Ogólny opis interwencji:

Opisywana interwencja jest przykładem efektywnego oceniania wewnątrzszkolnego uczniów z wykorzystaniem różnorodnych jego form, nie tylko najbardziej popularnego oceniania cyfrowego. Proponowane rozwiązanie może być inspiracją dla nauczycieli w bieżącej pracy z uczniami. Poszerza jednocześnie ich wiedzę na temat oceniania bieżącego i sumującego oraz wyposaża w dodatkowe umiejętności.

Ocenianie w klasie zróżnicowanej to także zaangażowanie samego ucznia w ten proces, co w praktyce oznacza zgodę na wpływ ucznia na proces uczenia się i osiąganie celów. Z tym wiąże się różnorodny przekaz informacji uczniowi, dostosowanej zarówno do jego potrzeb, jak i do sytuacji dydaktyczno‑wychowawczej. W celu motywowania dziecka do osiągania założonych celów niezbędne są różne strategie nauczania i oceniania.

W procesie wyznaczania indywidualnych celów dla ucznia oraz sposobów jego oceniania powinni uczestniczyć rodzice tego ucznia, do czego mają pełne prawo, zagwarantowane także obowiązującymi przepisami. To naturalny aspekt współpracy z rodzicami i nie może być postrzegany przez nauczycieli jako ingerencja rodziców w warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego. Idealna jest sytuacja porozumienia się w tych kwestiach z rodzicami, wzajemna akceptacja szkolnego prawa, z korzyścią i dla dobra dziecka.

Największa rola w procesie oceniania należy do nauczycieli. Wyznaczając cele uczniom, wyznaczają je także sobie, bowiem sukces ucznia jest także sukcesem nauczyciela i efektem jego pracy. To również informacja, że wybrane strategie nauczania oraz oceniania uczniów zostały dobrze zaplanowane i są skutecznie realizowane.

Nie bez znaczenia jest tu uwzględnianie wielu uwarunkowań procesu uczenia się i oceniania uczniów: szkolnych, behawioralnych, społecznych i emocjonalnych, mających wpływ na funkcjonowanie dziecka i osiągane przez nie postępy edukacyjne oraz jego zachowanie. Oceny danego ucznia nie mogą być porównane z ocenami innymi dzieci w klasie. To indywidualne osiągnięcie ucznia, odpowiadające jego możliwościom. Tak postrzegane ocenianie ma służyć zwiększaniu szans edukacyjnych, a także wzrostowi aktywności i motywacji dzieci.

Pożądanym jest, by nauczyciele uczestniczyli w doskonaleniu zarówno swojej wiedzy, jak i umiejętności w zakresie oceniania.

Terminologia, związana z ocenianiem, jednolita dla wszystkich, powinna być powszechnie znana nauczycielom, specjalistom szkolnym, uczniom i ich rodzicom. Wytyczne do oceniania włączającego (2003): https://www.european-agency.org/sites/default/files/assessment-materials-indicators_assessment_indicators_pl.pdf, dostęp: 19.09.2023 r.

Polityka edukacyjna państwa stwarza możliwości zróżnicowania form oceniania i daje szkole autonomię do określania własnych rozwiązań w tym zakresie. Najważniejszym celem szkoły jest bowiem przygotowanie swojego absolwenta do jak najlepszego funkcjonowania w przyszłości, w tym na rynku zawodowym, do czego właściwe ocenianie mocno się przyczynia.

Możliwość uzyskania przez ucznia najlepszej oceny, mimo ograniczeń (np. zdrowotnych), to komunikat dla niego, że „może i potrafi” oraz wartościowa informacja zwrotna, która procentuje w dorosłym życiu.

Podstawy naukowe interwencji:

Ocenianie zróżnicowane, czyli dostosowane do indywidualnych potrzeb uczniów, ma istotny wpływ na proces uczenia się. Takie podejście jest bardziej efektywne niż podejście tradycyjne, w którym wszyscy uczniowie są oceniani w taki sam sposób.

1. Motywacja do uczenia się. Ocenianie zróżnicowane może zwiększyć motywację uczniów. Kiedy widzą, że oceny i informacje zwrotne są dostosowywane do ich indywidualnych umiejętności i potrzeb, są bardziej zaangażowani w naukę (Tomlinson, Moon, 2013).

2. Redukcja stresu i lęku. Ocenianie zróżnicowane może pomóc w zmniejszeniu stresu i lęku związanego z ocenami. Uczniowie czują się mniej zestresowani, gdy wiedzą, że oceny są dostosowane do ich aktualnego poziomu umiejętności (Guskey, 2007).

3. Poprawa samooceny. Ocenianie zróżnicowane może pomóc uczniom w rozwoju pozytywnej samooceny. Kiedy widzą, że robią postępy i osiągają cele dostosowane do swoich umiejętności, czują się bardziej pewni siebie jako osoby uczące się (Wormeli, 2006).

4. Indywidualny rozwój. Ocenianie zróżnicowane umożliwia uczniom indywidualny rozwój. Nauczyciele mogą dostosowywać materiał dydaktyczny i oceny do poziomu każdego ucznia, co przyspiesza jego postępy (Tomlinson, 2005).

5. Zwiększenie zrozumienia materiału. Zindywidualizowane podejście do oceniania może pomóc uczniom w lepszym zrozumieniu materiału. Poprzez dostosowanie ocen do poziomu ucznia, nauczyciele mogą skupić się na doskonaleniu kluczowych umiejętności (Guskey, 2003).

6. Efektywność procesu uczenia się. Czynniki mające największy wpływ na polepszenie efektów nauczania to: samoocena uczniowska, ocenianie kształtujące i informacja zwrotna (Hattie, 2015).

7. Przyrost wiedzy. Przychylny komentarz dotyczący osiąganych przez uczniów wyników, zwiększa ich zainteresowanie przedmiotem, nastawienie oraz dobrowolne zachowania związane ze zdobywaną wiedza (Marzano, 2012). Empiria z tego zakresu potwierdza, że zarówno uczniowie pełnosprawni jak i niepełnosprawni wykazują lepsze rezultaty w testach zaprojektowanych uniwersalnie niż w tradycyjnej ich wersji (Dolan, 2005).

8. Równe szanse w ocenianiu. Uniwersalne projektowanie zadań testowych redukuje potrzebę tworzenia adaptacji materiału testowego, testów rozszerzonych o zadania specjalnie przygotowane dla uczniów z określonym typem potrzeb edukacyjnych (alternate assessment), dając wszystkim uczestnikom równy dostęp do warstwy treściowej zadań i porównywalne szanse zademonstrowania swoich umiejętności i wiedzy, a nauczycielom możliwość adekwatnej oceny wyników egzaminowania poprzez trafne ustalenie relacji: indywiduum – grupa odniesienia (Ketterlin‑Geller, 2005).

Ocenianie zróżnicowane jest szczególnie ważne w kontekście różnorodności uczniów, ich umiejętności i potrzeb. Pomaga ono stworzyć bardziej sprawiedliwe i efektywne środowisko uczenia się, w którym każdy uczeń ma szansę osiągnąć sukces.