Opis interwencji
Ogólny opis interwencji:
Poniższa interwencja opisana jest w 3 wymiarach. Są to:
Wskazówki ogólne z perspektywy szkoły i organizacji – standardy współpracy szkoły z organizacjami społecznymi.
Przykłady formatów współpracy szkoły i organizacji – różnorodność ze względu na zakres współpracy, poziom zaangażowania każdej ze stron, czas, narzędzia i metody pracy oraz efekty realizacji tej współpracy.
Tematyczne propozycje współpracy szkoły i organizacji – przykłady pozwalające zrealizować konkretne potrzeby w zakresie wsparcia psychologicznego, wychowania i edukacji.
Dobrą i długofalową współpracę szkoły z organizacjami społecznymi łatwiej budować, jeśli towarzyszą temu:
zaufanie i wiedza o organizacjach (zweryfikowane wiadomości),
uważny dobór działań, tak, by nie mogły być uznane za kontrowersyjne (np. jako polityczna agitacja),
odniesienie do polityki oświatowej państwa (daje to narzędzie kontroli dyrektorom – troska o jakość, celowość i adekwatność procesu dydaktycznego),
wiarygodność organizacji (rekomendacje, wcześniejsza współpraca, prestiż organizacji, polecenia od innych, transparentność i apolityczność organizacji),
dowody na możliwość realizacji przedsięwzięcia o wysokiej wartości edukacyjnej (kompetencje osób, wiedza organizacji, doświadczenie w pracy z młodzieżą/nauczycielami, akredytacje itp.).
Podstawy naukowe interwencji:
Wprowadzenie. Samotne sprawowanie władzy przez samorząd czy władzę centralną i samotna realizacja polityk publicznych jest zazwyczaj nieskuteczna. Naturalną potrzebą jest więc zapraszanie do współpracy różnych aktorów społecznych i gospodarczych, w tym również organizacje społeczne.
Współcześnie głównym celem organizacji społecznych jest „zapewnienie porządku gospodarczego, w którym wiedza jest kluczowym zasobem, a celem – rozwiązanie rozmaitych kwestii porządku społecznego” (Broniewska, 2013 s. 416).
Stanowią one również antidotum na niedostateczną realizację funkcji społecznej państwa. Organizacje społeczne w Polsce odgrywają też istotną rolę w procesach komunikacji na linii administracja publiczna – obywatele. Nie tylko wskazują politykom najważniejsze problemy obywateli, ale też aktywnie biorą udział we wdrażaniu polityk publicznych w lokalnych społecznościach.
Często dysponują unikalną wiedzą ekspercką, wspierają prowadzenie zmiany, dostarczają szybkiej informacji zwrotnej na temat wdrażanych zmian, pozwalając tym samym na szybsze i skuteczniejsze korygowanie działań – są więc niejako „pasem transmisyjnym” w ważnych procesach (Meisel‑Dobrzański, 2014).
W Polsce działalność organizacji pozarządowych została uregulowana w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 24 kwietnia 2003 r. Ich prawidłowe funkcjonowanie prowadzi do realizacji zasad wolności i demokracji, a zwiększenie zakresu ich działalności sprzyja tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego.
Wypracowywany przez wiele lat model współpracy z organizacjami społecznymi kładzie nacisk na kulturę współpracy zarówno w zakresie tworzenia polityk publicznych oraz realizacji zadań publicznych, jak i tworzenia warunków do społecznej aktywności.
Dla efektywnej współpracy organizacji społecznych z przedstawicielami władzy (lokalnej i centralnej) określono ogólne zasady. Mogą się one odnosić także do współpracy organizacji ze szkołami. Są to:
zasada pomocniczości (subsydiarności) – zakłada, że jeśli sami obywatele mają potencjał do poradzenia sobie z problemami, to lokalna władza powinna pozostawić im pole do działania, przekazując np. realizację zadań wraz z niezbędnymi zasobami organizacjom, o ile spełniają one określone standardy,
zasada suwerenności – zakłada, że partnerzy współpracy zachowują niezależność we wzajemnych relacjach, z prawem do opinii krytycznych w ramach wzajemnej, konstruktywnej wymiany opinii,
zasada partnerstwa – zakłada współdziałanie partnerów na rzecz istotnych celów, uznanych za kluczowe dla obywateli i rozwoju lokalnej społeczności; obie strony podejmują wspólne wysiłki w przekonaniu o tym, że łącząc kompetencje i zasoby, osiągną lepsze rezultaty,
zasada efektywności – wymaga od partnerów współpracy i stałego podnoszenia potencjału dla sprawnego realizowania zadań publicznych,
zasada standaryzacji – obejmuje wspólne i zorganizowane określenie wszystkich ważnych wymiarów danego zadania,
zasada uczciwej konkurencji – zakłada równy dostęp dla wszystkich organizacji społecznych do możliwości współpracy,
zasada jawności – zakłada, że partnerzy udostępniają sobie wzajemnie pełną i prawdziwą informację na temat obszarów swojego działania,
zasada równości szans – we współpracy nie tworzy się hierarchii ważności między grupami mniejszościowymi i dyskryminowanymi ani nie różnicuje przesłanek nierównego traktowania (Meisel‑Dobrzański, 2014, s. 420‑421).
Zasady te obecne są w proponowanych w ramach interwencji standardach.
Współpraca organizacji społecznych ze szkołą – stan prawny. Zgodnie z zapisami Prawa oświatowego w szkole i placówce oświatowej mogą działać stowarzyszenia i inne organizacje (z wyjątkiem partii i organizacji politycznych), których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły lub placówki (art. 86 ust. 1 Prawa oświatowego).
Podjęcie działalności przez organizację wymaga uzyskania zgody dyrektora szkoły lub placówki, wyrażonej po uprzednim uzgodnieniu warunków tej działalności oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły lub placówki i rady rodziców.
Tak sformułowane przepisy prawa umożliwiają szkole nawiązywanie zarówno incydentalnych, jak i długofalowych partnerstw z różnymi organizacjami społecznymi w celu realizacji zadań edukacyjnych i wychowawczych szkoły.
Osobą kontrolującą jakość oferty organizacji społecznej jest dyrektor – to on odpowiada za adekwatność tej oferty do potrzeb szkoły, programu profilaktyczno‑wychowawczego i programów nauczania oraz zgodność z określonymi na dany rok priorytetami polityki oświatowej. W jego odpowiedzialności jest też zapewnienie, by dodatkowa działalność edukacyjna prowadzona w szkole przez zewnętrzne podmioty nie zaburzała szkolnych procesów edukacyjnych i wychowawczych, a je wzmacniała.
Obecne przepisy zapewniają więc szkole i organizacji społecznej wystarczające warunki, by mogły budować współpracę opartą na wiedzy o sobie nawzajem, zaufaniu, partnerskim podejściu do potrzeb i celów każdej z nich. Współpraca ta może obejmować wszystkie obszary działania szkoły – od prowadzenia procesów edukacyjnych i wychowawczych, poprzez wzmacnianie szkoły w kwestiach związanych np. z zarządzaniem przestrzenią, prowadzeniem aktywności sportowej czy profilaktyką zdrowotną.
Jednocześnie od kilku lat trwają próby ograniczenia tych zapisów oraz zwiększenia kontroli tej współpracy przez organ nadzoru (kuratoria). W chwili pisania tej interwencji procedowany jest projekt zmian w przepisach Prawa oświatowego. Ujawnia on niebezpieczny trend uściślania kontroli kuratora oświaty nad dyrektorem szkoły, także w zakresie doboru zajęć dodatkowych realizowanych w szkole np. przy współpracy podmiotów zewnętrznych.