ważne jest, aby nie opisywać metody i miejsca zdarzenia. W komunikacie należy zwrócić uwagę, że podjęcie samobójstwa ma miejsce w wyniku nie jednego wydarzenia, a wielu oddziałujących na siebie czynników. Poinformowanie uczniów powinno odbyć się w grupach klasowych, należy unikać apeli, uroczystości itd. jako miejsc poinformowania o śmierci samobójczej ucznia szkoły. Informacja powinna odnosić się do specyficznego charakteru zdarzenia, jakim jest śmierć znajomej osoby i jej konsekwencji, jednocześnie z podkreśleniem faktu, że jest ona trudna dla członków społeczności szkolnej. Załącznik 8 zawiera przykładowe komunikaty w zależności od różnych warunków i zakresu posiadanych informacji. Na przykład, co zrobić w przypadku, gdy rodzina zmarłego ucznia nie zgadza się na ujawnienie samobójstwa jako przyczyny śmierci, natomiast społeczność szkolna jest już w posiadaniu tej informacji w nieformalny sposób, lub gdy nie ma jeszcze wystarczających oficjalnych informacji. Zawsze taki komunikat musi zawierać informacje o dostępnych formach wsparcia dla osób, które odczują negatywne skutki z nią związane. Spotkanie należy zorganizować tak, by było w nim miejsce na swobodną rozmowę między uczniami, odreagowanie emocji, podzielenie się własnymi przemyśleniami. Komunikat dla nauczycieli, który przedstawią uczniom, powinien zostać im przekazany w formie pisemnej, tak aby każda grupa uczniów otrzymała te same informacje. Dyrektor zwołuje radę pedagogiczną w celu omówienia zdarzenia, jego wpływu, konsekwencji i podejmowanych w związku z nim działań postwencyjnych i roli poszczególnych nauczycieli w tych oddziaływaniach (Załącznik 8).

• Dyrektor wyznacza osobę do kontaktu z mediami, która w razie zgłoszenia się przedstawicieli mediów do szkoły przedstawia obiektywne fakty związane ze śmiercią samobójczą ucznia i zakresie działań interwencyjnych podjętych przez szkołę. Wskazane jest, aby ta osoba monitorowała również media społecznościowe w zakresie tematów i wpisów związanych ze zdarzeniem, reagowała na nie w sposób ustalony i uzgodniony w ramach oddziaływań postwencyjnych.

• Interwencje ukierunkowane na klasę ucznia, który podjął próbę samobójczą, obejmują przeprowadzenie spotkania w ciągu najbliższych tygodnia. Załącznik 3 zawiera zakres tematyczny i cele takiego spotkania. Mają one pomóc uporządkowaniu faktów i poradzeniu sobie z wiadomością o samobójstwie, a także wspomóc rozpoczynający się proces żałoby. Ich celem jest również wzmocnienie umiejętności radzenia sobie ze stresem, trudnymi sytuacjami, rozwiązywania problemów, jak i umiejętności komunikacyjnych. Istotne jest, aby na tych spotkaniach uczniowie uzyskali również informacje dotyczące miejsc, w których mogą zgłosić się po pomoc na terenie szkoły i poza nią. Załącznik 7 zawiera linki związane z ośrodkami środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży (I poziom referencyjności) i ważnymi numerami telefonów.

• Informacja dla społeczności uczniowskiej, przekazana na godzinach wychowawczych, o dostępności na terenie szkoły specjalistów w ramach udzielenia wsparcia w miarę potrzeb ucznia. W przypadku braku specjalisty w szkole, należy podać nazwy i adresy instytucji zewnętrznych, w których można uzyskać pomoc. W takiej sytuacji wskazane jest, aby szkoła nawiązała współpracę z palcówkami zewnętrznymi, takimi jak ośrodki zdrowia psychicznego I poziomu referencyjności lub poradnia psychologiczno‑pedagogiczna. Pracownicy szkoły również powinni uzyskać informację, do kogo mogą zwrócić się po wsparcie i pomoc w wypadku takiej potrzeby. Informacje można przekazać na radzie pedagogicznej zwołanej z powodu wydarzenia.

• Przeprowadzenie przez psychologa/pedagoga lub wyznaczoną przez dyrektora osobę rozmów na lekcjach wychowawczych dotyczących tematu śmierci samobójczej, ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji dla pozostałych osób, takich jak trudne emocje, żałoba i sposoby jej przeżywania (Załącznik 10).

