PROGRAM 4. Prowadzenie działań integracyjnych uczniów i ich rodzin z doświadczeniem migracji, w tym uchodźców z Ukrainy
Umiejętność budowania wrażliwego międzykulturowo sposobu komunikowania się z rodzicem dziecka z doświadczeniem migracji
Poziom interwencji:
oddziaływanie na nauczycieli, oddziaływanie na rodziców
Etap edukacyjny:
przedszkole, szkoła podstawowa, szkoła ponadpodstawowa
Kategoria interwencji:
interwencja diagnostyczna, interwencja w sytuacjach kryzysowych, interwencja szkoleniowa (kierowana do nauczycieli danej szkoły)
Problem:
W kontekście edukacji dzieci z doświadczeniem migracji często wyzwaniem jest efektywna komunikacja między nauczycielem a rodzicem. Różnice kulturowe, językowe i brak wzajemnego zrozumienia mogą utrudniać wymianę istotnych informacji dotyczących edukacji dziecka (Brotto, Huber, 2014). Współpraca nauczyciela i rodzica warunkowana jest wzajemnym zrozumieniem intencji wychowawczych w stosunku do ucznia, a nieporozumienia mogą być funkcją tych odmienności. Jednym z nich jest brak znajomości, lub ograniczona znajomość, języka szkoły. Innym jest niezrozumienie swojej roli jako rodzica współpracującego z nauczycielem, a jeszcze innym odmienne tożsamościowe potrzeby ucznia, które rodzic podziela i nie rozumie, dlaczego nie są realizowane w szkole. Regularna komunikacja i spotkania mają na celu budowanie zaufania, współpracy i efektywnej komunikacji między nauczycielem a rodzicem dziecka. To umożliwia lepsze zrozumienie potrzeb ucznia, wsparcie w osiąganiu celów edukacyjnych oraz szybką reakcję na ewentualne problemy czy trudności, z jakimi może się spotkać dziecko w szkole.
Cele:
Celem interwencji jest wykształcenie postawy ciekawości odmienności kulturowej rodzica. Obejmuje ona coraz głębsze rozumienie sytuacji rodzica z doświadczeniem migracji i tym samym rozbudzanie ciekawości i wyjątkowości konkretnych przypadków rodziców. Nauczyciel rozwija coraz bardziej złożone hipotezy dotyczące rzeczywistości komunikacyjnej w kontekście pracy z rodzicami z doświadczeniem migracji, a także stawia hipotezy wykraczające poza to, co widzi własnymi oczami, aby lepiej rozumieć i komunikować się z rodzicami migrantami.
W ramach interwencji nauczyciele będą mieli okazję do zapoznania się ze strategiami autoewaluacji dotyczącymi podejmowanych rozmów z rodzicami dzieci doświadczających migracji. Z założenia regularne spotkania warsztatowe umożliwią prowadzenie samooceny przy użyciu „Kart Samooceny Komunikacji z Rodzicami”, co może zachęcić uczestników do systematycznej i rzetelnej refleksji na temat przebiegu spotkań z rodzicami oraz pozwolić na planowanie dalszych działań i własnego rozwoju. Podsumowaniem takich regularnych autorefleksji będzie wypełnienie „Dossier – Ankiety Zmian”. W niej nauczyciel zapisuje fakty o własnym rozwoju. Zestawienia i świadomość rzeczy, których się nauczył pozwalają mu na zbudowanie samoświadomościowego resume działań, które podejmował w czasie trwania warsztatów. Uzupełnianie kart samooceny i obserwowanie zmian wprowadzanych w komunikację z rodzicami oraz możliwość omówienia napotykanych trudności i sposobów na ich rozwiązywanie z innymi uczestnikami warsztatu daje okazję do rozwoju kompetencji w zakresie wrażliwej międzykulturowo komunikacji.
W trakcie warsztatów będących składnikiem interwencji prowadzący zaprezentuje idee Rozmowy Skoncentrowanej na Rozwiązaniach i wyjaśni, jak zastosować te założenia, aby uwzględnić je w czasie spotkań z rodzicami. Jednym z elementów techniki PSR jest uwzględnienie w rozwiązywaniu problemu odmienności kulturowej rodziców i ucznia. Dzięki temu rodzic uświadamia sobie potrzebę zmian zachowania, podejmuje aktywność w kierunku zmiany, umie wyrazić sens swojego stanowiska. Staje się to mocną stroną w porozumieniu i pozwala budować mu rozwiązanie problemu, a nie stanowi bariery.
Przykładem takiej strategii rozmowy wrażliwej międzykulturowo może być rozwiązywanie problemu odmiennie rozumianego zachowania komunikacyjnego: „galowy ubiór na apel szkolny”. W tradycji (komunikacji) polskiej szkoły jest to biała bluzka i granatowa spódnica. Tymczasem w tradycji (komunikacji) ukraińskiej jest to wyszywanka (zdobiona haftem bluzka). Rodzic słysząc „strój galowy” ma na myśli strój ze swojego zestawu komunikacyjnego. Dla budowania wspólnoty i relacji warto rozważyć jako aprobowaną, odmienność zachowania (wyszywanka vs bluzka), niż instruować, że prawidłowa jest biała bluzka.
Zgodnie z założeniami Technika Rozmowy Skoncentrowanej na Rozwiązaniach pozwala na rozwiązanie problemu sposobami, które rozumie i akceptuje rodzic. Opiera się o specyficzne zasady komunikowania się, które:
fokusują rozmawiających na rozwiązaniu – nie przyczyna, a konstruktywne rozwiązanie jest jak soczewka skupiająca uwagę rozmawiających;
zakładają przyjęcie pozytywnego i przyszłościowego punktu widzenia, rozmawiający poszukują pozytywnych aspektów i możliwości rozwoju – rozmowa staje się optymistyczna i motywująca;
prowokują nauczyciela do aktywnego słuchania i zadawania pytań, które pomagają kierować rozmowę na rozwiązanie; ważne jest zrozumienie perspektywy rodzica i motywowanie go w sposób, który rozumie i akceptuje;
wzmacniają znaczenie i rolę rodzica w rozwiązywaniu problemu, pomagając mu odnaleźć własne zasoby i umiejętności potrzebne do radzenia sobie z trudnościami; nauczyciel kieruje rodzica ku odkrywaniu jego mocnych stron;
w rozmowie ważne są konkretne działaniach, które można podjąć, aby osiągnąć zamierzone cele, rozmowa koncentruje się na praktycznych „krokach do przodu”.
Kluczowa w technice Rozmowy Skoncentrowanej na Rozwiązaniach jest też zasada „małych kroków”. Uczymy się optymalizowania oczekiwań, tak by zachować kontakt i otwartość na współpracę. Bazuje ona na założeniu, że zasoby niezbędne do zmiany są również w rękach rodzica. Rodzic jest motywowany w rozmowie do podejmowania działań w kierunku pożądanej zmiany, ale w zakresie, jaki rozumie i aprobuje.
Rozwiązanie konkretnego problemu, czy inaczej: budowania porozumienia z rodzicem dziecka z doświadczeniem migracji wymaga od nauczyciela innowacyjnego podejścia w komunikowaniu się. Świadomość odmienności społeczno‑kulturowych, wpływających na interpretację zachowań, daje możliwość zbudowania w nauczycielu przekonania o istniejących zasobach w rodzicach, które uruchomione pozwolą na pożądane zmiany. W związku z tym nauczyciel musi być kreatywny i elastyczny, aby skutecznie radzić sobie z tymi wyzwaniami. Realizacja tego celu odbywa się przede wszystkim przez uruchomienie niestandardowych zachowań komunikacyjnych, jak np. komunikowanie się przez komunikatory; za pośrednictwem tłumacza; ze słownikiem; modelowanie, przykład jako informacja itp.