Opis interwencji
Ogólny opis interwencji:
Interwencja podejmowana wobec uczniów, którzy przejawiają zaburzenia w funkcjonowaniu społecznym zawiera 6 kroków. Pierwsze 2 dotyczą diagnozy i koncentrują się wokół zaobserwowania objawów przez nauczyciela specjalistę oraz procesu tworzenia kompleksowego obrazu sytuacji dziecka/nastolatka, uwzględniającego jego biopsychospołeczne funkcjonowanie wraz z opisem jego zasobów i trudności w różnych obszarach. Na tym etapie psycholog diagnosta używa metody Objawy‑Kompetencje‑Cechy (w warstwie Objawów dobrostanu i problemów). Badanie wykonuje uczeń (arkusz do samoopisu), jego rodzice (arkusz dla rodzica) oraz nauczyciele (arkusz dla nauczyciela). Wynikiem tej konceptualizacji jest opracowanie Indywidualnego Planu Zdrowienia.
Kolejny krok zakłada nawiązanie współpracy międzysektorowej na rzecz dziecka/nastolatka oraz jego rodziny.
Regularnie odbywające się sesje koordynacji, w których uczestniczą specjaliści z różnych sektorów (zdrowa, oświaty, pomocy społecznej itp.), dają możliwość wyznaczenia wspólnego celu, synchronizację i koordynację oddziaływań oraz przestrzeń do udzielania sobie wzajemnego wsparcia w sytuacjach kryzysowych.
Kolejny krok jest odpowiedzą na często pojawiające się trudności we współpracy z rodzicami. Zaproponowany dialog antycypujący wywodzi się z metody otwartego dialogu i zakłada spotkanie sieci społecznych – osobistej (rodzina, przyjaciele, inne osoby znaczące dla dziecka/nastolatka) oraz specjalistycznej. Celem tej metody jest obniżenie niepokoju i przełamanie impasu w procesie pomocowym.
Ostatnim krokiem jest podsumowanie i ewaluacja skuteczności podjętej interwencji. Dzięki wykorzystaniu modelu diagnozy Objawy‑Kompetencje‑Cechy w warstwie OBJAWÓW dobrostanu i problemów na początku i na końcu procedury interwencyjnej, otrzymujemy wskaźnik ilościowy, który daje możliwość zobaczenia, na ile podjęta interwencja zrealizowała postawione cele. Wszystkie kroki procedury powinny być zrealizowane w czasie od 6 do 9 miesięcy.
Podstawy naukowe interwencji:
Psychiatria środowiskowa dla dzieci i młodzieży to podejście do opieki psychiatrycznej, które koncentruje się na całym otoczeniu dziecka, a nie tylko na jego indywidualnych objawach i zaburzeniach. Założenia psychiatrii środowiskowej dla młodzieży obejmują:
Uważa się, że zaburzenia psychiczne młodzieży są wynikiem interakcji różnych czynników środowiskowych, biologicznych i psychologicznych. Psychiatria środowiskowa bada te czynniki i stara się znaleźć kompleksowe rozwiązania dla młodzieży.
Psychiatria środowiskowa dla młodzieży angażuje rodziców i opiekunów w proces leczenia, zdając sobie sprawę z ich roli i wpływu na zdrowie psychiczne dziecka. Rodzina jest widziana jako integralna część terapii i wspierana jest w podejmowaniu działań zmierzających do poprawy zdrowia psychicznego młodzieży.
Psychiatria środowiskowa dla młodzieży uwzględnia wpływ czynników społecznych, takich jak: bieda, nierówne szanse, przemoc czy dyskryminacja, na zdrowie psychiczne młodych ludzi. Stara się stworzyć warunki społeczne, sprzyjające rozwojowi zdrowia psychicznego, poprzez działania na poziomie społeczności i polityki.
Integrację usług zdrowia psychicznego: Psychiatria środowiskowa dla młodzieży dąży do integracji usług zdrowia psychicznego z innymi usługami, takimi jak opieka pediatryczna, szkolna i społeczna. Praca w zespołach interdyscyplinarnych oraz współpraca między różnymi sektorami mają na celu zapewnienie kompleksowej opieki dla młodzieży.
Psychiatria środowiskowa dla młodzieży angażuje się w zapewnienie łatwo dostępnej i wysokiej jakości opieki psychiatrycznej dla wszystkich młodych ludzi. Stara się zlikwidować bariery ekonomiczne, geograficzne i społeczne, które mogą ograniczać dostępność do opieki psychologicznej.
Psychiatria środowiskowa dla młodzieży poświęca dużą uwagę edukacji i profilaktyce zdrowia psychicznego. Celem jest nie tylko leczenie zaburzeń psychicznych, ale również zapobieganie ich wystąpieniu poprzez edukację młodzieży, rodziców, opiekunów i społeczności w zakresie zdrowia psychicznego, radzenia sobie ze stresem i rozpoznawania wczesnych objawów zaburzeń.