2.3. Oddziaływania postwencyjne indywidualne ukierunkowane na ucznia w kryzysie psychicznym

Szczególnie ważną grupę w oddziaływaniach postwencyjnych stanowią uczniowie w kryzysie psychicznym. Dzieci w takim stanie mogą zgłosić się do dowolnego pracownika szkoły. W sytuacji zgłoszenia się do pracownika szkoły ucznia wykazującego znaczący dystres, pobudzenie bądź aktywnie zgłaszającego potrzebę pomocy, pracownik informuje dyrekcję i/lub członka zespołu interwencyjnego, którzy powiadamiają rodziców o stanie dziecka. Do czasu pojawienia się rodziców, ucznia należy objąć oddziaływaniami zabezpieczającymi i oraz przeprowadzić ocenę stanu psychicznego i oszacować ryzyko podjęcia próby samobójczej. Odpowiednia osoba (na przykład członek zespołu interwencyjnego) powiadamia rodziców ucznia, którzy w razie potrzeby dostają zalecenie zgłoszenia się na najbliższy oddział ratunkowy (SOR). Załącznik 4 zawiera informacje dotyczące kontaktu i pracy ze zgłaszającym się uczniem z w kryzysie psychicznym oraz spis objawów i zachowań pozwalających na identyfikację uczniów zagrożonych kryzysem lub niekomunikujących faktu, że wymagają pomocy. Proszę pamiętać, że są uczniowie, którzy z różnych powodów nie zgłoszą się aktywnie po pomoc, ponieważ między innymi:

• nie chcą martwić znaczących bliskich lub dorosłych,

• nie rozpatrują dorosłych jako bezpiecznej bazy,

• mają wcześniejsze złe doświadczenia związane ze zwracaniem się po pomoc lub z udzielonym wcześniej wsparciem.

Ważnym zadaniem pracowników szkoły jest identyfikacja dzieci wymagających pomocy, nie tylko w bezpośrednim następstwie zdarzenia związanego z zachowaniem samobójczym, ale i wynikającego z indywidualnych czynników związanych z uczniem. Załącznik 4 zawiera spis sytuacji, które mogą zwiększać ryzyko podjęcia zachowania samobójczego i szczegółowe opisy sygnałów ostrzegawczych związanych z poziomem ryzyka zachowań samobójczych od niskiego do wysokiego. Zawiera również spis czynników ochronnych, z proponowanymi zwrotami przydatnymi podczas rozmowy, przykładami komunikatów pomagających w stworzeniu bezpiecznej atmosfery, a także informacje, co robić w konkretnej sytuacji.

Należy podkreślić, że dziecko, które zgłasza się do pracownika szkoły, przychodzi do niego jako do tzw. bezpiecznej bazy. Komunikaty ze strony dziecka o jego cierpieniu, o tym, że ma myśli samobójcze, czy nie chce żyć, mogą wywoływać w u pracownika uczucie lęku, co jest całkowicie naturalną reakcją, a każdy w takiej sytuacji może obawiać się także o swoje kompetencje w zakresie pomocy. To, że dziecko wypowiada takie treści, nie oznacza, że dana osoba jest odpowiedzialna za stan dziecka. Ważne w tej sytuacji to zabezpieczyć dziecko, udzielić mu wsparcia, dziękując za okazane zaufanie i współczując odczuwanego cierpienia, zamiast przekonywania, że na przykład dziecko „ma po co żyć” lub „że powinno myśleć pozytywnie”. Następnie, po wstępnym oszacowaniu stanu dziecka, ważne jest, aby przekierować je po adekwatną do jego stanu pomoc. Jedną z największych trudności w czasie szacowania stanu psychicznego jest obawa o zadanie pytań dotyczących myśli samobójczych. Bardzo często pojawiają się wtedy obawy, czy pytanie o myśli samobójcze nie zwiększy ich nasilenia lub nie pogorszy stanu dziecka. Wyniki badań (Miller, 2021) pokazują, że takie pytanie nie ma na to ani negatywnego, ani pozytywnego wpływu, natomiast jest niezwykle istotne w kontekście zabezpieczenia dziecka. W kontakcie z dzieckiem w kryzysie, zadaniem dorosłego jest zabezpieczyć dziecko, udzielić mu wsparcia, oszacować stan i przekierować po pomoc adekwatną do tego stanu. Załącznik 4 zawiera materiały dodatkowe do procedury umożliwiające przeprowadzenia oceny ryzyka zachowania samobójczego, wskazane przykładowe komunikaty do dziecka i jego rodziców, a także mity i fakty dotyczące samobójstw.

• Objęcie opieką klasy zmarłego ucznia lub ucznia po próbie samobójczej.

• Ustalenie z rodziną zmarłego zasad i szczegółów dotyczących uczestnictwa społeczności szkolnej w uroczystościach pogrzebowych.

• Ustalenie form upamiętnienia zmarłego i monitorowanie ich zgodności z przyjętymi procedurami postwencyjnymi.

• Oddziaływania grupowe i indywidualne dla społeczności szkolnej.

• Identyfikacja uczniów w kryzysie i indywidualna pomoc zgłaszającym się uczniom w kryzysie psychicznym.