Strategia działania
Poniżej prezentujemy strategię działania, którą przyjmuje nauczyciel, realizując interwencję podczas pracy z uczniami na lekcji.
Nauczyciel określa i wyjaśniania uczniom, czego nauczą się w trakcie lekcji w zakresie wiedzy i umiejętności (określa cele uczenia się). Podaje je uczniom w języku dla nich dostępnym.
Nauczyciel projektuje różnorodne (w zakresie formy i treści) zadania dla uczniów, które pozwolą na osiągnięcie celów.
Na lekcji biologii omawiając budowę serca, można zaproponować zadania, w których uczniowie np.: identyfikują części serca z wykorzystaniem narzędzi TIK, modeli, schematów, opisują wybrane elementy budowy serca lub/i rozwiązują problem związany z funkcjonowaniem serca.
Nauczyciel przydziela zadania, uwzględniając indywidualne możliwości i potrzeby uczniów.
Uczniowie realizują zadania w różny sposób, z wykorzystaniem np.: fotografii, obrazów, obrazów‑symboli, pisma, wypowiedzi ustnej, kart pracy, tekstu komputerowego, wideo, wsparcia kinestetycznego (w low‑tech) itp.
Uczniowie wykonują zadania na różnym poziomie trudności, np.: odpowiedź uproszczona vs. rozbudowana (jednokrotny wybór lub otwarte pytania), pracując indywidualnie lub grupowo.
Nauczyciel udziela uczniom informacji zwrotnych, w trakcie ich pracy lub w sposób odroczony, np.: sondowanie, potwierdzanie, pytania pogłębiające, zatrzymywanie odpowiedzi, „sprawdź sam”.
Informacja zwrotna zawiera niezbędne elementy:
Co uczeń zrobił dobrze?
Co wymaga poprawy?
Jak należy poprawić zadanie?
Jakie może podjąć inne działania umożliwiające dalszy rozwój wiedzy i umiejętności w tym zakresie?
Po uzyskaniu informacji zwrotnej uczeń ma możliwość poprawienia swojej pracy zgodnie z uzyskanymi informacjami.
Uczeń w trakcie realizacji zadania ma możliwość dopytywania, sprawdzania, szukania odpowiedzi, korzystania z mediów, opinii rówieśników, odwoływania się do kryteriów oceny itp.
Nauczyciel tworzy warunki do samooceny i wykorzystuje jej efekty do dalszej pracy.
Nauczyciel wykorzystuje ocenę koleżeńską jako jeden ze sposobów oceniania.
Uczniowie w różnorodny sposób prezentują efekty swojej pracy, np.: prezentacja multimedialna, wypowiedź ustna, uzupełniona karta pracy, rysunek, notatka, drama, nagranie filmowe, esej, produkcja artystyczna.
Na podstawie efektów pracy uczniów realizujących różnorodne zadania nauczyciel, odnosząc się do kryteriów, dokonuje oceny ich wiedzy i umiejętności lub uczniowie dokonują samooceny indywidualnej/grupowej czy oceny koleżeńskiej.
Nauczyciel różnicuje ocenianie uczniów zgodnie z warunkami i sposobem oceniania wewnątrzszkolnego, np. jeżeli wykonane zadanie odpowiada ustalonym kryteriom oceny, to nie jest ważne, w jakiej formie uczeń zaprezentował efekty swojej pracy (np. na rysunku czy w notatce).
Czas trwania:
Początek interwencji: przed rozpoczęciem nowej partii materiału/działu nauczyciel prowadzi lekcje w taki sposób, aby było możliwe zróżnicowane ocenianie, zarówno bieżące, jak i sumujące (zależnie od etapu realizacji treści programowych).
Minimalny czas trwania jest zależny od przedmiotu i liczby lekcji w ciągu tygodnia:
przedmioty realizowane w częstotliwości 1‑2 lekcje w tygodniu – 1 okres/półrocze;
przedmioty realizowane w częstotliwości 3 i więcej lekcji w tygodniu – 3 miesiące.
Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:
Ewaluacja interwencji zakłada ocenę:
z dwóch perspektyw (ucznia i nauczyciela);
różnorodnych sposobów realizacji procesu nauczania–uczenia się, z uwzględnieniem zróżnicowanych działań uczniów i prezentacji ich wiedzy i umiejętności;
dokonywaną w zróżnicowanej klasie.
Do oceny wzrostu wiedzy i umiejętności uczniów posłużyć mogą następujące działania:
analiza ocen bieżących w określonym przedziale czasu (nie krótszym niż 3 miesiące) w celu sprawdzenia, czy oceny odzwierciedlają poziom wiedzy i umiejętności ucznia, np.: są bardziej zróżnicowane oraz mają rożne formy w porównaniu z ocenami, które otrzymywał uczeń przed wdrożeniem interwencji.
Do oceny metody można wykorzystać następujące narzędzia:
Załącznik 1 – „Arkusz obserwacji lekcji” według ustalonych kryteriów, biorących pod uwagę zróżnicowanie sposobów pracy uczniów i ocenę efektów ich pracy. Arkusz może zastosować specjalista wspierający proces interwencji, w celu monitorowania oddziaływań nauczyciela;
Załącznik 2 – „Ankieta ewaluacyjna” skierowana do uczniów po upływie czasu nie krótszego niż 3 miesiące realizowania interwencji polegającej na ocenianiu zróżnicowanym.
Ryzyko/zagrożenia w realizacji:
Główne ryzyka związane z realizacją interwencji, to:
Brak czasu na stosowanie zróżnicowanego oceniania. Wówczas tradycyjny stopień jest najprostszym sposobem oceniania.
Zbyt duża liczebność klas. W klasie 25‑30‑osobowej przekazanie indywidualnej informacji zwrotnej jest dużym wyzwaniem dla nauczyciela.
Niewystarczające kompetencje nauczycieli w zakresie oceniania w klasie zróżnicowanej (brak znajomości prawa i wynikających z niego zobowiązań dla nauczyciela, niewystarczająca wiedza merytoryczna na temat oceniania).
Różny poziom szczegółowości warunków i sposobów oceniania wewnątrzszkolnego, nierzadko brak odniesienia do różnych form oceniania.
Duży społeczny poziom frustracji nauczycieli i realizacja jedynie koniecznego minimum w najprostszy sposób.