Poziom interwencji:

oddziaływanie na nauczycieli specjalistów; oddziaływanie na nauczycieli; oddziaływanie na dziecko/ucznia

Etap edukacyjny:

klasy 4–8 szkoły podstawowej, szkoła ponadpodstawowa

Kategoria interwencji:

technika/strategia nauczania, metoda, technika pracy z grupą

Problem:

Uczniowie ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i/lub rozwojowymi mogą przejawiać wiele trudności w zakresie uczestniczenia w poszczególnych aktywnościach szkolnych, których pokonanie wymaga podjęcia zindywidualizowanych oddziaływań dydaktyczno‑wychowawczych. Jednym z istotnych czynników mających wpływ na efektywność realizacji zadań wynikających z roli ucznia może być niewłaściwe, zaniżone postrzeganie przez ucznia swoich możliwości i kompetencji, a także niski poziom poczucia własnej skuteczności. Praktyka edukacyjna pokazuje, że tradycyjna organizacja zajęć lekcyjnych nie daje często szans na kształtowanie i rozwój u uczniów poczucia własnej sprawczości i skuteczności. Nauczanie skupia się na efektach – uczeń oceniany jest za to, że opanował jakąś umiejętność, ale nie dostrzega się tego, w jaki sposób do tego doszedł, i na ile skutecznie uporał się z trudnościami, które napotkał po drodze. Brak sukcesów edukacyjnych, zwłaszcza w okresie wczesnoszkolnym, nieradzenie sobie z zadaniami (np. wtedy, gdy są nieadekwatne do możliwości dziecka), mogą doprowadzić u dziecka/ucznia do poczucia nieadekwatności wobec oczekiwań społecznych, a także zahamowań w wykorzystaniu swojego potencjału rozwojowego czy też pojawienia się u uczniów/dzieci mechanizmów wyuczonej bezradności. Konsekwencją tego będzie wzrost liczby niepowodzeń w podejmowanych działaniach, a także utrata pozycji w grupie rówieśniczej. Niesprostanie wymaganiom i oczekiwanym efektom skutkuje negatywną reakcją nauczycieli, którzy wówczas koncentrują się na słabych stronach ucznia (Appelt, 2005). Odmiennym problemem jest sytuacja, gdy proponowane zadania znajdują się poniżej strefy najbliższego rozwoju dziecka – to również odbiera mu szansę na poczucie sprawczości. Problemy te są szczególnie istotne w przypadku uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami rozwojowymi/edukacyjnymi.

Występujące zaburzenia i zakłócenia rozwoju, ujawniające się w jednym obszarze funkcjonowania szkolnego, mogą być przenoszone (np. przez samego ucznia, nauczycieli/wychowawców, rówieśników) na inne obszary jego funkcjonowania, prowadząc tym samym do obniżenia u niego poczucia własnej skuteczności, nie tylko w płaszczyznach, w których te trudności zostały zdiagnozowane, ale także w pozostałych. Uczeń z indywidualnymi potrzebami edukacyjnymi i/lub rozwojowymi powinien mieć zapewnioną możliwość doświadczania sukcesu, który będzie przyczynkiem do wzmocnienia motywacji i podjęcia wysiłku uczenia się. Aby ten cel mógł zostać przez niego osiągnięty, niezwykle istotne jest przyjrzenie się z jednej strony samej organizacji procesu uczenia się – dostosowanie wymagań, dobór odpowiednich metod i form pracy, co stworzy przestrzeń do osiągania sukcesu i poczucia sprawstwa, z drugiej – monitorowanie indywidualnej sytuacji ucznia, śledzenie jego postępów, określanie sfery najbliższego rozwoju.

Cele: