PROGRAM 3. Ochrona zdrowia psychicznego, zapobieganie zaburzeniom psychicznym dzieci i młodzieży oraz oddziaływanie edukacyjno‑specjalistyczne skierowane do uczniów
Poziom interwencji:
oddziaływanie na dziecko/ucznia
Etap edukacyjny:
szkoła podstawowa klasy 4‑8, szkoła ponadpodstawowa
Kategoria interwencji:
interwencja w sytuacjach kryzysowych
Problem:
W literaturze przedmiotu brak jest wystarczających danych pozwalających na ocenę rozpowszechnienia zaburzeń w funkcjonowaniu społecznym w populacji dzieci i młodzieży. Szacuje się je jednak na poziomie 6‑17%. Szczyt trudności w funkcjonowaniu społecznym przypada na 14 rok życia (Janas‑Kozik, Wolańczyk, 2021).
W procesie identyfikowania problemu należy wziąć pod uwagę następujące kryteria:
Rozpoznanie zachowań ryzykownych:
zagrażających zdrowiu fizycznemu i psychicznemu, tj. powtarzających się samookaleczeń i podejmowanych prób samobójczych;
niezgodnych z normami społecznymi, np. wandalizm, używanie wulgarnego słownictwa, wagarowanie, ucieczki z domu, przedwczesne podejmowanie życia seksualnego, zażywanie narkotyków, palenie papierosów i spożywanie alkoholu, popełnianie wykroczeń i przestępstw, stosowanie przemocy;
o dużej częstotliwości (utrzymującej się powtarzalność), intensywności i przy towarzyszącym skumulowaniu różnych rodzajów zachowań ryzykownych (Cierpiałkowska, Grzegorzewska, 2023, s. 52‑53).
Rozpoznanie jednocześnie występującego wysokiego nasilenia problemów internalizacyjnych (objawy depresji, lęku, poczucie wszechogarniającej pustki) i eksternalizacyjnych (zaburzenia zachowania, impulsywność, agresja, objawy deficytu uwagi/nadpobudliwości psychoruchowej) (Cierpiałkowska, Grzegorzewska, 2023, s. 17).
Występowanie częstych problemów i kłótni interpersonalnych. Relacje można opisać jako niestabilne i intensywne charakteryzujące się naprzemiennym występowaniem skrajnej idealizacji i dewaluacji.
Przejawy zachowań agresywnych (również w przestrzeni internetowej) oraz manipulacyjnych (oszukiwanie, szantażowanie, wzbudzanie poczucia winy, obwinianie, przerzucanie odpowiedzialności, izolowanie, urywanie kontaktu, wzbudzanie lęku/niepokoju, zazdrości, dopominanie się ciągłej troski i opieki itp.).
Bardzo niska samoocena, niepewna tożsamość – również w obszarze tożsamości płciowej, brak celów życiowych.
Cele:
Wzrost kompetencji nauczycieli specjalistów w zakresie postępowania z uczniem przejawiającym zaburzenia funkcjonowania społecznego.
Wzrost zaangażowania specjalistów do podejmowania współpracy międzysektorowej na rzecz dziecka/nastolatka i jego rodziny.