Każdy projekt edukacyjny prowadzony jest w określonych warunkach panujących w szkole. Warunki te muszą zostać wypracowane przez zespół projektowy danej szkoły. Zasadniczy wpływ na powodzenie projektu ma aktywny udział uczniów we wszystkich aspektach projektu, tj. planowaniu, realizacji i ocenie działań. Dlatego nauczyciele i uczniowie powinni zapoznać się z podstawowymi etapami pracy w projekcie, by w efektywny sposób nimi zarządzać (Torończak, 2011). Aby efektywnie pracować metodą projektów, należy przestrzegać określonych faz pracy (Wyszyńska, 2011), którymi są: zainicjowanie projektu, spisanie kontraktu, wybór tematu, podział na grupy, sformułowanie ogólnych i szczegółowych celów projektu, przygotowanie harmonogramu pracy i podziału zadań, dobór literatury, realizacja projektu, prezentacja wyników oraz ewaluacja.

Zainicjowanie projektu polega na przygotowaniu uczniów do pracy metodą projektu. Przede wszystkim działania nauczyciela mają na celu zapoznanie uczniów z samą metodą, ale także opracowanie instrukcji realizacji projektu. Przygotowana przez nauczyciela instrukcja powinna zawierać wszystkie niezbędne informacje związane z tematyką projektu, cele jego realizacji, przykładowe zadania (o różnym poziomie trudności, z uwzględnieniem zróżnicowanych potrzeb edukacyjnych i/lub rozwojowych uczniów), informacje dotyczące źródeł poszukiwania informacji (np. przykładowe strony internetowe, bazy danych), terminy realizacji poszczególnych etapów, informacje, w jaki sposób opracować raport końcowy, kryteria oceny projektu.

Kontrakt może zostać przygotowany przez samego nauczyciela lub wspólnie z uczniami, w formie pisemnej lub graficznej. Kontrakt powinien zawierać terminy poszczególnych etapów pracy, a także ostateczny termin zakończenia projektów; zasady współpracy w poszczególnych grupach uczniów oraz – jeśli jest taka potrzeba – zasadę korzystania na przykład z laboratorium chemicznego, pracowni komputerowej czy też z innych miejsc, z których korzystanie podczas realizacji projektu jest niezbędne. Kontrakt powinien zawierać także podpisy nauczyciela i wszystkich uczniów biorących udział w projekcie. Podczas spisywania kontraktu szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na odpowiedzialność poszczególnych uczniów za proces kształcenia, a także omówienie zasad pracy w grupie, ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnych potrzeb edukacyjnych poszczególnych uczniów (na przykład gdy wymagają oni stosowania alternatywnych metod komunikacji czy też dostosowania poszczególnych form działania).

Zadaniem nauczyciela jest wskazanie zakresu tematycznego, opisanie sytuacji problemowej, wskazanie możliwości wstępnego poszukiwania informacji, ale przede wszystkim wzbudzenie u uczniów zainteresowania w taki sposób, aby założone cele mogły zostać przez nich zrealizowane (np. odniesienie się bezpośrednio do zainteresowań ucznia).

W przypadku pracy z uczniami ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi istotne jest to, aby zorganizować pracę grupową tak, by na jej ostateczny wynik składała się praca każdego z uczniów biorących udział w projekcie. W fazie tej nauczyciel powinien zwrócić szczególną uwagę na organizowanie grup projektowych, a także na wstępny podział zadań – aby był on adekwatny do możliwości uczniów.

Zdaniem nauczyciela jest pomoc w określeniu celów ogólnych i szczegółowych, ale także zwrócenie uwagi na podstawowe elementy projektu i nadanie poszczególnym celom formy operacyjnej. Należy zadbać o to, aby cele były wyrażone w jasny i konkretny sposób, tak aby mogły stanowić opis planowanych działań w ramach realizowanego projektu.

Harmonogram pracy opracowywany jest przez uczniów; powinien zawierać wykaz celów do osiągnięcia, listę osób, które są zaangażowane w realizacji projektu, szczegółowy opis zadań, a także terminarz poszczególnych działań. Ważne jest, aby harmonogram zawierał nazwiska osób odpowiedzialnych za realizację poszczególnych celów czynności czy też zadań.

Na tym etapie istotna jest pomoc nauczyciela w dostępie do literatury, materiałów źródłowych czy też źródeł internetowych. Nauczyciel może wskazać uczniom, gdzie mogą szukać informacji dotyczących poszczególnych zagadnień, wskazać im określone bazy internetowe, zapewnić pomoc w prawidłowym korzystaniu z dostępnych materiałów.

Realizacja projektu polega ze strony uczniów na opracowaniu poszczególnych problemów badawczych, na analizie zebranego materiału, na dyskusji, wymianie informacji, często z wykorzystaniem metody burzy mózgów. Te wszystkie działania mają doprowadzić do opracowania wyników projektu, przygotowania sprawozdania z realizacji projektu, a w fazie końcowej – prezentacji wyników projektu. Rolą nauczyciela jest z jednej strony konsultowanie realizacji poszczególnych etapów projektu, a z drugiej obserwowanie realizacji celów, zadań przez grupy oraz każdego ucznia będącego w zespole. Ma to na celu szybkie reagowanie w przypadku pojawienia się nawet najmniejszych trudności podczas realizacji poszczególnych etapów projektu. W przypadku pracy z uczniem z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i/ lub edukacyjnymi należy zwrócić uwagę na możliwość pojawienia się trudności, związanych na przykład ze zrozumieniem określonych treści, z czytaniem ze zrozumieniem. Na tym etapie pośrednie kierowanie realizacją projektu przez nauczyciela ma także na celu podążanie za uczniem z uwzględnieniem dużej indywidualizacji, specyfiki funkcjonowania poszczególnych uczniów, a w razie potrzeby – podążanie za uczniem i ukierunkowanie go w realizacji poszczególnych zadań.

