Ogólny opis interwencji:

Interwencja skupia się wokół problemów komunikowania się rodzica i nauczyciela. Polega na przeprowadzeniu warsztatów, w ramach których nauczyciele spotykając się w małej grupie regularnie w ciągu roku szkolnego, poznają ideę komunikacji wrażliwej międzykulturowo oraz uczą się wdrażać jej zasady do własnej praktyki zawodowej.

W toku spotkań z prowadzącym warsztaty nauczyciele budują świadomość wagi i znaczenia różnicy kulturowej, ujawniającej się w niezrozumiałym dla nich zachowaniu rodzica i uczą się, jak budować kontakt. Poprzez wzajemne dyskusje i omawianie trudności, z jakimi spotkali się uczestnicy warsztatów, rozwijają swoją wrażliwość międzykulturową oraz uczą się, jak reagować w sytuacji nieporozumień. W ramach warsztatu uwzględnione są też elementy techniki Rozmowy Skierowanej na Rozwiązanie (Klimkowska, 2021), a nauczyciele biorący udział w warsztatach mają możliwość doskonalenia swoich umiejętności komunikowania się tak, aby budować relację z rodzicem, a różnicę kulturową ujmować jako zasób, wykorzystywany dla rozwiązania problemów edukacyjnych dziecka.

Nauczyciele biorący udział w warsztatach rozwijają swoje kompetencje w zakresie rozmowy wrażliwej międzykulturowo. Jest to sprawność uwzględniania czynnika różnicy kulturowej w komunikowaniu się. Związana jest ona przede wszystkim z umiejętnością budowania tzw. „bogatego punktu” (Agar, 1994), którego rozpoznanie daje szansę na wzajemne porozumienie. „Bogaty punkt” w rozmowie to sytuacja komunikacyjna, kiedy pojawia się kłopot ze zrozumieniem intencji rozmówcy wynikający z niezrozumienia jego komunikatu w kontekście własnych doświadczeń kulturowych. „Bogaty punkt” może przybierać różnorodne formy w zależności od sytuacji komunikacyjnej. Może to być konstatacja, że rozmówca używa innego języka lub niejasne uczucie, kiedy słyszysz i rozumiesz, co rozmówca mówi, ale nie wiesz, jak to się odnosi do tematu rozmowy. Rozpoznanie „bogatego punktu” pojawia się zawsze w kontekście jakiejś trudności w komunikowaniu się. Rozmówcy mogą na niego natrafić, kiedy podejmują rozmowę. Zbudowanie „bogaty punkt” oznacza, zrozumienie źródeł nieporozumienia wynikających z odmiennej interretacji komunikatu lub interncji rozmówcy będącej pochodną odmiennych doświadczeń kulturowych obu stron. Zasadniczo możemy mówić o „bogatych punktach” na poziomie odmienności tradycji, do których odwołują się rozmówcy, budując komunikat (poziom światopoglądowy), zwyczajów i norm kulturowych (poziom wartościowania) czy zachowania komunikacyjnego (poziom znaczeniowy). Budowanie „bogatego punktu” w rozmowie międzykulturowej wymaga zrozumienia i szacunku wobec innych kultur, gotowości do nauki i adaptacji, a także umiejętności komunikowania się, takich jak aktywne słuchanie i empatia. Przyjęcie takiego podejścia pozwala na tworzenie autentycznych i wartościowych relacji z osobami z różnych kultur.

Interwencja dotyczy uczenia się, jak wykorzystać „bogaty punkt” na rzecz porozumienia i współpracy, a nie traktowania go jako odmienność, która to porozumienie czyni problematycznym. Może być zatem stosowana, gdy nauczyciele doświadczają trudności w porozumiewaniu się z rodzicami uczniów niewynikających z bariery na poziomie językowym, a pojawiających się w efekcie wzajemnego niezrozumienia znaczenia komunikatów związanych bezpośrednio z kulturą pochodzenia rodzica i nauczyciela.

Podstawy naukowe interwencji:

Osiągnięcia edukacyjne dzieci są efektywniejsze, kiedy oba środowiska wychowawcze: rodzina i szkoła podzielają system wartościowania dotyczący wychowania oraz współpracują na rzecz dobra ucznia (Lewowicki, 2019). W sytuacji dzieci z doświadczeniem migracji owa współpraca jest problematyczna o tyle, że odmienność kulturowa może silnie interferować w kontakt rodzica i nauczyciela (Czerniejewska, 2013). W wielu kulturach – przede wszystkim dalekowschodnich, np. wietnamskiej lub chińskiej – nauczyciele zajmują bardzo wysoką pozycję społeczną. Z tego powodu rodzice nie oczekują, że nauczyciel może chcieć cokolwiek z nimi uzgadniać  (Barzykowski, Grzymała‑Moszczyńska, 2013). Chęć kontaktu ze strony nauczyciela wyzwala więc silny stres, a przede wszystkim niezrozumienie sytuacji. Innym powodem braku współpracy może być stereotypowe postrzeganie swojej roli jako rodzica dziecka z doświadczeniem migracji (Barzykowski, Grzymała‑Moszczyńska, 2013). Po pierwsze jest to obawa rodziców migrantów przed zaklasyfikowaniem ich dziecka do roli niekompetentnego imigranta, który obniża poziom nauczania przez nieznajomość reguł życia społecznego i brak biegłości językowej. Po drugie obawa rodziców przed kontaktem z nauczycielem może również wynikać z przewidywania, że rodzice spotkają się z pouczaniem, negacją ich kompetencji społecznych oraz zaprzeczeniem ich tożsamości społeczno‑kulturowej (Paleczny, 2007). Wreszcie trzecia z przyczyn braku kontaktu z rodzicem z doświadczeniem migracji to ograniczona kompetencja językowa. Związany jest z tym wstyd przed wypowiadaniem się w obecności szerszego grona, konfuzja związana z niemożnością wypowiedzenia się w sposób zgodny z intencją (Matsumoto, Young, 2007).

Trening w zakresie rozwijania umiejętności prowadzenia rozmowy wrażliwej międzykulturowo pozwoli nauczycielowi kompetentnie budować kontakt z rodzicem migrantem, motywować rodziców do podejmowania wysiłku zmiany i integracji ze środowiskiem szkoły. Z drugiej strony, interwencja rozwija w nauczycielu wrażliwość międzykulturową, a konkretnie uczy wychodzenia ze swojej strefy komfortu na rzecz otwartości i uważności na potrzeby komunikacyjne innych. Technika Rozmowy Skoncentrowanej na Rozwiązaniach, zarówno poprzez swoje zasady, jak i sposoby komunikowania się, umożliwia prowadzenie rozmowy w kierunku pożądanej zmiany, uwzględniając odmienności komunikacyjne rozmówców. Otwiera możliwość zlokalizowania i opracowania „bogatego punktu”. Nastawiona jest też na pragmatyzm. Dlatego wspiera rozmówców w zakresie potrzebnej zmiany i integrowania odmiennych potrzeb poprzez niestandardowe i innowacyjne podejście do komunikacyjnych założeń.