Ogólny opis interwencji:

Metoda projektów może być bardzo przydatna w procesie nauczania–uczenia się dzieci/młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi. Istotą metody jest samodzielna praca uczniów, polegająca na realizacji konkretnego, wspólnie przygotowanego zadania zgodnie z wcześniej ustalonymi założeniami. Metoda projektu umożliwia integrację wiedzy z różnych przedmiotów, jest jedną z form realizacji programu nauczania–uczenia się. Podczas pracy metodą projektu wszyscy uczniowie mają szansę na odniesienie sukcesu, co jest szczególnie istotne w przypadku uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i/lub rozwojowymi.

Zastosowanie metody wymaga zaangażowania wszystkich uczniów biorących udział w projekcie, wyposaża ich tym samym w kompetencje, dzięki którym będą mogli sprawniej funkcjonować i komunikować się z otoczeniem. Metoda projektu daje szerokie możliwości w kontekście zastosowania określonych form pracy i wyboru aktywności – w zależności od możliwości i potrzeb uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i/lub rozwojowymi, co zdecydowanie uatrakcyjnia realizację poszczególnych zadań (pomocne mogą być tu np. nowe technologie, warsztaty, narzędzia). Metoda projektu stanowi pewnego rodzaju proces dający możliwość podejścia holistycznego – od diagnozy (np. stylów uczenia się, roli w zespole) do zastosowania adekwatnych aktywności, a także obserwacji zmieniających się kompetencji uczniów (np. komunikacyjnych, społecznych). Rozpoczęcie pracy metodą projektu powinno zostać poprzedzone diagnozą indywidualnych potrzeb edukacyjnych uczniów.

Podstawy naukowe interwencji:

Problematyka podnoszenia jakości pracy szkoły, a także adaptacji systemów oświatowych do współczesnych wymagań, jest ciągle aktualna i szeroko omawiana w wielu raportach międzynarodowych. Ich autorzy jednoznacznie podkreślają znaczenie aktywnego udziału uczniów w procesie kształcenia oraz wdrażania do praktycznego zastosowania zdobytej wiedzy, umiejętności, do czego niezbędne jest stosowanie odpowiednich metod nauczania–uczenia się. Jak podkreślają autorzy, szkoła powinna przede wszystkim rozwijać aktywność poznawczą uczniów i tym samym pobudzać ich do samokształcenia. Zdecydowanie nie sprzyjają temu metody podające, werbalne, bazujące na przekazywaniu gotowych treści do zapamiętania i późniejszego odtworzenia. To właśnie dzięki metodom poszukującym, heurystycznym uczeń ma możliwość samodzielnego odkrywania wiedzy. Podstawę powinno stanowić tu założenie, że wiedza jest konstruowana przez jednostkę. Oznacza to, że uczeń powinien mieć kontakt z rzeczywistymi problemami, zjawiskami, a nie z ich substytutami. Takie podejście do sposobu nauczania–uczenia się sprawia, że dziecko, dzięki możliwościom dostępu do różnych obiektów, będzie miało zdecydowanie szczersze możliwości w zakresie podejmowanych działań (Kotarba‑Kańczugowska, 2009). Jak podkreślają autorzy, ale także jak pokazuje praktyka edukacyjna, praca nauczyciela powinna przede wszystkim polegać na podawaniu materiału w formie problemowej i ukazywaniu go w zdecydowanie szerszym kontekście. Federico Mayor (2001) wskazuje na dużą rolę indywidualnych programów, które związane są z szerokim repertuarem działań takich jak:

• początkowa pomoc uczniom w doborze i wykorzystywaniu technik uczenia się;

• stworzenie każdemu dziecku/uczniowi możliwości dotyczącej wyboru preferowanych przedmiotów;

• praca w indywidualnie dobranym tempie,

• umożliwienie uczniom słabszym korzystania z indywidualnych programów wyrównawczych;

• zapewnienie uczniom warunków dających możliwość indywidualnej konsultacji z nauczycielem.

Projekty edukacyjne, koncentrując nauczycieli oraz uczniów wokół istotnych zagadnień, z punktu widzenia programu nauczania–uczenia się, stają się tym samym formą realizacji samego programu, a także metodą nauczania–uczenia się dającą możliwość integracji wiedzy z różnych przedmiotów i kształtującą liczne umiejętności (Torończak, 2011).

Metoda projektów stanowi metodę nauczania–uczenia się, opierającą się na aktywizującej strategii. Pozwala ona na samodzielny wybór aktywności przez ucznia, inspiruje go do myślenia, uczy zastosowania w praktyce nowo zdobytych wiedzy i umiejętności, a także dzielenia się informacjami z innymi, rozwija i kształtuje wśród uczniów kompetencje językowe, komunikacyjne i społeczne. Metoda ta daje także możliwość uczenia się poprzez działanie, bezpośrednie, wielozmysłowe doświadczanie, co będzie podnosiło efektywność kształcenia dzieci/uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i/lub rozwojowymi, a także dzięki nawiązywaniu do zainteresowań uczniów, odwoływaniu się do ich doświadczeń życiowych, wzmocni poziom motywacji i emocjonalnego zaangażowania w proces uczenia się (Buchnat, 2013).

Istotnym argumentem wskazującym na korzyści stosowania metody projektów jest to, że uczeń znajduje się w centrum działań. Zatem zastosowanie projektu w pracy z grupą zróżnicowaną zdecydowanie zwiększa szanse na odniesienie sukcesu w przypadku zarówno uczniów zdolnych – dając tym samym im możliwość rozwijania własnych zainteresowań i pasji, jak i uczniom z niższymi kompetencjami społecznymi (np. uczniom nieśmiałym, z autyzmem), emocjonalnymi czy językowymi (np. uczniowie z mutyzmem, z zaburzeniami słuchu, zaburzeniami mowy). Metoda projektów bazuje na mocnych stronach ucznia, daje duże możliwości indywidualizacji zadań, chociażby poprzez różnorodność zastosowanych aktywności.

Jak wskazuje M. Buchnat (2013), nauczyciel staje się osobą wspierającą rozwój dziecka. Projekt angażuje nie tylko dziecko, ale także może angażować jego najbliższe otoczenie, ponieważ dotyczy wiedzy z różnych dziedzin i kształtuje różnorodne umiejętności. Dlatego, jak wskazuje M. Buchnat, metoda projektów ma istotne znaczenie dla holistycznego rozwoju dziecka oraz podniesienia efektywności i jakości jego edukacji. Natomiast samodzielność i indywidualność w zdobywaniu wiedzy, poszczególnych kompetencji i umiejętności, a zarazem praca w grupie, mogą stanowić efektywną płaszczyznę włączenia dzieci/uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i/lub rozwojowymi w przestrzeń życia szkolnego. Metoda ta oferuje także nauczycielom szereg możliwości i korzyści.