Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

1. Skąd wziął się podział na chemię organiczną i nieorganiczną?

Rok 1828 uważa się za przełomowy w rozwoju chemii organicznej. Wówczas to niemiecki chemik Friedrich Wöhler (czyt. fridriś wuler) w warunkach laboratoryjnych otrzymał substancję organiczną (mocznik) z soli nieorganicznej. W ten sposób obalony został pogląd, że związki te mogą być wytwarzane wyłącznie przez organizmy żywe, dzięki ich sile witalnej. Podział wiedzy chemicznej na nieorganiczną i organiczną ma podłoże historyczne, jest jednak stosowany do dzisiaj.

RDuHABFdmk4C81
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY 3.0.

Związki organiczne to związki chemiczne węgla z innymi pierwiastkami z wyjątkiem związków zaliczanych do nieorganicznych (m.in. tlenki węgla, kwas węglowy i jego sole).

ieDiBhnPdP_d5e323

2. Węglowodory

Węglowodory to związki węgla z wodorem. Mieszaniną węglowodorów są np. ropa naftowa, nafta, benzyna czy gaz w butlach turystycznych.

Węglowodory możemy podzielić na:

  • nasycone,

    • alkany – w których cząsteczkach wszystkie wiązania między atomami węgla są pojedyncze,

  • nienasycone,

    • alkeny – w których cząsteczkach występuje jedno wiązanie podwójne między atomami węgla, pozostałe wiązania są pojedyncze,

    • alkiny – w których cząsteczkach występuje jedno wiązanie potrójne między atomami węgla, pozostałe wiązania są pojedyncze.

R1UixYu7CbvIr1
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY 3.0.
ieDiBhnPdP_d5e382

3. W jaki sposób odróżnić węglowodory nasycone od nienasyconych?

R2pMr63iGvBFT1
Źródło: Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
ieDiBhnPdP_d5e416

4. Spalanie węglowodorów

Produktami spalania węglowodorów są w zależności od warunków:

  • przy spalaniu całkowitym:

    • tlenek węgla(IV) i woda,

  • przy spalaniu niecałkowitym:

    • tlenek węgla(II) (czad) i woda,

    • węgiel (sadza) i woda.

RBXu8G8ckzPPF1
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY 3.0.
ieDiBhnPdP_d5e468

5. Reakcje przyłączania

Alkeny i alkiny są węglowodorami aktywnymi chemicznie.

R1HT3jqDiSMYb1
Źródło: Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
ieDiBhnPdP_d5e505

6. Reakcja polimeryzacji

Związki nienasycone w odpowiednich warunkach mogą łączyć się ze sobą, tworząc długie łańcuchy. Polimeryzacja polega na łączeniu się wielu cząsteczek (monomerów) w jedną cząsteczkę o bardzo długim łańcuchu (polimer).
W wyniku reakcji polimeryzacji etylenu pękają podwójne wiązania chemiczne. Powstaje wówczas cząsteczka złożona z wielu tzw. merów. Produktem reakcji jest polietylen.

RqVMEEJQGjcTO1
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY 3.0.
ieDiBhnPdP_d5e544

Zadania

Pamiętam i rozumiem

  • Wyjaśnij zasady tworzenia nazw alkenów i alkinów na podstawie nazw alkanów.

  • Opisz właściwości chemiczne węglowodorów.

  • Wymień naturalne źródła węglowodorów.

  • Określ czynnik decydujący o produktach reakcji spalania węglowodorów.

Czytam i interpretuję

  • Z tablic chemicznych odczytaj zależność między liczbą atomów węgla w cząsteczkach węglowodorów a ich gęstością, temperaturą wrzenia, topnienia i lotnością.

  • W dowolnym źródle (podręczniki, książki, encyklopedie, Internet) znajdź informacje dotyczące zastosowania etenu i etynu. Wyjaśnij, jakie właściwości zadecydowały o ich zastosowaniu.

  • Korzystając z układu okresowego, oblicz masę cząsteczkową propanu, propenu i propynu.

  • *Na podstawie dostępnych źródeł (podręczniki, książki, encyklopedie, Internet) wyjaśnij, dlaczego węglowodory nasycone nazywa się również parafinami.

Rozwiązuję problemy

  • W dwóch nieopisanych kolbach znajdują się bezbarwne gazy: propen i propan. Zaproponuj doświadczenie pozwalające je odróżnić.

  • Wyjaśnij, na czym polega reakcja polimeryzacji.

  • Zaproponuj kilka sposobów zmniejszenia ilości zużytych opakowań jednorazowego użytku.

  • Zaproponuj, jakie wyroby może wytwarzać producent polietylenu.

  • Wyjaśnij, dlaczego nie można używać wadliwie działającego piecyka gazowego. Wymień możliwe zagrożenia.

ieDiBhnPdP_d5e631

Projekt badawczy

Rozpuszczalność węglowodorów

Tytuł projektu

Rozpuszczalność węglowodorów

Temat projektu

Określenie rozpuszczalności węglowodorów i uzasadnienie powiedzenia „podobne rozpuszcza się w podobnym”

Badana hipoteza

Węglowodory (np. nafta, benzyna) nie rozpuszczają się w wodzie.
Węglowodory (np. benzyna) rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych, np. alkoholu.

Materiały źródłowe

Uczeń

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Zaplanować doświadczenie pozwalające zbadać rozpuszczalność węglowodorów (benzyny) w wodzie i rozpuszczalniku organicznym.

Co trzeba przygotować, by zweryfikować hipotezę?

Niewielką ilość nafty, benzyny, wodę, alkohol

Co będę obserwować (mierzyć)?

Czas trwania

Kilka minut

Wyniki

Przygotowanie karty pracy z zapisem obserwacji doświadczenia oraz relacji fotograficznej z jej przebiegu.

Wniosek

Uzasadnienie powiedzenia „podobne rozpuszcza się w podobnym” na podstawie dostępnych źródeł.

Czego się nauczyłam/łem podczas tego projektu?

Wyniki i wnioski z projektu badawczego

R1eCcRFWqwPrt1
załącznik z dokumentem do pobrania
Źródło: Małgorzata Bartoszewicz, licencja: CC BY 3.0.
ieDiBhnPdP_d5e673

Test sprawdzający do działu VIII. Węgiel i jego związki z wodorem

Test sprawdzający

R1KgU6dzjIZum1
załącznik z dokumentem do pobrania
Źródło: Małgorzata Bartoszewicz, licencja: CC BY 3.0.

Klucz testu

RkXiXaBS1ox2H1
załącznik z dokumentem do pobrania
Źródło: Małgorzata Bartoszewicz, licencja: CC BY 3.0.
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida