Tytuł interwencji: Rozwijanie zdolności do wychodzenia poza własną perspektywę widzenia siebie i świata

Poziom interwencji:

oddziaływanie na dziecko/ucznia; Oddziaływanie na zespół klasowy

Etap edukacyjny:

szkoła podstawowa klasy 4‑8, szkoła ponadpodstawowa

Kategoria interwencji:

warsztat dla młodzieży

Problem:

Młodzież w okresie dorastania przechodzi bardzo szczególny proces zmian w zakresie własnej tożsamości (Brzezińska, Appelt, Ziółkowska, 2016). Dookreślanie samego siebie związane jest ze stopniowym uniezależnianiem się od rodziców i dostrzeganiem istotnych różnic między sobą a nimi (Białecka‑Pikul, 2002). W tym samym czasie relacja z rówieśnikami potrafi być bardzo bliska, a przenikanie się tożsamości młodej osoby i grupy do której przynależy, bliskości i separacji, więzi i indywidualności wpisane jest w żmudny proces doowiadywania się tego kim się jest. Dookreślenie samego siebie jest krokiem w kierunku dojrzałości, jednak nie daje on automatycznej zdolności do rozumienia innych, bo wyodrębnienie siebie zwiększa ksobność, sprzyja popełnieniu błędów i zniekształceń wynikających z potwierdzania własnych przekonań oraz radykalizacji poglądów. Dlatego też konieczny jest trening ułatwiający dostrzeganie innej niż własna optyki, szczególnie w przypadku młodzieży szkolnej. Ta grupa docelowa jest ważna z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że kształtowanie zdolności do decentracji, tj. wychodzenia poza własną perspektywę czy dostrzegania sposobu myślenia innych (Jarymowicz, 2002), wymaga najpierw rozwinięcia zdolności rozumienia samego siebie i rozróżniania swojej perspektywy od perspektywy rodziców czy rówieśników. Dlatego okres młodzieńczy jest naturalnym czasem, kiedy własna tożsamość zostaje dookreślona, a zdolność do wychodzenia poza własną perspektywę może być kształtowana. Drugie uzasadnienie związane jest z tym, że zdolność do uwzględniania innej niż własna perspektywy jest podstawą myślenia krytycznego, otwartego i elastycznego (Błaszczak, 2022), kluczowej w kształtowaniu dojrzałych umysłów. Ważna jest zatem dla uczniów, szczególnie dla tych starszych, którzy poznają coraz bardziej złożone i wielowymiarowe zagadnienia.

Zajęcia zachęcające do dostrzegania perspektywy innej niż własna, wychodzenia poza osobiste przekonania, podobnie jak wprowadzenie tego typu aktywności na lekcje przedmiotowe, nie tylko poszerzają wiedzę, ale uczą również otwartości i elastyczności w myśleniu, co chroni przed popełnianiem błędów, uproszczeniami i skłonnością do powierzchownego przetwarzania informacji (Błaszczak, 2023). Sprzyja to rozwojowi wiedzy i zrozumienia opracowywanych treści oraz ułatwia zapamiętywanie (Błaszczak, 2022). Dostęp do stanowiska i opinii innych niż własne zapobiega również radykalizacji poglądów, tak typowej dla osób w okresie dorastania (Schröder, Bruns, Lehmann, Goede, Bliesener, Tomczyk, 2022). Rozszerzanie perspektywy, nauka krytycznego myślenia, refleksja nad własnymi przekonaniami w kontekście nowych danych czy argumentów strony przeciwnej zapobiega wykluczeniu czy piętnowania odmienności i sprzyja porozumieniu z innymi. Buduje otwartość i szacunek, tworząc sprzyjający inkluzji klimat.

Cele:

1. Rozwijanie umiejętności wychodzenia poza własną perspektywę i dostrzegania argumentów strony przeciwnej.

2. Kształtowanie dyspozycji do myślenia otwartego i elastycznego

3. Tworzenie nawyku weryfikowania własnych przekonań i otwartości na perspektywę innych osób.