Tytuł interwencji: Współpraca szkoły z organizacją społeczną w zakresie doskonalenia procesów edukacyjnych i wychowawczych

Poziom interwencji:

oddziaływanie na nauczycieli przedmiotów, specjalistów, wychowawców; pośrednie oddziaływanie na uczniów; pośrednie oddziaływanie na zespół klasowy; pośrednie oddziaływanie na rodziców

Typ interwencji:

w zależności od formatu: indywidualna lub grupowa; możliwa także ogólnoszkolna

Kategoria interwencji:

w zależności od charakteru i zakresu współpracy szkoły i organizacji społecznej mogą to być: metoda edukacyjna (projekt uczniowski); udział w projekcie kierowanym do szkoły (projekt zewnętrzny); system doskonalenia zawodowego (warsztaty dla indywidualnych nauczycieli i rad pedagogicznych); strategia działań profilaktyczno‑wychowawczych; koncepcja pracy szkoły; kompleksowe wspomaganie szkoły

Problem:

Profil organizacji społecznych i wiedza o nich. Z dostępnych danych wynika, że aż 73% organizacji społecznych jako główną grupę docelową wskazuje dzieci i młodzież, choć tylko 13% z nich prowadzi działania w obszarze edukacji i wychowania. Jednocześnie z badań prowadzonych w 2021 roku przez Fundację Centrum Edukacji Obywatelskiej i Fundację Pole Dialogu wynika, że aż 25% nauczycieli nie zna żadnej organizacji społecznej. A te osoby, które znają i współpracują w szkole z organizacjami społecznymi, wskazują na różne bariery w podejmowaniu takiej współpracy (Zalewski, Wilk, Gałek, 2021).

Gotowość szkoły do współpracy z NGO. Przeładowana podstawa programowa, częste zmiany w oświacie, niskie wynagrodzenia oraz rosnący brak motywacji i wypalenie w tej grupie zawodowej sprawiają, że jest w szkole coraz mniej przestrzeni i gotowości na dodatkowe działania podejmowane właśnie często we współpracy z organizacjami społecznymi.

Jednocześnie te same czynniki wpływają na to, że szkoła może – poprzez ofertę organizacji społecznych – zapewnić swoim nauczycielom i uczniom to, czego brakuje ze względu na ograniczenia systemowe: wsparcie i odbudowywanie motywacji nauczycieli i dyrektorów, wzmocnienie procesów edukacyjnych poprzez wzbogacenie ich o projekty społeczne, rozwój zawodowy nauczycieli i dyrektora, wdrożenie dodatkowych zajęć prowadzonych przez osoby spoza szkoły itp. 

Wspólne cele i potrzeby. Tak organizacje, jak i szkoły mają wspólne cele związane z podejmowaniem współpracy:

• Nauczyciele i dyrektorzy uznają organizacje społeczne za ekspertów w określonych dziedzinach (np. prawa człowieka, ekologia, działalność historyczna, edukacja poprzez sztukę) oraz źródło nowoczesnych narzędzi i metod do pracy z młodzieżą (np. w zakresie oceniania i angażowania uczniów w proces uczenia się, krytycznego myślenia).

• Współpraca z organizacjami pozwala szkole oferować nowe usługi edukacyjne i tym samym budować markę szkoły konkurencyjną na rynku lokalnym tych usług i wzmacniającą pozycję szkoły jako innowacyjnej w skali ogólnopolskiej. Nauczanie projektowe, partycypacyjne podejście i włączenie uczniów we współdecydowanie o szkole, ciekawa oferta zajęć dodatkowych pomagają szkole przyciągnąć nowych „klientów” – uczniów poszukujących miejsca stawiającego na rozwój pasji, tworzącego warunki do rozwoju kompetencji przydatnych w życiu zawodowym i dorosłym i wzmacniającego poczucie wpływu i sprawczości młodego człowieka. Ale także nauczycieli, którzy szukają przyjaznego, rozwojowego miejsca pracy, w którym mają poczucie sensowności swojej codziennej pracy.

• Organizacje społeczne chcą współpracować ze szkołą, bo wierzą, że poprzez pracę z nauczycielami, uczniami, i rodzicami oraz poprzez udoskonalanie systemu kształcenia i pokazywanie nowych strategii, mają realny wpływ na zmianę społeczną, która jest celem działania każdej organizacji społecznej (Zalewski, Wilk, Gałek, 2021).

Potrzeby szkoły w zakresie współpracy z organizacjami społecznymi. Z cytowanych już badań z 2021 r. przeprowadzonych przez Centrum Edukacji Obywatelskiej i Pole Dialogu wynika, że kluczowymi potrzebami, których zagospodarowania oczekują szkoły od organizacji społecznych są:

Szkoła nie dysponuje takimi zasobami, które w efektywny sposób mogłyby systematycznie wspierać nauczycieli i uczniów w sytuacji pogorszenia się ich zdrowia psychicznego. Potrzebują zatem od organizacji społecznych:

• warsztatów, które rozwijałyby nauczycielskie kompetencje emocjonalne i pozwoliłyby skuteczniej reagować w sytuacjach kryzysowych,

• warsztatów przeciwdziałających wypaleniu zawodowemu (zarówno dotyczących well‑being, jak i takich, które pozwalają angażować się w nowe inicjatywy i sieciować z innymi).

Różnorodne badania (zwłaszcza te realizowane po pandemii) wskazują na konieczność unowocześnienia procesu edukacyjnego. Wymaga to rozwijania się szkoły jako całości, tak by oddziaływało to na procedury, standardy i praktyki przyjmowane w szkole. Szkoły potrzebują od organizacji społecznych:

• szkoleń dostarczających różnorodne rozwiązania dydaktyczne,

• materiałów metodycznych do wykorzystania podczas zajęć przedmiotowych oraz działań wychowawczych,

• spotkań z ekspertami, specjalistami,

• możliwości udziału w dłuższych procesach rozwojowych dla dyrektora/nauczyciela/wychowawcy,

• systematycznego wzmacniania nauczycieli w rozwijaniu u uczniów praktycznych umiejętności, np. poprzez możliwość włączania się w realizację projektów społecznych.

Szkoła wymaga projektów, które włączają rodziców i otoczenie lokalne w taki sposób, który nie narusza granic odpowiedzialności za proces edukacyjny i wychowawczy w szkole. Pozwala też wszystkim zrozumieć, jak i dlaczego tak właśnie działają szkoły, do których chodzą dzieci oraz wspierać dzieci poza szkołą we wzmacnianiu kompetencji uczenia się. Istotne jest też zbudowanie pozytywnego wizerunku szkoły i nauczycieli w szeroko rozumianej opinii publicznej. 

Badania międzynarodowe, w których uczestniczą także polscy uczniowie, pokazują, że choć całkiem wysoko plasujemy się na liście w osiągnięciach edukacyjnych, nie koreluje to z poczuciem wspólnoty szkolnej, więzi ze szkołą, klasą czy wreszcie poczuciem sprawczości uczniów w szkole. Uczniowie czują się pomijani przy podejmowaniu decyzji szkolnych (badania TIMMS) i nie utożsamiają się ze szkołą (badania PIRLS).

Współpraca z organizacjami społecznymi – poprzez sposób w jaki one działają, ale też alternatywne metody i strategie – pomagają szkole m.in.:

• wpływać na wzmacnianie u uczniów poczucia sprawczości i wiary, że są zdolni do samodzielnego działania (np. poprzez projekt edukacyjny, rozwijanie samorządności uczniowskiej, działania na rzecz klimatu),

• rozwijać ważne kompetencje „pozaszkolne” (np. liderstwa, współpracy, zarządzania sobą),

• zadbać o holistyczny, całościowy rozwój osobisty ucznia (liczy się nie tylko sukces edukacyjny mierzony wynikami egzaminów, ale też autorefleksja, poszukiwanie kierunku i sensu w życiu zawodowym, odkrywanie i/lub pogłębianie pasji).

Na współpracy zyskują też nauczyciele, którzy poprzez kierowane do nich działania spoza środowiska szkolnego:

• pogłębiają swoje kompetencje dydaktyczne i podejmują kroki na rzecz osobistego rozwoju (kompetencje komunikacyjne, praca z informacją zwrotną, kompetencje trenerskie),

• mają okazję do sieciowania się z innymi nauczycielami, budowania nowych kontaktów, dzielenia się rozwiązaniami,

• często też występują jako eksperci w danej dziedzinie.

Ważnym beneficjentem tej współpracy jest dyrektor, który poprzez współpracę z organizacją społeczną może:

• zyskać lokalnego lub ogólnopolskiego partnera, stale obecnego w jego wizji zarządzania szkołą i wspierającego jej tworzenie,

• tworzyć szkołę odpowiadającą na bieżące wyzwania i potrzeby,

• wzmocnić swoje przywódcze zdolności, w tym te w zakresie dzielenia się odpowiedzialnością, pracy z zespołem, komunikacji, strategicznego myślenia,

• zyskać sojuszników dla tej części nadzoru pedagogicznego, która polega na wzmacnianiu rady w realizacji działań edukacyjnych i wychowawczych,

• zbudować więź z innymi dyrektorami i tym samym osłabić poczucie własnej samotności w radzeniu sobie z „dyrektorskimi” wyzwaniami,

• aktywnie wpływać na kreowanie oferty organizacji społecznych – poprzez kontakt z nimi komunikuje potrzeby, obszary do zagospodarowania, najbardziej adekwatne kierunki działań w danym momencie, ale też koryguje pomysły i proponowane rozwiązania. 

Co może zaoferować organizacja społeczna szkole? Organizacje społeczne mają do zaoferowania interesującą ofertę, która jest kierowana:

Organizacje społeczne opracowują swoją ofertę adekwatnie do priorytetów polityki oświatowej. Elastycznie i skutecznie adaptują ją do potrzeb konkretnej szkoły (Zalewski, Wilk, Gałek, 2021, s. 20‑36).

Mają też większą zdolność szybkiego reagowania w sytuacjach nagłych – szybciej dostosowują się do nowych wyzwań i problemów (edukacja zdalna, wojna w Ukrainie – to właśnie organizacje społeczne polskie i międzynarodowe najszybciej zareagowały w obszarze wsparcia szkół przyjmujących dzieci ukraińskie).

Wyzwania we współpracy. Szkoły decydują się na współpracę z daną organizacją społeczną, o ile ta spełni kryteria danej placówki i wpisze się w dążenia szkoły do wykreowania lub uzupełnienia konkurencyjnej na rynku usług edukacyjnych oferty.

Takie traktowanie organizacji jako usługodawców sprawia, że współpraca ta nie jest budowana na partnerstwie, a realizowana jest jako współpraca z jednostką, która zastępuje usługi publiczne. W interwencji pokazujemy, w jaki sposób pożądane partnerstwo budować, dostrzegając wzajemnie swoje potrzeby. 

Innymi najczęstszymi barierami we współpracy są też:

• ograniczenia komunikacyjne między szkołą a organizacją społeczną, wynikające ze specyfiki obu tych środowisk (inne kanały komunikacji), pośrednich form kontaktu (maile, newslettery, rzadziej telefony),

• przeciążenie nauczycieli i dyrektorów (braki kadrowe, od kilku lat ciągłe adaptowanie szkoły do nowych wyzwań – podwójny rocznik, uczniowie ukraińscy, edukacja zdalna, strajk nauczycielski itp.),

• ograniczone zaufanie do organizacji społecznych, kreowane bądź to przez działania dotyczące zmian w prawie, bądź przez znikomą wiedzę na temat środowiska organizacji społecznych,

• odpłatność za projekty, często niezbędna dla stabilnego funkcjonowania organizacji społecznych oraz konieczna dla dbałości o wysoką jakość proponowanych działań (Zalewski, Wilk, Gałek, 2021). 

Cele:

1. Wzmocnienie i uzupełnienie szkoły w realizacji konkretnych potrzeb w zakresie prowadzenia procesów edukacyjnych i wychowawczych (opisanych wyżej) z wykorzystaniem eksperckości i doświadczenia organizacji społecznych

2. Wzbogacenie oferty edukacyjnej szkoły w zakresie rozwijania kompetencji miękkich u uczniów i tym samym wzmocnienie konkurencyjności szkoły na rynku usług edukacyjnych

3. Pozyskiwanie wsparcia w zakresie poszukiwania rozwiązania dla niespodziewanych wyzwań poprzez wykorzystanie elastyczności i szybkiego reagowania organizacji społecznych na takie wyzwania

4. Wzmocnienie w szkole procesów profesjonalizacji kadry pedagogicznej (nauczycieli, wychowawców, psychologa/pedagoga)

5. Rozwijanie szkolnego modelu długofalowej współpracy z podmiotami zewnętrznymi z otoczenia szkoły