Ważne jest, aby nauczyciel zadbał o to, by każdy uczestnik danej grupy miał możliwość prezentacji wyników poszczególnych części projektu, za które był odpowiedzialny. Należy pamiętać o tym, że nie każdy uczeń będzie chciał/mógł występować na forum klasy/grupy, dlatego ważne jest, żeby zapewnić optymalne warunki podczas prezentacji, dające uczniom poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego. Można także dać uczniowi możliwość wyboru sposobu prezentacji (np. plakat, portfolio, prezentacja multimedialna, broszura, gazetka, film, nagranie).

Na tym etapie uczniowie dokonują samooceny, dyskutują nad wkładem każdego uczestnika grupy w realizację projektu, oceniają swoją pracę jako całej grupy. Nauczyciel natomiast dokonuje indywidualnej ewaluacji pracy każdego ucznia zgodnie z jego możliwościami: z uwzględnieniem jego zaangażowania w pracę oraz indywidualnych potrzeb rozwojowych i/lub edukacyjnych (Kotarba‑Kańczugowska; Mikina, Zając, 2015).

Czas trwania:

Czas trwania projektu uzależniony jest od wyboru tematu projektu oraz jego obszerności. Optymalny czas przeprowadzenia projektu to 4 tygodnie. Interwencja z wykorzystaniem metody projektów jest przykładem działań mających charakter cykliczny. Jednorazowe działanie nie podniesie w sposób znaczący poziomu kompetencji uczniów. Konieczne jest planowanie działań, aby osiągnąć w perspektywie czasowej zamierzony efekt.

Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:

Ewaluacja interwencji zakłada uwzględnienie 2 kontekstów: oceny z perspektywy ucznia i oceny z perspektywy nauczyciela (ocena 180 stopni). Przy realizacji interwencji proponuje się ewaluację w następujących obszarach:

1. Ocena poczucia własnej skuteczności przez ucznia przed i po interwencji za pomocą Kwestionariusza poczucia własnej skuteczności dla dzieci (SEQ‑C).

2. Ocena skuteczności ucznia wykonana przez nauczyciela w perspektywie rozwojowej (do wcześniejszych obserwacji w zakresie skuteczności w działaniu szkolnym) – narzędzie: Arkusz obserwacji zachowań w grupie.

3. Samoocena ucznia w pracy projektowej przeprowadzona (po zakończeniu prac z wykorzystaniem Karty samooceny ucznia).

Ryzyko/zagrożenia realizacji:

1. Brak gotowości nauczycieli do realizacji programu nauczania–uczenia się metodą projektów. Jak wykazały badania M. Buchnat (2013), nauczyciele wskazywali, że muszą realizować treści programowe, a projekty zabierają im zbyt dużo czasu. Metoda projektu była przez nich traktowana głównie jako metoda aktywizująca, wykorzystywana w formie nagrody lub atrakcji, a nie jako metoda kształcenia.

2. Brak wprowadzania przez nauczycieli podczas realizacji projektów odpowiednich indywidualizacji i dostosowań do zróżnicowanych potrzeb rozwojowych i/lub edukacyjnych poszczególnych uczniów, przykładowo: niezapewnienie uczniom komfortu czasowego podczas realizacji zadań, brak ograniczenia zbyt dużej ilości bodźców, brak uwzględnienia np. specjalnych potrzeb komunikacyjnych poszczególnych uczniów.

3. Trudności w zakresie pracy w grupie poszczególnych uczniów, związane np. z brakiem lub obniżonym poziomem kompetencji w zakresie współpracy, zaangażowania czy motywacji. Uczniowie ci mogą unikać też odpowiedzialności, przejawiać poczucie niepewności, nie przywiązywać uwagi do wyników pracy w zespole. Jak wskazują W. Strykowski i A. Burewicz (2011), ważnym zadaniem dla nauczyciela jest motywowanie uczniów do działań poprzez stawianie ich w sytuacji zadaniowej, aktywizowanie ich sfery emocjonalnej tak, aby dany problem stał się dla nich ważny. Prowadzi to do wykształcenia się u uczniów motywacji wewnętrznej, wiary we własne możliwości, a w rezultacie do zrozumienia i rozwiązania problemu w sposób kreatywny.

4. Trudności w odpowiednim wyborze tematów, np. wtedy, gdy są one narzucone przez nauczyciela, niezwiązane z zainteresowaniami uczniów, mają zbyt wąski zakres czy też dają zbyt małe możliwości do działania. Dlatego ważnym zadaniem nauczyciela podczas kształcenia z wykorzystaniem metody projektów jest zarządzanie wiedzą poprzez wsparcie i promowanie działań ucznia, który poszukuje informacji w różnych źródłach, integruje wiedzę z różnych dziedzin i dzieli się z innymi partnerami procesu edukacyjnego (Małecka, 2001).