Badania na temat skuteczności psychiatrii środowiskowej dla młodzieży są szeroko prowadzone, aby ocenić efektywność tego podejścia w leczeniu i wsparciu młodych ludzi z różnymi zaburzeniami psychicznymi:
Badanie D. J. Kolko i innych (2009) dotyczyło psychiatrii środowiskowej. Psychiatria środowiskowa jest podejściem, które skupia się na leczeniu osób z zaburzeniami psychicznymi w ich naturalnym otoczeniu, takim jak domy, szkoły czy społeczności lokalne. Badanie miało na celu ocenę skuteczności psychiatrii środowiskowej w porównaniu ze standardowym leczeniem szpitalnym dla dzieci z zaburzeniami internalizującymi, takimi jak depresja i lęk. Badacze przeprowadzili randomizowane kontrolowane badanie z udziałem 300 dzieci w wieku 8‑11 lat, które otrzymywały albo psychiatrię środowiskową, albo leczenie szpitalne przez okres 12 miesięcy. Wyniki badania wykazały, że dzieci leczone przy pomocy psychiatrii środowiskowej miały znacznie lepsze wyniki funkcjonowania w społeczeństwie i szkole niż dzieci leczone szpitalnie. Ponadto, dzieci leczone psychiatrią środowiskową wykazały większą poprawę objawów internalizacyjnych w porównaniu z grupą leczoną szpitalnie. Badacze zauważyli, że psychiatria środowiskowa może być bardzo skuteczna w leczeniu dzieci z zaburzeniami internalizacyjnymi, ponieważ ta forma terapii stawia nacisk na pracę z dzieckiem w jego naturalnym otoczeniu, uwzględniając kontekst społeczny i rodzinny. Podejście to może również zmniejszać stygmatyzację związana z hospitalizacją, a także może być kosztowo skuteczne.
Innym badaniem na ten temat jest metaanaliza przeprowadzona przez Hidalgo‑Mazzei i innych (2017), która oceniła efektywność psychiatrii środowiskowej w leczeniu zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży. Badanie to wykazało, że psychiatria środowiskowa, w porównaniu do innych form terapii, była skuteczniejsza w redukcji objawów i poprawie funkcjonowania psychospołecznego u dzieci i młodzieży. Wyniki badania wskazały na korzyści związane z psychiatrią środowiskową, takie jak obniżenie poziomu objawów psychicznych, poprawa jakości życia i funkcjonowania społecznego. Ponadto, badanie wykazało, że podejścia terapeutyczne w psychiatrii środowiskowej różnią się w zależności od kraju, co sugeruje wpływ czynników kulturowych na organizację i dostęp do opieki psychiatrycznej.
Czworoboczne badanie opublikowane przez Agnew‑Blais i in. (2015) przeprowadzono na młodzieży z ADHD i zaburzeniami zachowania. Terapia środowiskowa znacznie poprawiła funkcjonowanie społeczne, relacje rodzinne i akademickie oraz zmniejszyła problematyczne zachowanie u uczestników badania. Zbadano cztery związki:
Pierwszy związek, czyli między samoregulacją a demografią, obejmował badanie różnic w zdolnościach samokontroli w zależności od wieku, płci i poziomu wykształcenia. Wyniki sugerowały, że samoregulacja różni się w zależności od tych czynników demograficznych.
Drugi związek, czyli self‑control a zdrowie, w ramach którego badano zależność między zdolnościami samokontroli a zdrowiem ogólnym. Wyniki sugerowały, że osoby o wyższej zdolności do samokontroli miały lepszy stan zdrowia ogólnego.
Trzeci związek, czyli impulsywność a zaburzenia psychiczne, dotyczył badania związku między poziomem impulsywności a występowaniem zaburzeń psychicznych. Wyniki sugerowały, że wyższy poziom impulsywności mógł być związany z większym ryzykiem wystąpienia zaburzeń psychicznych.
Czwarty związek, czyli self‑control a osiągnięcia akademickie, obejmował badanie związku między zdolnościami samokontroli a osiągnięciami w nauce. Wyniki sugerowały, że osoby o wyższej zdolności do samokontroli osiągały lepsze wyniki w nauce.
Czworoboczne badanie Agnew‑Blais dostarczyło ważnych informacji na temat związków między samoregulacją, self‑control, impulsywnością a różnymi aspektami życia, takimi jak zdrowie i osiągnięcia akademickie. Jest to istotne dla dalszych badań w tych obszarach oraz dla rozwoju interwencji mających na celu poprawę zdolności samokontroli i regulacji emocjonalnej.